Hợp lực "ba nhà" - lời giải của bài toán đầu tư cho R&D

Sau khi Bộ Chính trị ban hành chuỗi nghị quyết mang tính chiến lược, bao phủ từ khoa học-công nghệ, hội nhập, giáo dục đến phát triển năng lượng và kinh tế tư nhân, tinh thần đổi mới sáng tạo trong nước trở nên sôi động hơn bao giờ hết.

Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D. (Ảnh: KHIẾU MINH)
Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D. (Ảnh: KHIẾU MINH)

Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực ấy, khu vực kinh tế tư nhân vẫn tồn tại một khoảng trống lớn trong lĩnh vực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D).

Những con số biết nói

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, 84,1% nhân lực cho lĩnh vực R&D của Việt Nam hiện làm việc trong khu vực nhà nước, chỉ 13,8% thuộc khu vực tư nhân và 2,1% trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong khi đó, tại Hàn Quốc - đất nước được xem là "hình mẫu R&D châu Á" hiện có hơn 75% tổng chi cho R&D đến từ khu vực tư nhân (số liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển quốc tế - OECD). Nhờ khoản đầu tư này, các tập đoàn lớn như Samsung, Huyndai hay LG có thể bứt phá làm chủ nhiều công nghệ mới.

Ở Việt Nam mức đầu tư cho R&D của các doanh nghiệp còn khá khiêm tốn, với tổng chi cho R&D mới đạt khoảng 0,53% GDP, thấp hơn khá nhiều so mức trung bình của thế giới, khoảng 2,4%. Số liệu được trích dẫn từ Báo cáo Đổi mới sáng tạo toàn cầu 2024 (WIPO) này đã cho thấy khoảng trống đầu tư cho lĩnh vực R&D của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong khu vực tư nhân, nơi đáng ra phải là động lực của đổi mới sáng tạo.

Lý giải về thực trạng này, không ít lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận đầu tư cho R&D giống như "bỏ tiền vào khoảng không" khi hiệu quả không thấy được ngay, mà rủi ro lại quá cao.

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể trích tối đa 10% thu nhập trước thuế để lập quỹ phát triển khoa học-công nghệ. Nguồn phí này được phép chi cho các hoạt động R&D, thử nghiệm, kiểm định, đào tạo nhân lực R&D hoặc đầu tư cho khởi nghiệp công nghệ (tối đa 5% vốn quỹ).

Tại Hội nghị "Doanh nghiệp Việt trước vận hội mới", do Hiệp hội Phát triển Hàng tiêu dùng Việt Nam (VACOD) tổ chức mới đây, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) đã bày tỏ quan điểm, quỹ phát triển khoa học-công nghệ là công cụ tài chính đặc thù, linh hoạt và dài hạn. Doanh nghiệp có quỹ riêng không chỉ chủ động trong nghiên cứu mà còn mở rộng cơ hội đồng tài trợ từ các chương trình quốc gia.

Tuy nhiên, số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp thành lập quỹ nội bộ vẫn rất thấp. Tính đến cuối năm 2024, chỉ khoảng 3% doanh nghiệp Việt Nam có quỹ phát triển khoa học-công nghệ hoạt động hiệu quả. Trong khi tại Nhật Bản hay Israel, phần lớn các tập đoàn công nghiệp đều có quỹ riêng cho R&D, họ coi đó là "trái tim" của chiến lược phát triển.

Mặt khác, bà Phạm Thị Thu Hằng, nguyên Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, dù Nhà nước đã có nhiều chính sách đổi mới công nghệ, song việc tiếp cận vẫn còn khá phức tạp. Doanh nghiệp thiếu cơ sở vật chất, thiếu phòng thí nghiệm, trong khi cơ chế đặt hàng nghiên cứu còn chậm, thiếu đồng bộ.

Ngoài ra, thủ tục liên quan đến loại quỹ này cũng khiến không ít doanh nghiệp e ngại. Bởi thực tế, "nhiều doanh nghiệp không biết cách lập, quản lý hay sử dụng quỹ như thế nào cho đúng. Họ lo về quyết toán, kiểm toán, và sợ rủi ro nếu đầu tư sai", ông Chiến cho biết thêm.

img-20250107-174902.jpg
Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D tại Việt Nam. (Ảnh: Khiếu Minh)

Giải pháp cốt lõi vẫn là "bắc những nhịp cầu"

Để doanh nghiệp có thể thành lập và vận hành quỹ khoa học-công nghệ một cách hiệu quả, ông Chiến đã đưa ra nhiều giải pháp cụ thể. Thứ nhất, ban hành quy chế nội bộ rõ ràng về mục tiêu, phạm vi và cơ chế sử dụng. Thứ hai, thành lập hội đồng tư vấn khoa học, gồm các chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo. Thứ ba, lập danh mục dự án công nghệ, để theo dõi hiệu quả, kiểm soát chi phí. Thứ tư, tăng hợp tác với các viện/trường để tận dụng chuyên môn, cơ sở vật chất phục vụ nghiên cứu.

Chia sẻ sự đồng tình với giải pháp thứ tư mà ông Chiến đưa ra, PGS, TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh, rất cần sự hợp tác thực chất giữa ba bên: nhà nước kiến tạo, nhà khoa học cung cấp tri thức và doanh nghiệp đầu tư, ứng dụng. Nếu không hành động, chúng ta mãi dừng ở mục tiêu đặt ra.

Trên thế giới, mô hình Triple Helix (ba vòng xoắn), với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" đã được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững. Tại Việt Nam, mô hình này đang được khuyến khích triển khai với nhiều cơ chế mới. Nhà nước đóng vai trò "kiến tạo", đặt hàng nghiên cứu chiến lược; viện/trường làm đầu mối chuyển giao tri thức; doanh nghiệp là bộ máy ứng dụng, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Tuy nhiên, PGS, TS Vũ Văn Tích cũng cảnh báo, mối liên kết này ở Việt Nam vẫn yếu và thiếu cầu nối thực chất. Nhiều nghiên cứu vẫn "nằm trong ngăn tủ", không đi được vào đời sống do thiếu sự tham gia ngay từ đầu của doanh nghiệp, đối tượng thụ hưởng.

Để khắc phục tình trạng ấy, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng đề án hỗ trợ trung tâm đổi mới sáng tạo cấp vùng, tạo một cầu nối đưa doanh nghiệp với viện/trường nghiên cứu đến gần nhau hơn. Cùng với đó là cơ chế "đặt hàng ngược", cho phép doanh nghiệp đề xuất nhu cầu nghiên cứu, sau đó Nhà nước hỗ trợ tài chính đồng tài trợ, nhằm thúc đẩy ứng dụng thực tiễn, giảm rủi ro.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi căn bản các mô hình sản xuất, kinh doanh và quản trị trên quy mô toàn cầu, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã vượt qua vai trò là một lĩnh vực riêng lẻ để trở thành động lực chính, quyết định năng lực cạnh tranh, tốc độ phát triển và vị thế của mỗi quốc gia. Do đó, chỉ khi bộ ba "nhà khoa học-doanh nghiệp-Nhà nước" được kết nối chặt chẽ mới góp phần thúc đẩy phát triển và tạo ra các giá trị thực tiễn".

PGS,TS Vũ Văn Tích,
Phó Giám đốc Học viện Chiến lược
Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ

Có thể bạn quan tâm

Dù là ngành có nhiều đặc thù trong công tác quản lý, song cơ quan hải quan đang là đầu mối chủ trì rà soát toàn diện các văn bản quy phạm “xương sống” trình Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành nhằm loại bỏ tận gốc các điều kiện kinh doanh bất hợp lý.

Chuyển mạnh sang quản lý rủi ro

Triển khai Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Tọa đàm “Xác lập thể chế đặc thù, vượt trội để phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới”.

Trao quyền để đột phá

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 8/4, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Chi phí đầu vào gia tăng sẽ lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ, làm gia tăng áp lực lạm phát, gia tăng gánh nặng trên vai người tiêu dùng. (Ảnh: Nguyễn Hùng)

Thách thức lớn với mục tiêu kiểm soát lạm phát

Trong trường hợp giá dầu tiếp tục leo thang do căng thẳng Trung Đông kéo dài, theo nhận định của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), yếu tố này có thể làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng thêm khoảng từ 1 đến 2 điểm %. Khi đó, việc kiểm soát lạm phát dưới mục tiêu 4,5% mà Quốc hội đề ra cho năm nay sẽ càng gia tăng tính thách thức.

Cửa hàng thí điểm kinh doanh xăng E10 tại phố Nghĩa Tân (Hà Nội) của Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) đã thực hiện cung cấp xăng E10 từ tháng 8/2025. (Ảnh: Nguyễn Hùng)

Sẵn sàng sử dụng rộng rãi xăng E10 trên toàn quốc

Sau gần một thập kỷ triển khai xăng sinh học có tỷ lệ phối trộn 5% (E5), việc đưa xăng sinh học có tỷ lệ phối trộn 10% (E10) ra thị trường trên diện rộng từ đầu tháng 4 này là một quyết định chiến lược của Việt Nam, với kỳ vọng giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, tăng sự chủ động nguồn cung xăng dầu.

Ngân sách nhà nước sẽ đóng vai trò “vốn mồi”, tập trung đầu tư vào các lĩnh vực có tính lan tỏa cao, tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia đầu tư. (Trong ảnh: Đường dẫn nút giao IC5 vào cao tốc Cần Thơ-Cà Mau).

Áp lực lớn trong khai mở các kênh vốn đầu tư

Trong bối cảnh thị trường vốn trong nước còn hạn chế và nhu cầu đầu tư cho hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh ngày càng lớn, chính sách tài chính được kỳ vọng đóng vai trò trung tâm trong việc khơi thông và phân bổ hiệu quả các dòng vốn đầu tư phát triển.

Toàn cảnh lễ phát động Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026” do VCCI tổ chức tại Hà Nội, ngày 20/3/2026. Ảnh: Nguyễn Hùng

Mở không gian kết nối, thúc đẩy hành động vì mục tiêu Net Zero

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu chuyển mạnh từ nguy cơ dài hạn thành sức ép hiện hữu đối với mọi nền kinh tế, mục tiêu tăng trưởng xanh, phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) không còn là lựa chọn, mà trở thành chuẩn mực phát triển mới, buộc các quốc gia phải tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững.

Với việc chủ động lên kịch bản ứng phó kịp thời, hiện tại, Nhà nước và các doanh nghiệp đầu mối cơ bản bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng nhu cầu xã hội về xăng dầu. (Ảnh Văn Hiệp)

Chủ động củng cố an ninh năng lượng quốc gia

Trong mỗi cuộc khủng hoảng địa chính trị, thách thức không chỉ là giá dầu hay cước vận tải tăng cao, mà là năng lực thích ứng chiến lược trong một trật tự kinh tế toàn cầu ngày một bất định, khó lường.

chuyên gia kinh tế, Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long.

Kiềm chế lạm phát, giữ nhịp tăng trưởng

Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, trong bối cảnh xung đột Trung Đông, bài toán điều hành không chỉ là giữ ổn định giá nhiên liệu, mà còn là ngăn cú sốc bên ngoài lan thành mặt bằng giá mới trong nước; vừa kiềm chế lạm phát, vừa giữ nhịp sản xuất, kinh doanh.

Tuyến Metro số 5 được kỳ vọng hiện thực hóa mô hình đô thị TOD kết nối metro ở khu vực phía Tây Hà Nội.

Sửa đổi Luật Đất đai: Cần một cách làm toàn diện và khoa học

Trong bất cứ nền kinh tế nào, đất đai vẫn luôn là nguồn lực nền tảng, vừa là yếu tố sản xuất, vừa là tài sản tích lũy, vừa là công cụ tài chính. Với mục tiêu phát triển mới của đất nước, chúng ta cần có một chính sách đất đai mới. Và việc sửa đổi Luật Đất đai, một khi được tiến hành, phải đặt trong tầm nhìn đó.

Một trong những động lực quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới chính là sức mua tiêu dùng nội địa được tạo ra từ niềm tin vào hàng hóa trong nước. (Ảnh Thành đạt)

Đòi hỏi tất yếu để cải cách nền kinh tế

Chúng ta bước vào năm 2026 với nhiều thay đổi quan trọng cho 5 năm tới. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã kết thúc thành công. Đại hội đã giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn mà cuộc sống cũng như nền kinh tế đặt ra.

Viettel không chỉ là nhà cung cấp hạ tầng viễn thông, mà còn là biểu tượng của năng lực phục vụ và độ tin cậy. (Ảnh Thành Đạt)

Hạ tầng mới của kỷ nguyên số


Hai thập niên qua chứng kiến sự trỗi dậy của “nền kinh tế chú ý”, trong đó sự chú ý của công chúng trở thành tài nguyên chiến lược.

Dự án cao tốc bắc - nam đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn đang được chủ đầu tư và các nhà thầu gấp rút hoàn thiện, quyết tâm đưa vào khai thác trước Tết Nguyên đán 2026. (Nguồn ảnh BQLDA II - Bộ Xây dựng)

Xuân công trường song hành cùng đất nước

Không chỉ những ngày cuối tháng Chạp Ất Tỵ mà xuyên suốt dịp Tết Bính Ngọ, trên những công trình trọng điểm quốc gia, hàng chục nghìn kỹ sư, công nhân bám trụ công trình với quyết tâm cao nhất để rút ngắn thời gian về đích.

Chiến dịch Không 1 mình do Liên minh Niềm tin số khởi xướng với mục tiêu nâng cao nhận thức, kỹ năng an toàn số của trẻ em, thanh thiếu niên trên không gian mạng.

Số hóa mới chỉ là bước đầu

Thách thức cốt lõi của xã hội số hiện nay có lẽ không nằm ở tốc độ công nghệ, mà ở khả năng duy trì và tái thiết niềm tin xã hội. Và trong tiến trình đó, “tính người” không phải là yếu tố bổ trợ, mà chính là biến số trung tâm quyết định chất lượng quản trị.

Doanh nhân Trần Văn Lê và sản phẩm quạt công nghiệp.

Kinh tế tư nhân và “ngọn gió” Đổi mới

Từ “ngọn gió” Đổi mới, nhiều người đã dấn thân khởi nghiệp, để rồi không chỉ vượt thoát đói nghèo mà còn tạo dựng nên những thương hiệu lớn. Khi đã đi qua một quãng đường dài, nội lực mạnh mẽ của họ không chỉ nằm ở những gì đã đạt được, mà còn ở khả năng luôn tự làm mới để tiếp tục bắt nhịp cùng thời cuộc.

“Chuyến tàu Hạnh phúc” chính thức xuất phát từ Ga Hà Nội vào sáng 2/2. (Ảnh Thành Đạt)

Hạnh phúc nối dài theo những chuyến tàu Nhân Dân

Với hình ảnh biểu trưng logo Nhân Dân, “Chuyến tàu Hạnh phúc” kiêu hãnh tiến về phía trước không chỉ chở khách, mà còn chở theo niềm tin, hy vọng và khát vọng về một Việt Nam thịnh vượng, với hạnh phúc đong đầy trong kỷ nguyên mới.

Tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. (Ảnh Khiếu Minh)

Bước chuyển trong tư duy quản lý doanh nghiệp nhà nước

Sự thay đổi tư duy quản lý khi chuyển từ “bảo toàn vốn” sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát; từ can thiệp hành chính sang quản trị theo thông lệ thị trường; và từ quản lý theo từng dự án cụ thể sang quản lý theo mục tiêu tổng quát,

Bên cạnh nhiệm vụ giám sát và điều khiển hệ thống điện Thủ đô hoạt động liên tục và ổn định, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Thành phố Hà Nội còn là nơi theo dõi tình trạng vận hành của các trạm biến áp, đường dây truyền tải và phân phối điện. Ảnh: Thành Đạt

Xây dựng hệ thống điện vững chắc và chủ động

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra những yêu cầu then chốt cho việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, đồng thời khẳng định tầm nhìn dài hạn về một hệ thống điện thông minh, kết nối khu vực và có khả năng tự bảo vệ trước các rủi ro phức hợp.

Đầu tư công tiếp tục được xác định là lực đỡ quan trọng góp phần khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế năm 2026 và những năm tiếp theo. (Trong ảnh: Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây). (Ảnh Hoàng hà)

Khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế

Được xem là một năm đặc biệt của đất nước, khi đồng thời hội tụ cả khó khăn, thách thức, nội lực và quyết tâm cải cách, trong năm 2025 vừa qua, mục tiêu tăng trưởng kinh tế đã đạt mức, 8,02%, tạo dấu ấn quan trọng trong bối cảnh thuận lợi và thách thức đan xen.

Việc thành lập sàn giao dịch nên được triển khai theo lộ trình thận trọng, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh, giao dịch vàng.

Không thể lặp lại “vết xe đổ”!

Sau hơn 15 năm kể từ khi chấm dứt hoạt động (năm 2010), các sàn giao dịch vàng, đang được Ngân hàng Nhà nước đề xuất tái lập, lập tức thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và dư luận.

Nông sản Việt Nam còn nhiều dư địa xuất khẩu trong năm 2026. (Ảnh Phong Linh)

Đặt mục tiêu cao hơn trên bản đồ nông sản thế giới

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm, thủy sản ước đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so cùng kỳ năm 2024 và đạt giá trị cao nhất từ trước đến nay. Sang năm mới, ngành nông nghiệp tập trung vào các mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững.