Động thái này được đánh giá là bước tiến then chốt, mở đường cho việc làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai khu vực sau hơn 25 năm đàm phán.
Chốt kế hoạch ký FTA
EU đã chính thức thông qua việc ký kết Hiệp định Thương mại tự do (FTA) với MERCOSUR sau hơn 25 năm đàm phán, với kỳ vọng thúc đẩy xuất khẩu trong bối cảnh hoạt động kinh doanh chịu ảnh hưởng nặng nề từ chính sách thuế quan của Mỹ. Tại cuộc bỏ phiếu hôm 9/1, 21 thành viên EU đã “bật đèn xanh” cho FTA với MERCOSUR, trong khi Áo, Pháp, Hungary, Ireland và Ba Lan phản đối, Bỉ bỏ phiếu trắng. Theo quy định, thỏa thuận của EU cần ít nhất 15 quốc gia, đại diện cho 65% dân số toàn khối, để được thông qua. Với sự ủng hộ của Italy vào phút chót, thỏa thuận mang tính bước ngoặt này đã được thông qua theo quy tắc đa số đủ điều kiện.
Quyết định trên đã mở đường cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen tiến hành ký hiệp định thương mại tạm thời với các đại diện đối tác MERCOSUR, gồm Argentina, Brazil, Paraguay và Uruguay. Lễ ký dự kiến diễn ra tại Asuncion (Paraguay) ngày 17/1 tới.
Dù còn ý kiến trái chiều, giới chức EU đánh giá hiệp định thương mại tạm thời vẫn là FTA lớn nhất của EU xét về mức độ cắt giảm thuế quan, với hơn 90% danh mục sản phẩm và tổng giá trị thuế xuất khẩu được dỡ bỏ lên tới 4 tỷ euro, trong bối cảnh các nước MERCOSUR hiện áp mức thuế cao. Chủ tịch EC Von der Leyen nhận định đây là một “thỏa thuận đôi bên cùng có lợi”, mang lại cơ hội trị giá 50 tỷ euro cho các nhà xuất khẩu EU vào năm 2040 và tăng trưởng 9 tỷ euro cho các nước thuộc khối MERCOSUR.
Các lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp ô-tô, dược phẩm, hóa chất và dịch vụ được kỳ vọng hưởng lợi từ các thỏa thuận. EU cũng thiết lập các cơ chế tự vệ song phương và giám sát hạn ngạch thuế quan nhằm bảo vệ những lĩnh vực nhạy cảm, nhất là nông nghiệp, trong giai đoạn chuyển tiếp.
Trong khi đó, Hiệp định Đối tác EU-MERCOSUR được xây dựng như một khuôn khổ toàn diện, bao trùm các nội dung đối thoại chính trị, hợp tác và cam kết đa ngành, với trọng tâm là phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, quyền con người, di cư, an ninh và quản lý khủng hoảng. Theo EUC, hiệp định thương mại tạm thời dự kiến được áp dụng cho đến khi Hiệp định Đối tác EU-MERCOSUR chính thức có hiệu lực đầy đủ, qua đó thiết lập khuôn khổ pháp lý hiện đại cho đối thoại chính trị, hợp tác đa lĩnh vực và thúc đẩy thương mại, đầu tư giữa EU và MERCOSUR.
Hoan nghênh thỏa thuận lịch sử
Đàm phán về hiệp định được khởi động từ năm 1999 với kỳ vọng hình thành khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, với hơn 700 triệu người tiêu dùng, dù vẫn gây lo ngại cho một bộ phận nông dân châu Âu trước sức ép cạnh tranh từ nông sản Nam Mỹ. Việc ký kết FTA EU-MERCOSUR được thông qua chỉ với quy định đa số đủ điều kiện, cho thấy vẫn còn những ý kiến phản đối.
Tuy nhiên, bước đi này được ca ngợi như một quyết định lịch sử. Thủ tướng Đức Friedrich Merz đánh giá cuộc bỏ phiếu FTA vừa qua đánh dấu một “cột mốc quan trọng” của EU và thỏa thuận thương mại với MERCOSUR mang lại lợi ích cho cả hai khối, trong đó có Đức. Bộ trưởng Năng lượng, Thương mại và Công nghiệp CH Cyprus Michael Damianos nhấn mạnh đây là dấu mốc lịch sử trong quan hệ EU-MERCOSUR. Trong bối cảnh bất ổn toàn cầu gia tăng, việc củng cố hợp tác chính trị, tăng cường liên kết kinh tế và tái khẳng định cam kết chung về phát triển bền vững mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Những ý kiến ủng hộ còn cho rằng, thỏa thuận sẽ giúp tăng cường hợp tác kinh tế của EU với các nước đang phát triển, giảm bớt phụ thuộc vào Trung Quốc về các khoáng sản quan trọng và đất hiếm, vốn rất cần thiết cho ngành công nghiệp ô-tô và công nghệ. Brazil chiếm khoảng 20% trữ lượng than chì, niken, mangan và đất hiếm của thế giới, đặc biệt là nắm giữ 94% trữ lượng niobi toàn cầu - một kim loại được sử dụng trong ngành công nghiệp hàng không vũ trụ. Argentina là nhà sản xuất lithium lớn thứ ba, một vật liệu được sử dụng trong pin của xe điện.
Tổng thống Brazil Lula da Silva ca ngợi việc EU thông qua thỏa thuận thương mại tự do với MERCOSUR là một “quyết định lịch sử đối với chủ nghĩa đa phương”. Trong bài đăng trên mạng xã hội, lãnh đạo Brazil viết: “Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa đơn phương gia tăng, thỏa thuận này là tín hiệu ủng hộ thương mại quốc tế, một động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, mang lại lợi ích cho cả hai khối”.
Chính phủ Argentina hoan nghênh quyết định của EU. Bộ trưởng Ngoại giao Argentina Pablo Quirno đánh giá bước đi của EU tiến tới ký kết FTA với MERCOSUR là “tiến triển quan trọng”, giúp đem lại “nhiều thương mại hơn, nhiều đầu tư hơn và nhiều việc làm hơn”; việc ký kết hiệp định vào ngày 17/1 tới sẽ đánh dấu một cột mốc lịch sử. Bộ trưởng Ngoại giao Mario Lubetkin khẳng định, Uruguay sẽ là một trong những nước đầu tiên phê chuẩn và kích hoạt cơ chế tạm thời thực thi FTA.
