Hợp lực "ba nhà" - lời giải của bài toán đầu tư cho R&D

Sau khi Bộ Chính trị ban hành chuỗi nghị quyết mang tính chiến lược, bao phủ từ khoa học-công nghệ, hội nhập, giáo dục đến phát triển năng lượng và kinh tế tư nhân, tinh thần đổi mới sáng tạo trong nước trở nên sôi động hơn bao giờ hết.

Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D. (Ảnh: KHIẾU MINH)
Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D. (Ảnh: KHIẾU MINH)

Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực ấy, khu vực kinh tế tư nhân vẫn tồn tại một khoảng trống lớn trong lĩnh vực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).

Những con số biết nói

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, 84,1% nhân lực cho lĩnh vực R&D của Việt Nam hiện làm việc trong khu vực nhà nước, chỉ 13,8% thuộc khu vực tư nhân và 2,1% trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong khi đó, tại Hàn Quốc - đất nước được xem là "hình mẫu R&D châu Á" hiện có hơn 75% tổng chi cho R&D đến từ khu vực tư nhân (số liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển quốc tế - OECD). Nhờ khoản đầu tư này, các tập đoàn lớn như Samsung, Huyndai hay LG có thể bứt phá làm chủ nhiều công nghệ mới.

Ở Việt Nam mức đầu tư cho R&D của các doanh nghiệp còn khá khiêm tốn, với tổng chi cho R&D mới đạt khoảng 0,53% GDP, thấp hơn khá nhiều so mức trung bình của thế giới, khoảng 2,4%. Số liệu được trích dẫn từ Báo cáo Đổi mới sáng tạo toàn cầu 2024 (WIPO) này đã cho thấy khoảng trống đầu tư cho lĩnh vực R&D của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong khu vực tư nhân, nơi đáng ra phải là động lực của đổi mới sáng tạo.

Lý giải về thực trạng này, không ít lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận đầu tư cho R&D giống như "bỏ tiền vào khoảng không" khi hiệu quả không thấy được ngay, mà rủi ro lại quá cao.

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể trích tối đa 10% thu nhập trước thuế để lập quỹ phát triển khoa học-công nghệ. Nguồn phí này được phép chi cho các hoạt động R&D, thử nghiệm, kiểm định, đào tạo nhân lực R&D hoặc đầu tư cho khởi nghiệp công nghệ (tối đa 5% vốn quỹ).

Tại Hội nghị "Doanh nghiệp Việt trước vận hội mới", do Hiệp hội Phát triển Hàng tiêu dùng Việt Nam (VACOD) tổ chức mới đây, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) đã bày tỏ quan điểm, quỹ phát triển khoa học-công nghệ là công cụ tài chính đặc thù, linh hoạt và dài hạn. Doanh nghiệp có quỹ riêng không chỉ chủ động trong nghiên cứu mà còn mở rộng cơ hội đồng tài trợ từ các chương trình quốc gia.

Tuy nhiên, số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp thành lập quỹ nội bộ vẫn rất thấp. Tính đến cuối năm 2024, chỉ khoảng 3% doanh nghiệp Việt Nam có quỹ phát triển khoa học-công nghệ hoạt động hiệu quả. Trong khi tại Nhật Bản hay Israel, phần lớn các tập đoàn công nghiệp đều có quỹ riêng cho R&D, họ coi đó là "trái tim" của chiến lược phát triển.

Mặt khác, bà Phạm Thị Thu Hằng, nguyên Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, dù Nhà nước đã có nhiều chính sách đổi mới công nghệ, song việc tiếp cận vẫn còn khá phức tạp. Doanh nghiệp thiếu cơ sở vật chất, thiếu phòng thí nghiệm, trong khi cơ chế đặt hàng nghiên cứu còn chậm, thiếu đồng bộ.

Ngoài ra, thủ tục liên quan đến loại quỹ này cũng khiến không ít doanh nghiệp e ngại. Bởi thực tế, "nhiều doanh nghiệp không biết cách lập, quản lý hay sử dụng quỹ như thế nào cho đúng. Họ lo về quyết toán, kiểm toán, và sợ rủi ro nếu đầu tư sai", ông Chiến cho biết thêm.

img-20250107-174902.jpg
Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D tại Việt Nam. (Ảnh: Khiếu Minh)

Giải pháp cốt lõi vẫn là "bắc những nhịp cầu"

Để doanh nghiệp có thể thành lập và vận hành quỹ khoa học-công nghệ một cách hiệu quả, ông Chiến đã đưa ra nhiều giải pháp cụ thể. Thứ nhất, ban hành quy chế nội bộ rõ ràng về mục tiêu, phạm vi và cơ chế sử dụng. Thứ hai, thành lập hội đồng tư vấn khoa học, gồm các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo. Thứ ba, lập danh mục dự án công nghệ, để theo dõi hiệu quả, kiểm soát chi phí. Thứ tư, tăng hợp tác với các viện/trường để tận dụng chuyên môn, cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu.

Chia sẻ sự đồng tình với giải pháp thứ tư mà ông Chiến đưa ra, PGS, TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh, rất cần sự hợp tác thực chất giữa ba bên: nhà nước kiến tạo, nhà khoa học cung cấp tri thức và doanh nghiệp đầu tư, ứng dụng. Nếu không hành động, chúng ta mãi dừng ở mục tiêu đặt ra.

Trên thế giới, mô hình Triple Helix (ba vòng xoắn), với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" đã được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững. Tại Việt Nam, mô hình này đang được khuyến khích triển khai với nhiều cơ chế mới. Nhà nước đóng vai trò "kiến tạo", đặt hàng nghiên cứu chiến lược; viện/trường làm đầu mối chuyển giao tri thức; doanh nghiệp là bộ máy ứng dụng, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Tuy nhiên, PGS, TS Vũ Văn Tích cũng cảnh báo, mối liên kết này ở Việt Nam vẫn yếu và thiếu cầu nối thực chất. Nhiều nghiên cứu vẫn "nằm trong ngăn tủ", không đi được vào đời sống do thiếu sự tham gia ngay từ đầu của doanh nghiệp, đối tượng thụ hưởng.

Để khắc phục tình trạng ấy, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng đề án hỗ trợ trung tâm đổi mới sáng tạo cấp vùng, tạo một cầu nối đưa doanh nghiệp với viện/trường nghiên cứu đến gần nhau hơn. Cùng với đó là cơ chế "đặt hàng ngược", cho phép doanh nghiệp đề xuất nhu cầu nghiên cứu, sau đó Nhà nước hỗ trợ tài chính đồng tài trợ, nhằm thúc đẩy ứng dụng thực tiễn, giảm rủi ro.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi căn bản các mô hình sản xuất, kinh doanh và quản trị trên quy mô toàn cầu, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã vượt qua vai trò là một lĩnh vực riêng lẻ để trở thành động lực chính, quyết định năng lực cạnh tranh, tốc độ phát triển và vị thế của mỗi quốc gia. Do đó, chỉ khi bộ ba "nhà khoa học-doanh nghiệp-Nhà nước" được kết nối chặt chẽ mới góp phần thúc đẩy phát triển và tạo ra các giá trị thực tiễn".

PGS,TS Vũ Văn Tích,
Phó Giám đốc Học viện Chiến lược
Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ

Có thể bạn quan tâm

Tuyến Metro số 5 được kỳ vọng hiện thực hóa mô hình đô thị TOD kết nối metro ở khu vực phía Tây Hà Nội.

Sửa đổi Luật Đất đai: Cần một cách làm toàn diện và khoa học

Trong bất cứ nền kinh tế nào, đất đai vẫn luôn là nguồn lực nền tảng, vừa là yếu tố sản xuất, vừa là tài sản tích lũy, vừa là công cụ tài chính. Với mục tiêu phát triển mới của đất nước, chúng ta cần có một chính sách đất đai mới. Và việc sửa đổi Luật Đất đai, một khi được tiến hành, phải đặt trong tầm nhìn đó.

Một trong những động lực quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới chính là sức mua tiêu dùng nội địa được tạo ra từ niềm tin vào hàng hóa trong nước. (Ảnh Thành đạt)

Đòi hỏi tất yếu để cải cách nền kinh tế

Chúng ta bước vào năm 2026 với nhiều thay đổi quan trọng cho 5 năm tới. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã kết thúc thành công. Đại hội đã giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn mà cuộc sống cũng như nền kinh tế đặt ra.

Viettel không chỉ là nhà cung cấp hạ tầng viễn thông, mà còn là biểu tượng của năng lực phục vụ và độ tin cậy. (Ảnh Thành Đạt)

Hạ tầng mới của kỷ nguyên số


Hai thập niên qua chứng kiến sự trỗi dậy của “nền kinh tế chú ý”, trong đó sự chú ý của công chúng trở thành tài nguyên chiến lược.

Dự án cao tốc bắc - nam đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn đang được chủ đầu tư và các nhà thầu gấp rút hoàn thiện, quyết tâm đưa vào khai thác trước Tết Nguyên đán 2026. (Nguồn ảnh BQLDA II - Bộ Xây dựng)

Xuân công trường song hành cùng đất nước

Không chỉ những ngày cuối tháng Chạp Ất Tỵ mà xuyên suốt dịp Tết Bính Ngọ, trên những công trình trọng điểm quốc gia, hàng chục nghìn kỹ sư, công nhân bám trụ công trình với quyết tâm cao nhất để rút ngắn thời gian về đích.

Chiến dịch Không 1 mình do Liên minh Niềm tin số khởi xướng với mục tiêu nâng cao nhận thức, kỹ năng an toàn số của trẻ em, thanh thiếu niên trên không gian mạng.

Số hóa mới chỉ là bước đầu

Thách thức cốt lõi của xã hội số hiện nay có lẽ không nằm ở tốc độ công nghệ, mà ở khả năng duy trì và tái thiết niềm tin xã hội. Và trong tiến trình đó, “tính người” không phải là yếu tố bổ trợ, mà chính là biến số trung tâm quyết định chất lượng quản trị.

Doanh nhân Trần Văn Lê và sản phẩm quạt công nghiệp.

Kinh tế tư nhân và “ngọn gió” Đổi mới

Từ “ngọn gió” Đổi mới, nhiều người đã dấn thân khởi nghiệp, để rồi không chỉ vượt thoát đói nghèo mà còn tạo dựng nên những thương hiệu lớn. Khi đã đi qua một quãng đường dài, nội lực mạnh mẽ của họ không chỉ nằm ở những gì đã đạt được, mà còn ở khả năng luôn tự làm mới để tiếp tục bắt nhịp cùng thời cuộc.

“Chuyến tàu Hạnh phúc” chính thức xuất phát từ Ga Hà Nội vào sáng 2/2. (Ảnh Thành Đạt)

Hạnh phúc nối dài theo những chuyến tàu Nhân Dân

Với hình ảnh biểu trưng logo Nhân Dân, “Chuyến tàu Hạnh phúc” kiêu hãnh tiến về phía trước không chỉ chở khách, mà còn chở theo niềm tin, hy vọng và khát vọng về một Việt Nam thịnh vượng, với hạnh phúc đong đầy trong kỷ nguyên mới.

Tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. (Ảnh Khiếu Minh)

Bước chuyển trong tư duy quản lý doanh nghiệp nhà nước

Sự thay đổi tư duy quản lý khi chuyển từ “bảo toàn vốn” sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát; từ can thiệp hành chính sang quản trị theo thông lệ thị trường; và từ quản lý theo từng dự án cụ thể sang quản lý theo mục tiêu tổng quát,

Bên cạnh nhiệm vụ giám sát và điều khiển hệ thống điện Thủ đô hoạt động liên tục và ổn định, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Thành phố Hà Nội còn là nơi theo dõi tình trạng vận hành của các trạm biến áp, đường dây truyền tải và phân phối điện. Ảnh: Thành Đạt

Xây dựng hệ thống điện vững chắc và chủ động

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra những yêu cầu then chốt cho việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, đồng thời khẳng định tầm nhìn dài hạn về một hệ thống điện thông minh, kết nối khu vực và có khả năng tự bảo vệ trước các rủi ro phức hợp.

Đầu tư công tiếp tục được xác định là lực đỡ quan trọng góp phần khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế năm 2026 và những năm tiếp theo. (Trong ảnh: Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây). (Ảnh Hoàng hà)

Khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế

Được xem là một năm đặc biệt của đất nước, khi đồng thời hội tụ cả khó khăn, thách thức, nội lực và quyết tâm cải cách, trong năm 2025 vừa qua, mục tiêu tăng trưởng kinh tế đã đạt mức, 8,02%, tạo dấu ấn quan trọng trong bối cảnh thuận lợi và thách thức đan xen.

Việc thành lập sàn giao dịch nên được triển khai theo lộ trình thận trọng, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh, giao dịch vàng.

Không thể lặp lại “vết xe đổ”!

Sau hơn 15 năm kể từ khi chấm dứt hoạt động (năm 2010), các sàn giao dịch vàng, đang được Ngân hàng Nhà nước đề xuất tái lập, lập tức thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và dư luận.

Nông sản Việt Nam còn nhiều dư địa xuất khẩu trong năm 2026. (Ảnh Phong Linh)

Đặt mục tiêu cao hơn trên bản đồ nông sản thế giới

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm, thủy sản ước đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so cùng kỳ năm 2024 và đạt giá trị cao nhất từ trước đến nay. Sang năm mới, ngành nông nghiệp tập trung vào các mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững.

Nền tảng số đang là con đường ngắn nhất để hàng hóa Việt Nam hiện diện trên các sàn thương mại quốc tế. (Nguồn: Global)

Giải bài toán bảo đảm chủ quyền thuế

Thương mại điện tử Việt Nam, nhất là giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới, đã bùng nổ mạnh mẽ trong thời gian vừa qua, với quy mô thị trường ước khoảng 25 tỷ USD, chiếm gần 10% tổng bán lẻ hàng hóa và dịch vụ cả nước.

Phát triển thị trường trái phiếu theo hướng kéo dài kỳ hạn được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo ra nguồn vốn ổn định, bền vững và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Còn dư địa cho thị trường vốn

Với kịch bản tăng trưởng mà Việt Nam đang quyết tâm thực hiện, nhu cầu vốn cho phát triển trong giai đoạn tới sẽ tăng mạnh, khi tỷ lệ đầu tư công/GDP giai đoạn 2026-2030 nâng lên ít nhất 8% GDP.

Lực lượng bộ đội thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu 5 tham gia Chiến dịch Quang Trung, dựng lại nhà cho người dân bị thiệt hại do mưa lũ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh Văn Viễn)

Hiệu lệnh từ một Chính phủ hành động

Chiến dịch Quang Trung không có tiếng súng, song chúng ta phải chiến thắng và chiến thắng giòn giã, để mang lại niềm vui, hạnh phúc cho người dân, nhất là những người không còn nhà ở, có nhà bị hư hỏng sau bão lũ lịch sử.

Từ ngày 1/1/2026, các hộ kinh doanh sẽ chính thức nộp thuế theo phương pháp kê khai thay vì thuế khoán như trước đây. (Ảnh: Đạt Thành)

Bảo đảm công bằng, bình đẳng về nghĩa vụ thuế

Từ ngày 1/1/2026, các hộ, cá nhân kinh doanh sẽ chính thức nộp thuế theo phương pháp kê khai (tính thuế theo doanh thu), thay vì thuế khoán - một mô hình quản lý đã lỗi thời song vẫn được áp dụng trong hơn ba thập kỷ qua.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc trao hoa tri ân ban hội đồng đánh giá CSI.

CSI - 10 năm kiến tạo, bồi đắp nội lực doanh nghiệp Việt

Chiều ngày 5/12/2025, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với đầu mối là Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD-VCCI), đã tổ chức Lễ công bố các Doanh nghiệp Bền vững tại Việt Nam 2025 với chủ đề “Chương mới của Kỷ nguyên Xanh”.

Hiện có tới hơn 90% khối lượng hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam là sản phẩm sơ chế. (Ảnh Danh Lam)

Cấp bách gỡ điểm nghẽn thuế VAT

Mang đến nhiều lợi ích cho hoạt động kinh doanh, đặc biệt đối với khu vực tư nhân, song Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi số 48/2024/QH15 (Luật Thuế VAT) vẫn tồn tại nhiều "rào cản" lớn đối với ngành hàng nông sản xuất khẩu, hàng nông sản đầu vào chưa qua chế biến.

Lựa chọn giữ lại bên mình chiếc xe quen thuộc, nhưng với diện mạo mới, bớt khí thải, không ồn, giảm mùi xăng… là mong muốn có thật của nhiều người dân.

Trách nhiệm với niềm tin

Mới đây, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đã có văn bản gửi Cục Đăng kiểm Việt Nam, đề nghị xem xét xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý để hợp pháp hóa hệ thống chuyển đổi động cơ điện cho xe chạy xăng.

Thực tế, việc cho phép xây dựng kho bãi trên đất nông nghiệp, nếu thiếu kiểm soát, rất có thể bị biến tướng thành nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh phi nông nghiệp. (NGUỒN: CAND)

Hiểu đúng để làm đúng!

Quy định “cho phép xây dựng công trình tạm trên đất nông nghiệp” có trong Luật Đất đai 2024 đã mở ra cơ hội thuận lợi cho việc đầu tư sản xuất nông nghiệp.

Với hai văn phòng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, Queensland trở thành bang đầu tiên của Úc thiết lập trung tâm của khu vực tại Việt Nam.

Việt Nam trở thành trọng tâm Chiến lược Đông Nam của Queensland

Tuần này, bang Queensland (Úc) khai trương văn phòng thương mại và đầu tư thứ hai ở Việt Nam, đặt tại Hà Nội. Qua đó, khẳng định Việt Nam là trọng tâm trong chiến lược mở rộng sang Đông Nam Á của Queenssland. Động thái này cũng củng cố vị thế trụ cột của nước ta trong khu vực. 

Diễn đàn Quốc gia phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam lần thứ 6.

Nhiều rào cản vẫn chờ gỡ bỏ

Chỉ cách đây chừng 5 năm thôi, chuyển đổi số còn là một khái niệm rất mới mẻ. Khi đó, việc Chính phủ ban hành Chương trình Chuyển đổi số quốc gia năm 2020 được coi là một quyết sách mạnh mẽ.