Gắn đào tạo báo chí với thực tiễn nghề nghiệp

Bước sang mùa thứ 4 năm 2026, Cuộc thi "Phóng viên tập sự-Nhà báo tương lai" do Khoa Viết văn-Báo chí, Trường đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức tiếp tục tạo môi trường để sinh viên rèn luyện kỹ năng tác nghiệp, tiếp cận đời sống xã hội và tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Với mục tiêu trở thành sự kiện thường niên, cuộc thi là môi trường lý tưởng để sinh viên tiếp cận thực tế nghề nghiệp. Qua các hạng mục, như: bài viết, ảnh báo chí, video và podcast, các nhóm thí sinh có cơ hội dấn thân, vận dụng kiến thức đã được học vào quá trình xây dựng tác phẩm từ phát hiện đề tài, khai thác thông tin đến hoàn thiện tác phẩm báo chí.

Theo Tiến sĩ Đỗ Thị Thu Thủy, Trưởng khoa Viết văn-Báo chí, Trường đại học Văn hóa Hà Nội, cuộc thi được xây dựng như một sân chơi chuyên môn dành cho sinh viên và cả những người yêu thích báo chí.

"Thông qua cuộc thi này, chúng tôi muốn tạo cơ hội để các em được thử sức ở những thể loại báo chí phù hợp năng lực của bản thân. Đây cũng là nơi sự sáng tạo, niềm đam mê và tinh thần dấn thân với nghề được thể hiện ngay trên ghế nhà trường", Tiến sĩ Đỗ Thị Thu Thủy chia sẻ.

Trong mùa giải năm nay, cuộc thi có 20 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo thuộc các thể loại bài viết, ảnh báo chí, video và podcast. Nhiều tác phẩm lựa chọn khai thác những vấn đề gắn với đời sống văn hóa, xã hội, giáo dục và các câu chuyện cộng đồng dưới góc nhìn của người trẻ.

Đồng hành cùng cuộc thi là hội đồng giám khảo gồm các giảng viên, nhà báo và chuyên gia truyền thông có kinh nghiệm trong lĩnh vực báo chí, như: nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Trưởng Ban giám khảo; nhà báo Trần Nhật Minh; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Văn Giá; Tiến sĩ Đỗ Thị Thu Thủy; Tiến sĩ Ngô Văn Phong. Sự tham gia của những chuyên gia trong nghề giúp các tác phẩm được đánh giá từ cả góc độ chuyên môn lẫn yêu cầu thực tiễn của hoạt động báo chí hiện nay.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo cùng những biến đổi của thị trường lao động đang đặt ra nhiều thách thức đối với người làm báo, đặc biệt là lực lượng lao động trẻ chuẩn bị tham gia vào môi trường báo chí chuyên nghiệp.

Trước hiện thực ấy, việc tổ chức những cuộc thi chuyên môn như trên là ngọn lửa âm ỉ góp phần nung nấu tình yêu nghề, sức sáng tạo và rèn luyện tinh thần dám dấn thân, dám đi, dám viết, dám làm của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên số.

Công nghệ có thể hỗ trợ thu thập, xử lý và phân tích thông tin, nhưng không thể thay thế sự hiện diện của người làm báo trong đời sống thực tiễn. Những chuyến đi thực tế, những cuộc gặp gỡ nhân vật và quá trình kiểm chứng thông tin giúp sinh viên hiểu rằng báo chí là công việc của câu chữ, hình ảnh và cũng là trách nhiệm trước sự thật và công chúng.

Từ những trải nghiệm quý giá đó, người trẻ từng bước hình thành tư duy nghề nghiệp, bản lĩnh tác nghiệp và ý thức phục vụ xã hội - những yếu tố luôn cần thiết đối với báo chí, dù công nghệ có phát triển đến đâu.

Điểm nhấn ở các tác phẩm dự thi năm nay là sự quan tâm tới những vấn đề đang hiện hữu trong đời sống xã hội. Từ câu chuyện ô nhiễm và những trăn trở xoay quanh dòng sông Tô Lịch, nỗ lực bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, lớp học đặc biệt của một giáo viên khuyết tật hay tâm tư của người dân sống trong khu vực quy hoạch kéo dài nhiều năm... các đề tài đều xuất phát từ thực tiễn và hướng sự quan tâm tới con người cùng những vấn đề của cộng đồng.

Để hoàn thiện tác phẩm, sinh viên phải trực tiếp đi thực tế, gặp gỡ nhân vật, tìm hiểu tư liệu và đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. "Lắng nghe chia sẻ của già làng về di sản văn hóa trăm năm của Tây Nguyên là trải nghiệm giúp em nuôi dưỡng tình yêu nghề, cũng như khát khao được kể những câu chuyện văn hóa của 54 dân tộc anh em dọc chiều dài Tổ quốc", sinh viên Nguyễn Thị Bích Ngọc tác giả bài dự thi "di sản sống" của Tây Nguyên chia sẻ trong vòng thi chung khảo.

Quá trình thực hiện tác phẩm giúp sinh viên ngành báo chí hiểu rõ hơn yêu cầu về tính chính xác của thông tin cũng như trách nhiệm của người viết đối với nội dung được công bố.

Từ ý tưởng ban đầu, mỗi tác phẩm đều trải qua nhiều công đoạn tìm hiểu, xác minh và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp trước khi đến với người đọc. Trong môi trường truyền thông số, khi thông tin được lan truyền với tốc độ nhanh và mỗi cá nhân đều có thể trở thành một chủ thể sản xuất nội dung, yêu cầu về tính xác thực càng trở nên quan trọng. Điều này đặt ra yêu cầu gắt gao đối với khả năng đánh giá, chọn lọc và xử lý thông tin một cách thận trọng của sinh viên.

Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Trưởng Ban giám khảo cuộc thi cho rằng, điều làm nên giá trị cốt lõi của nghề báo chính là khả năng dấn thân của con người. Theo anh, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tìm kiếm dữ liệu, xử lý thông tin hay đề xuất góc tiếp cận nhưng không thể thay thế những bước chân của người làm báo trên hành trình đi tìm sự thật.

Bởi lẽ đó, có nhiều câu chuyện chỉ mở lòng khi người phóng viên trực tiếp có mặt. Đó là những chuyến đi hàng trăm cây số lên miền núi, những ngày tháng chia sẻ cùng nhân vật, những cuộc trò chuyện kéo dài bên bếp lửa hay giữa cánh đồng, để lắng nghe, quan sát và thấu hiểu.

"Mỗi tác phẩm báo chí có giá trị đều được hình thành từ sự kiên trì thu thập thông tin, kiểm chứng nhiều nguồn tư liệu, chắt lọc từng chi tiết và suy ngẫm về ý nghĩa xã hội của câu chuyện. Tinh thần dấn thân, sự đồng cảm và trách nhiệm trước sự thật luôn là những phẩm chất vô cùng đáng quý và khó có thể thay thế", nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật chia sẻ.

Theo anh, sự phát triển của công nghệ số đang làm thay đổi cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Điều đó đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác đào tạo báo chí cũng như đối với những người trẻ chuẩn bị bước vào nghề. Bên cạnh nền tảng kiến thức và nghiệp vụ, sinh viên báo chí ngày nay cần có khả năng làm việc trong môi trường đa nền tảng, thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và những phương thức truyền thông mới.

Xu hướng này cũng được phản ánh qua các mùa tổ chức của Cuộc thi "Phóng viên tập sự-Nhà báo tương lai". Trước đây, kỹ năng viết thường được xem là yêu cầu trọng tâm, còn hiện nay, sinh viên còn được khuyến khích thể hiện ý tưởng thông qua ảnh báo chí, video và các hình thức truyền thông số. Sự đa dạng về loại hình tác phẩm cho thấy yêu cầu ngày càng toàn diện đối với người làm báo trong bối cảnh mới.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Điều quyết định chất lượng của một sản phẩm báo chí vẫn là khả năng phát hiện vấn đề, tư duy phản biện, ý thức trách nhiệm và sự am hiểu đời sống xã hội. Đây cũng là những năng lực cần được bồi dưỡng song hành với việc trang bị kỹ năng công nghệ trong quá trình đào tạo.

Từ góc độ đó, các cuộc thi nghiệp vụ có vai trò tạo thêm sân chơi học thuật cho sinh viên, đồng thời góp phần kết nối hoạt động đào tạo với yêu cầu của thực tiễn nghề nghiệp. Thông qua những mô hình như trên, sinh viên có điều kiện tiếp cận sớm với những thay đổi của môi trường truyền thông, qua đó chuẩn bị tốt hơn cho công việc trong tương lai.

Một cuộc thi không thể ngay lập tức tạo nên nhà báo chuyên nghiệp. Nhưng từ những trải nghiệm đầu tiên với nghề, người trẻ có thêm cơ hội hiểu rõ yêu cầu của công việc mình lựa chọn và nhận thức được trách nhiệm đi kèm với mỗi sản phẩm báo chí được công bố. Đó cũng là giá trị lâu dài mà những sân chơi nghề nghiệp mang lại cho công tác đào tạo báo chí hiện nay.