Thời gian qua, những di sản quý báu ấy đã được bảo tồn, lan tỏa thông qua các đội, câu lạc bộ văn nghệ cơ sở. Từ trường học cho tới thôn, bản, ngày càng nhiều câu lạc bộ xuất hiện, sinh hoạt bài bản, chuyên nghiệp hơn.
Nhiều tháng nay, tại Trường tiểu học Nguyễn Thị Minh Khai, phường Đức Xuân, đều đặn hằng tuần, sau giờ học chính khóa, học sinh nhà trường lại sôi nổi tham gia các lớp nghệ thuật truyền thống hát then, đàn tính. “Giảng viên” đứng lớp là những nghệ nhân tâm huyết với việc bảo tồn văn hóa truyền thống.
Trong giờ học, các em được làm quen với cây đàn tính, được hướng dẫn tỉ mỉ từ cách cầm cho tới cách sử dụng loại nhạc cụ độc đáo này. Những em đã thông thuộc sẽ vừa đàn vừa hát then. Em Hoàng Bảo Châu, học sinh lớp 5A chia sẻ: “Được thầy, cô giáo và các nghệ nhân hướng dẫn tận tình, chúng em hiểu, rất thích thú với giờ học ngoại khóa. Chúng em cảm thấy tự hào khi thông thạo và được biểu diễn những làn điệu dân ca của dân tộc mình...”.
Theo cô giáo Trương Thị Hằng, hiệu trưởng nhà trường, việc đưa văn hóa truyền thống vào hoạt động trong trường học không chỉ giúp học sinh hiểu, yêu mến hơn bản sắc văn hóa truyền thống mà còn góp phần hình thành ý thức gìn giữ, phát huy di sản. Nhà trường luôn chủ động phối hợp địa phương và ngành văn hóa để xây dựng nội dung phù hợp, hấp dẫn học sinh.
Tại Trường phổ thông dân tộc nội trú Ngân Sơn, đội văn nghệ truyền thống của trường vừa ra mắt nhưng đã trở thành nơi sinh hoạt sôi nổi, ý nghĩa của học sinh. Mô hình này được đánh giá cao vì quy tụ đông học sinh, góp phần khơi dậy niềm tự hào, yêu mến đối với văn hóa truyền thống trong các em học sinh đồng bào dân tộc thiểu số phải xa nhà để học tập.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ngân Sơn Dương Phương Quế, việc duy trì hoạt động các đội văn nghệ trong trường học đã tạo nền tảng quan trọng để phát hiện, bồi dưỡng các hạt nhân văn nghệ trẻ. Qua đó, các em trở thành lực lượng nòng cốt gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc...
Tại các buổi sinh hoạt định kỳ, các em được hướng dẫn thực hành những làn điệu dân ca, dân vũ đặc trưng như múa bát, múa quạt, hát then, đàn tính. Mô hình này không bó hẹp trong phạm vi nhà trường. Nhiều em sau khi tham gia đội văn nghệ đã tiếp tục gắn bó với các câu lạc bộ văn hóa tại địa phương, tạo nên sự kế thừa liên tục giữa các thế hệ.
Điều đáng ghi nhận ở các địa phương phía bắc tỉnh Thái Nguyên, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống không chạy theo việc phát triển số lượng mà chú trọng vào đào tạo bài bản, chuyên nghiệp. Tại xã Văn Lang, xã vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn, Câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang” mới thành lập hơn 6 tháng. Từ chỗ chỉ có gần 10 thành viên ban đầu, đến nay, câu lạc bộ đã lên tới 46 người.
Từ đầu năm đến nay, các thành viên của Câu lạc bộ đã tổ chức một chương trình trải nghiệm văn hóa ẩm thực; tham gia xây dựng kịch bản, đạo diễn, thiết kế chương trình khai mạc Hội Xuân xã Văn Lang với chủ đề “Văn Lang hội tụ”, xây dựng và tổng duyệt chương trình văn nghệ đặc biệt chào Xuân 2026; chỉ đạo tham gia 3 tiết mục tham gia Hội Xuân 2026; tham gia 2 tiết mục giao lưu văn nghệ tại Hội Xuân xã Na Rì... Trong tháng 5, Câu lạc bộ đã mở lớp dạy hát then, đàn tính cho người trẻ, người yêu then trên địa bàn.
Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hoàng Thị Dung chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn và nỗ lực để Câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật “Đặc sắc Văn Lang” trở thành điểm đến, nơi hội tụ, lan tỏa, gắn kết những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn; đồng thời quảng bá, giới thiệu mảnh đất, con người xã Văn Lang đến bạn bè và du khách gần xa. Những việc làm này đã góp phần bảo tồn, phát huy, không để mai một, lãng quên những giá trị di sản văn hóa quý báu của các dân tộc”.
Từ chỗ chỉ sinh hoạt trong không gian hẹp, nhiều câu lạc bộ văn nghệ dân gian ở nơi đây đã mở rộng địa bàn hoạt động và khẳng định uy tín, trong số này phải kể đến Câu lạc bộ hát then, đàn tính Sắc Chàm.
Thành lập từ năm 2019, quy tụ hơn 60 hội viên thuộc nhiều lứa tuổi đến từ nhiều xã, phường, đến nay câu lạc bộ đã trở thành địa chỉ uy tín trong việc truyền dạy hát then, đàn tính, đồng thời góp mặt trong nhiều lễ hội lớn của tỉnh và các chương trình quảng bá du lịch ở nhiều tỉnh phía bắc. Các thành viên trong câu lạc bộ còn sáng tác, cải biên làn điệu then cổ thành các bài hát ca ngợi quê hương, đất nước dễ nhớ, dễ thuộc, được công chúng tiếp nhận.
Nhiều đội văn nghệ, câu lạc bộ dân gian đã có thu nhập từ việc bảo tồn, biểu diễn dân ca, dân vũ. Tại vùng hồ Ba Bể, hàng chục câu lạc bộ, đội văn nghệ của các thôn, bản hằng đêm biểu diễn hát then, đàn tính, múa bát, múa quạt... cho du khách thưởng thức.
Chị Triệu Kim Xuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Thái Nguyên chia sẻ, bên cạnh cảnh sắc hữu tình của hồ Ba Bể thì các tiết mục của đội văn nghệ dân gian đã góp phần tạo sức hút, hấp dẫn đối với du khách khi đến miền đất này.
Theo Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên Lâm Ngọc Du, thời gian qua, đơn vị đã chủ trì, phối hợp với các địa phương thực hiện bảo tồn nhiều di sản văn hóa phi vật thể, xây dựng các câu lạc bộ bảo tồn, trình diễn dân ca, dân vũ ở các thôn, bản, trường học tại phía bắc tỉnh nói riêng và toàn tỉnh nói chung.
Thời gian tới, Trung tâm tiếp tục tham mưu Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đẩy mạnh triển khai việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể, hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ nhất (nhiệm kỳ 2025-2030), đến năm 2030, mỗi xã, phường có ít nhất một câu lạc bộ văn hóa nghệ thuật để gắn với phát triển du lịch, nhất là ở các xã vùng cao.
