Giảm ô nhiễm từ kiểm soát khí thải xe máy: Cần giải pháp đồng bộ

Chủ trương kiểm soát khí thải xe máy cần lộ trình phù hợp, giải pháp kỹ thuật khả thi, hỗ trợ tài chính đúng đối tượng và truyền thông hiệu quả để đi vào cuộc sống.

Ô-tô và xe máy đều đang được đưa vào lộ trình kiểm soát khí thải nhằm giảm ô nhiễm không khí.
Ô-tô và xe máy đều đang được đưa vào lộ trình kiểm soát khí thải nhằm giảm ô nhiễm không khí.

Những kinh nghiệm quốc tế, ý kiến của các chuyên gia… cho thấy, nếu được thiết kế và triển khai đồng bộ, đây sẽ là bước ngoặt giảm ô nhiễm không khí và thúc đẩy giao thông bền vững ở nước ta.

Chuẩn bị hạ tầng kiểm định

Điều kiện tiên quyết đầu tiên được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là quyết tâm chính trị của chính quyền địa phương. Nếu Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh thật sự quyết tâm, thì đến năm 2027 hoàn toàn có thể triển khai kiểm định khí thải tại hai địa phương này.

Thực tế, việc kiểm tra khí thải mô-tô, xe gắn máy được khởi động nghiên cứu từ năm 2006, những năm sau đó đã có các đề án, kế hoạch hành động của Chính phủ, nhưng hầu hết các mục tiêu cơ bản đều không đạt được do vấn đề nhận thức và điều kiện triển khai.

Thách thức lớn nhất cần giải quyết là cơ sở hạ tầng kiểm định. Với gần 70 triệu xe máy đang lưu hành, việc chỉ dựa vào các trung tâm đăng kiểm hiện nay là không khả thi. Giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là xã hội hóa dịch vụ kiểm định. Theo đó, các đại lý bảo dưỡng xe máy, garage tư nhân, hoặc các cửa hàng sửa chữa xe máy có đủ điều kiện kỹ thuật có thể được cấp phép tham gia đo kiểm khí thải. Điều này không chỉ giảm tải cho hệ thống đăng kiểm công lập mà còn tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Lương, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các Nguồn động lực và Phương tiện tự hành (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, việc xã hội hóa cần đánh giá thực tế để có giải pháp phù hợp.

Để thực hiện việc kiểm định, cần phải đầu tư lớn về con người (đào tạo đăng kiểm viên), đầu tư thiết bị và cơ sở hạ tầng thực hiện kiểm định. Nếu tư nhân tham gia, họ phải đầu tư lớn vào mặt bằng, thiết bị, máy móc, và tuyển thêm nhân sự, trong khi lợi nhuận thu từ phí kiểm định hay bảo dưỡng, bảo trì chưa thật sự hấp dẫn. Để xã hội hóa cũng cần ban hành bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất và cơ chế giám sát chặt chẽ. Các thông tin kiểm định có thể đưa hệ thống VNeID của cá nhân sở hữu xe để người dùng và cơ quan chức năng theo dõi, kiểm tra khi cần.

Bên cạnh đó, nếu không phát triển hệ thống giao thông công cộng thì mọi nỗ lực hạn chế khí thải từ xe máy sẽ không mang lại hiệu quả bền vững. Hiện, mức độ đáp ứng nhu cầu giao thông công cộng tại các đô thị còn hạn chế.

Tại Hà Nội, xe buýt hiện chỉ đáp ứng chưa được 13% nhu cầu của người dân và 10% tại Thành phố Hồ Chí Minh. Con số này tại Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ mới đạt khoảng 1%. Các phương tiện giao thông công cộng khác hoặc còn trong thời gian xây dựng hoặc chưa phát huy được hết vai trò. Theo các chuyên gia, hệ thống giao thông công cộng cần đáp ứng được 40-50% nhu cầu người dân thì mới giảm được lượng xe cá nhân, nhất là xe máy.

Theo một nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học trong nước, tình trạng xe không tải (tức là khi xe dừng đèn đỏ hay gặp ùn tắc giao thông) gây ra lượng phát thải từ xe máy ở mức đáng kể.

Ước lượng tổng lượng phát thải không tải hằng năm của 3,9 triệu xe máy tại Hà Nội năm 2018 tương đương với tổng lượng phát thải hàng năm của 29.115 xe buýt đối với phát thải CO; 462 xe buýt đối với phát thải CO2; 17.668 xe buýt đối với phát thải HC và 72 xe buýt đối với phát thải NOx. Do đó, cần tập trung quy hoạch mạng lưới giao thông để giảm ùn tắc, từ đó, hạn chế tỷ lệ thời gian các phương tiện hoạt động ở chế độ không tải hoặc chế độ ổn định ở vận tốc thấp.

Cần thay đổi thói quen người dùng

Bài toán hỗ trợ người dân, nhất là người thu nhập thấp để họ đủ khả năng sửa chữa hay thay thế phương tiện cũ cũng được đặt ra.

Số liệu thí điểm kiểm soát khí thải xe máy đang lưu hành trên địa bàn Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, khí thải của xe máy qua 10 năm sử dụng có tỷ lệ không đạt tiêu chuẩn theo mức 1,2 của TCVN 6438:2018 là lớn nhất. Sau khi đo không đạt sẽ được bảo dưỡng bộ phận liên quan khí thải, nhưng vẫn có một lượng xe nhất định sau bảo dưỡng vẫn không đạt tiêu chuẩn khí thải (chiếm 7,61% của mức 1 và 9,57% của mức 2), thường do xe sử dụng 30-40 năm, người dân không quan tâm bảo dưỡng, sửa chữa.

“Những xe đó nếu sử dụng sẽ không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn có nguy cơ gây mất an toàn giao thông. Do đó, Chính phủ cần có các dự án hỗ trợ người dân chuyển đổi xe hoặc doanh nghiệp sản xuất xe máy hỗ trợ người dân thải bỏ xe cũ, trợ giá mua xe mới. Kinh nghiệm của Hàn Quốc thực hiện việc hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện cho thấy, cần có chính sách hỗ trợ và khi người dân thấy được lợi thì họ sẽ tự nguyện chuyển đổi rất nhanh. Thủ tục hành chính thải bỏ xe máy cũng cần đơn giản, thuận tiện cho người dân. Chúng ta đưa ra lộ trình thì cũng cần có chính sách hỗ trợ người dân để đạt mục đích cuối cùng là chất lượng không khí ngày càng tốt hơn”, ông Lương nhấn mạnh.

Bên cạnh hỗ trợ vật chất, một yếu tố không kém phần quan trọng là thay đổi hành vi người sử dụng xe máy.

Một trong những nguyên nhân khiến khí thải xe máy gia tăng là do thói quen vận hành không đúng cách: Giật ga, tăng tốc đột ngột, ít bảo dưỡng, sửa chữa. Do đó, việc truyền thông, giáo dục cộng đồng về kỹ năng lái xe đúng, bảo dưỡng định kỳ, tắt máy khi dừng lâu cần được đẩy mạnh. Những thay đổi nhỏ này không chỉ giúp giảm đáng kể lượng khí thải độc hại, tiết kiệm nhiên liệu mà còn góp phần kéo dài tuổi thọ phương tiện.

Quan trọng hơn, người dân cần được khuyến khích chủ động chuyển sang các phương tiện “xanh” như xe điện, xe đạp, phương tiện công cộng.

Hiện, một số mô hình đã đồng hành cùng chủ trương giảm phát thải giao thông. Tại Thành phố Hồ Chí Minh đã khởi động chương trình hỗ trợ người dân chuyển đổi từ xe máy chạy xăng sang xe máy điện, nhất là tập trung vào các hộ nghèo và cận nghèo.

Mô hình xe đạp công cộng Trí Nam đang được triển khai tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng... thể hiện sự chung tay của doanh nghiệp nhằm tạo thói quen sử dụng phương tiện không phát thải, góp phần giảm ùn tắc và ô nhiễm không khí đô thị.

Công ty cổ phần Dịch vụ vận tải số Trí Nam cho biết, chuyển động cùng chủ trương giảm phát thải của Chính phủ, doanh nghiệp chuẩn bị đưa ra thị trường xe đạp máy dùng pin, có khả năng thay thế xe máy trong các quãng đường ngắn để người dùng có thêm lựa chọn phương tiện sạch. Những mô hình tiên phong như vậy cần được hỗ trợ tốt hơn về chính sách, hạ tầng và ưu đãi tài chính, nhằm tạo ra hệ sinh thái giao thông phát thải thấp, góp phần hỗ trợ hiệu quả cho mục tiêu kiểm soát khí thải xe máy.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/3/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước chuyển trạng thái nắng ráo về chiều

Hôm nay, đới gió Đông Nam ẩm gây tình trạng mưa phùn, nồm ẩm và sương mù dày đặc cho khu vực Bắc Bộ vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung thời tiết cải thiện rõ rệt với nắng hửng về chiều, còn tại Nam Bộ và Cao nguyên Trung Bộ, nắng nóng cục bộ bắt đầu xuất hiện trên diện rộng khi mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/3/2026: Không khí ẩm bao phủ Bắc Bộ, Trung Bộ duy trì trạng thái mưa lạnh

Hôm nay, không khí ẩm từ biển gây hiện tượng sương mù và mưa nhỏ cho miền Bắc vào sáng sớm. Trong khi đó, miền Trung vẫn duy trì trạng thái nhiều mây, mưa rào do tác động của gió Đông Bắc và địa hình. Khu vực phía Nam thời tiết ổn định hơn với nắng gián đoạn, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 14/3/2026: Bắc Bộ sương mù dày, miền Trung mưa dông diện rộng

Các tỉnh Bắc Bộ đón đới gió ẩm gây hiện tượng sương mù dày và mưa nhỏ rải rác; trong khi đó, không khí lạnh kết hợp địa hình tiếp tục gây mưa dông tại miền Trung. Khu vực Nam Bộ và Cao Nguyên duy trì trạng thái nắng ráo ổn định nhưng cần lưu ý các diễn biến gió mạnh trên biển.

(Ảnh: THẾ ĐẠI)

Cập nhật dự báo thời tiết các khu vực trên cả nước dịp bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI

Dự báo thời tiết phục vụ công tác tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, từ ngày 13-16/3/2026, nhiều khu vực trên cả nước phổ biến ít mưa, trời rét về đêm và sáng ở miền bắc; Nam Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng. Trên biển có gió đông bắc mạnh, biển động.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/3/2026: Miền Bắc đón mưa dông, cảnh báo xâm nhập mặn tại Nam Bộ diễn biến phức tạp

Hôm nay, thời tiết nước ta có sự phân hóa rõ rệt do tác động của không khí lạnh tăng cường yếu. Trong khi miền Bắc và miền Trung đón mưa rào rải rác, thì khu vực Nam Bộ tiếp tục nắng mạnh, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long vẫn diễn biến phức tạp.

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử. (Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân)

Chủ động ứng phó thiên tai trong thời gian diễn ra bầu cử

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động theo dõi, ứng phó với các hình thái thời tiết nguy hiểm có thể xảy ra trong thời gian diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/3/2026: Bắc Bộ tăng nhiệt trước khi đón mưa dông, Nam Bộ bước vào cao điểm nắng ráo

Khối không khí lạnh suy yếu khiến nền nhiệt miền Bắc tăng nhẹ, tuy nhiên khu vực Tây Bắc Bộ cần đề phòng mưa rào và dông vào chiều tối do hội tụ gió. Tại miền Trung, mưa có xu hướng quay trở lại tập trung từ Quảng Trị đến Quảng Ngãi. Trong khi đó, miền Đông Nam Bộ bắt đầu xuất hiện nắng nóng cục bộ.

Tăng cường kiểm soát khí thải động cơ phương tiện giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050. (Ảnh KHÁNH AN)

Đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh

Trong lộ trình trung hòa carbon, hướng đến mục tiêu Net Zero vào năm 2050 cũng như hạn chế nguồn ô nhiễm không khí tại đô thị, bên cạnh giải pháp tổng thể, việc kiểm soát khí thải động cơ của phương tiện tham gia giao thông là một trong những biện pháp hiệu quả.