Tiếp nối Dự án Apollo
Ngày 20/7/1969 đánh dấu “một bước vĩ đại của nhân loại” khi Neil Armstrong đặt bước chân đầu tiên lên Mặt trăng. Đây là một trong các chuyến bay thuộc Dự án Apollo của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA). Hơn một thập kỷ, 17 sứ mệnh Apollo đã được thực hiện, sáu trong số đó hạ cánh thành công xuống Mặt trăng. Nửa thế kỷ sau ngày ấy, người Mỹ đang triển khai một dự án Mặt trăng mới, kế thừa chương trình Apollo, mang tên Artemis. Theo Cosmosapiens, Artemis cũng là một trong 12 thần tối cao của Hy Lạp cổ đại, đồng thời là chị em song sinh với Apollo. Bà cũng là nữ thần Mặt trăng trong thần thoại, ám chỉ mục tiêu chinh phục lần này.
Trước đó, từ năm 2010, NASA đã được giao nhiệm vụ phát triển một chương trình mới nhằm chinh phục những vùng không gian sâu thẳm cách xa Trái đất. Năm 2017, họ công bố dự án Artemis. Đây là một chuỗi nhiều sứ mệnh không gian, với nhiều lần phóng khác nhau, nhằm hướng tới hai mục tiêu. Đầu tiên là đưa con người trở lại Mặt trăng sau nửa thế kỷ. Tiếp đó là chuẩn bị nền tảng để thiết lập sự hiện diện lâu dài của nhân loại trên vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái đất này. Dự án cũng đặt tham vọng to lớn hơn, không chỉ giới hạn tại Mặt trăng mà còn chuẩn bị cho các bước kế tiếp tới sao Hỏa. Các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, thu thập thông tin, tìm kiếm lợi ích kinh tế và truyền cảm hứng vì thế đều được tích hợp vào chương trình Artemis.
Chia sẻ với truyền thông hồi năm 2017, cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence từng nói: “Tổng thống Donald Trump đã giao chúng tôi nhiệm vụ đặt nền móng để nước Mỹ hiện diện lâu dài, liên tục ngoài không gian ở tầm thấp. Từ nay, chúng ta sẽ hướng sự chú ý trở lại bầu trời. Chúng ta sẽ đưa các phi hành gia Mỹ quay lại Mặt trăng, không chỉ để lưu lại dấu chân và đặt lá cờ, mà còn xây dựng nền tảng cần thiết nhằm vươn tới sao Hỏa và xa hơn nữa”.
Khác với chương trình Apollo, Artemis là một dự án liên minh toàn cầu, tận dụng nguồn lực của nhiều quốc gia, gợi liên tưởng mạnh mẽ tới Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS). Phục vụ kế hoạch ấy, NASA dự định xây dựng một trạm không gian quay quanh Mặt trăng mang tên Lunar Gateway (Cổng Mặt trăng). Trạm này sẽ là điểm lưu trú cho các sứ mệnh bay Artemis có người lái, đồng thời là tiền đồn để con người quan sát, nghiên cứu Mặt trăng ở khoảng cách gần. Những bộ phận đầu tiên của trạm, liên quan tới động cơ, hậu cần và lưu trú, dự kiến được phóng lên quỹ đạo cuối năm 2028. Các bộ phận tiếp theo được đưa lên không gian trong vài năm tới.
Ngày 16/11/2022, chuyến bay đầu tiên của dự án mang tên Artemis I đã được thực hiện. Sứ mệnh này là hoạt động thực nghiệm quan trọng với Hệ thống tên lửa đẩy vũ trụ (SLS) và tàu vũ trụ Orion. SLS là công nghệ phóng tàu vũ trụ hiện đại nhất mà NASA sở hữu, thay thế các tàu con thoi lừng danh trong quá khứ. Khi được kích hoạt, động cơ SLS tạo lực đẩy vượt qua sức mạnh tên lửa Saturn V từng được dùng trong các nhiệm vụ Apollo. Còn Orion là tàu vũ trụ có người lái, tái sử dụng nhiều lần, đủ cho bốn phi hành gia sống độc lập ngoài vũ trụ trong 21 ngày. Cuộc thử nghiệm không người lái này đã thành công. Artemis I vào được quỹ đạo Mặt trăng và trở về Trái đất, là tiền đề cho sứ mệnh Artemis II dự kiến diễn ra vào năm 2025 (sau đó được dời sang năm 2026).
Với Artemis II, NASA dự định đưa bốn phi hành gia vào một hành trình vòng quanh Mặt trăng rồi trở lại Trái đất. Chuyến hành trình của họ kéo dài 10 ngày và sẽ kết thúc khi tàu Orion trở lại Trái đất. Con tàu được trang bị tấm chắn nhiệt, sẽ vượt qua khí quyển Trái đất rồi hạ cánh xuống một vị trí trên Thái Bình Dương, ngoài khơi California (Mỹ). Các lực lượng cứu hộ sẽ chờ sẵn nhóm phi hành gia. Khoảnh khắc bốn người bước ra khỏi tàu Orion, sứ mệnh Artemis II sẽ kết thúc.
Tới năm 2027, đến lượt Artemis III triển khai. Đây sẽ là lần đầu kể từ năm 1972 con người trở lại Mặt trăng. Phi hành đoàn dự kiến vẫn gồm bốn người và hai người trong số họ sẽ được chọn để đặt chân xuống Mặt trăng. Sau ba sứ mệnh trên, Artemis IV sẽ đưa Cổng Mặt trăng lên không gian. Các nhiệm vụ tiếp theo sẽ “bình thường hóa” dần việc đặt chân lên Mặt trăng, đồng thời đưa các xe địa hình xuống nghiên cứu bề mặt tinh cầu này. Các phi hành gia có thể ngồi trên xe tự hành, di chuyển trực tiếp trên bề mặt Mặt trăng. NASA hy vọng rằng trong tương lai, họ có thể triển khai hoạt động tương tự tại Sao Hỏa.
Dự án Artemis dự kiến có tới 10 sứ mệnh. Sứ mệnh cuối cùng là cung cấp các điều kiện hậu cần cho việc lưu trú dài hạn của con người trên Mặt trăng. Các phi hành gia khi ấy có thể ở lại Mặt trăng tới 180 ngày. Thời gian chính xác và các nhiệm vụ bổ sung cho dự án Artemis đều chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, dự án đang được triển khai và đã đạt một số thành quả bước đầu.
Những kỳ vọng lớn
Hôm 24/9 vừa qua, NASA đã tiến hành buổi họp báo về sứ mệnh Artemis II. Phó Giám đốc điều hành NASA, bà Lakiesha Hawkins, chia sẻ: “Chúng ta đang có những vị trí ghế đầu để chiêm ngưỡng thời khắc lịch sử. Loài người đang trên đường trở lại Mặt trăng sau hơn 50 năm”.
Con tàu của bốn phi hành gia được đặt tên Integrity nhằm nói về sự toàn vẹn, hoàn chỉnh. “Đây là cái tên nhắc nhở chúng ta về sự đồng lòng, đoàn kết chung, từ hàng nghìn người trên khắp thế giới hay từ hơn 300.000 linh kiện làm nên con tàu này. Tất cả phải cùng hợp tác để thực hiện chuyến hành trình trở lại Mặt trăng, để truyền cảm hứng cho thế giới và đặt lộ trình cho sự hiện diện dài hạn của chúng ta trên Mặt trăng”.
Sứ mệnh Artemis II dự kiến triển khai trước tháng 5/2026. Con tàu sẽ không hạ cánh, cũng không bay theo quỹ đạo Mặt trăng, song nó vẫn là lần đầu kể từ tháng 12/1972, loài người tiến gần vệ tinh tự nhiên của Trái đất đến như vậy. Chỉ huy phi hành đoàn Reid Wiseman chia sẻ: “Chúng tôi đang tập hợp được một đội ngũ ưng ý và đã tạo ra một phương tiện bay tuyệt vời. Khi gộp tất cả lại, bạn sẽ tạo nên một phép mầu. Chúng tôi sẽ bay quanh Mặt trăng trên con tàu Integrity”. Wiseman nói ông muốn chuyến bay của họ góp phần mang lại “hòa bình và hy vọng cho nhân loại”.
Richard de Grijs, nhà khoa học vũ trụ, chia sẻ với SBS News: “Trước đó, loài người đã có những chuyến bay mang về mẫu vật từ Mặt trăng. Nhưng những gì mang về được chỉ là vài khối vật chất rất nhỏ, khoảng 1 hay 2 kg regolith (đất Mặt trăng). Với việc con người trở lại, chúng ta có thể mang về lượng vật chất lớn hơn. Tùy vào vị trí thu thập, các mẫu đất này có thể cho chúng ta hiểu rõ hơn về Mặt trăng, giúp ta trả lời câu hỏi về nguồn gốc tinh cầu này”.
Hiện vẫn tồn tại nhiều giả thuyết khác nhau xoay quanh nguồn gốc Mặt trăng. Tuy nhiên, hầu hết đồng quan điểm rằng, Mặt trăng “ra đời từ sự hủy diệt”, có thể từ một va chạm giữa thiên thạch và Trái đất cách đây khoảng 4,5 tỷ năm. Nguồn gốc Mặt trăng vì thế cũng giúp khoa học vũ trụ hiểu hơn về Trái đất.
Tài nguyên cũng là thứ được nhắc tới trong dự án Artemis. Các nhà khoa học kỳ vọng tìm thấy nước đóng băng, thậm chí các hồ chứa lớn và xa hơn là nhiều nguyên, nhiên liệu phục vụ cho quá trình sống lâu dài của phi hành đoàn trên hành tinh này. Họ tin rằng, mỗi bước tiến nhỏ này đều là cơ sở để con người tiến gần hơn mục tiêu chinh phục tinh cầu đẹp đẽ này.
