Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực ứng phó tập thể của Liên minh châu Âu (EU), bảo vệ người dân, doanh nghiệp cũng như các giá trị cốt lõi của châu lục trước các mối đe dọa khủng bố và cực đoan bạo lực đang không ngừng biến đổi.
Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, trong hơn một thập kỷ qua, EU đã liên tục củng cố khuôn khổ pháp lý và các biện pháp an ninh. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, cùng với việc các tổ chức khủng bố ngày càng tinh vi trong cách thức hoạt động, đặt ra yêu cầu phải có một cách tiếp cận toàn diện, linh hoạt và chủ động hơn. ProtectEU, với vai trò là sáng kiến trọng điểm trong Chiến lược An ninh nội bộ châu Âu, được thiết kế nhằm tăng cường mức độ sẵn sàng, khả năng phòng ngừa và phản ứng của toàn khối.
Một trong những điểm nhấn của chương trình nghị sự mới là nhận diện rõ thách thức từ kỷ nguyên số. Việc các phần tử khủng bố lạm dụng mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI), tài sản mã hóa, vũ khí in 3D hay thiết bị bay không người lái đang làm thay đổi căn bản phương thức tuyên truyền, tuyển mộ và gây quỹ. Đáng lo ngại hơn, tình trạng cực đoan hóa trẻ vị thành niên gia tăng khi nhóm đối tượng này thường xuyên trở thành mục tiêu trên không gian mạng.
Trên cơ sở đó, ProtectEU được xây dựng xoay quanh 6 trụ cột cốt lõi. Trước hết là nâng cao năng lực dự báo và nhận diện sớm các mối đe dọa. EU sẽ tăng cường nguồn lực cho Năng lực Phân tích tình báo tập trung ở cấp liên minh, đồng thời củng cố vai trò của Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) trong khai thác và phân tích thông tin, đặc biệt từ các nguồn công khai. Bên cạnh đó, các chương trình nghiên cứu an ninh liên quan đến công nghệ mới sẽ được thúc đẩy thông qua các quỹ như Horizon Europe.
Ngăn chặn sự cực đoan hóa, nhất là trong giới trẻ, được coi là chiến lược dài hạn mang tính bền vững. EC dự kiến ra mắt Bộ Công cụ ngăn ngừa nhằm cung cấp các giải pháp thực tiễn để bảo vệ trẻ vị thành niên khỏi sự lôi kéo của các tư tưởng cực đoan. Cùng với đó là Chương trình Trao quyền và kết nối cộng đồng trị giá 5 triệu euro (khoảng 5,9 triệu USD), tập trung nâng cao khả năng phục hồi số, củng cố sự gắn kết xã hội và vai trò của cộng đồng địa phương.
Trong không gian mạng, nơi được xem là “mặt trận” chính của hoạt động tuyên truyền khủng bố, EU sẽ thắt chặt quản lý nội dung độc hại, thực thi nghiêm Đạo luật Dịch vụ kỹ thuật số, đồng thời tăng cường hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ Internet để gỡ bỏ nhanh chóng nội dung khủng bố. Nghị định thư Khủng hoảng hiện hành cũng sẽ được nâng cấp thành Khung Ứng phó khủng hoảng trực tuyến EU, tạo cơ chế phối hợp sớm và hiệu quả giữa lực lượng thực thi pháp luật và các tập đoàn công nghệ.
Bên cạnh môi trường số, ProtectEU đặc biệt chú trọng bảo vệ không gian công cộng và cơ sở hạ tầng trọng yếu. EU sẽ cải tiến Hệ thống Thông tin Schengen để tăng cường chia sẻ cảnh báo, mở rộng kiểm tra thông tin hành khách đối với nhiều loại hình vận tải, đồng thời đầu tư 30 triệu euro nhằm nâng cấp an ninh tại các khu vực công cộng.
Khi xảy ra đe dọa hoặc tấn công, việc phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan hành pháp và tư pháp được xác định là yếu tố then chốt. EU dự kiến thiết lập Hệ thống Truy xuất Dữ liệu Tài chính để theo dõi dòng tiền, bao gồm cả các giao dịch tiền mã hóa, đồng thời mở rộng vai trò hỗ trợ điều tra và truy tố của Cơ quan Hợp tác tư pháp EU (Eurojust).
Trên bình diện quốc tế, EU khẳng định chủ nghĩa khủng bố là mối đe dọa xuyên biên giới, đòi hỏi hợp tác sâu rộng với các đối tác chiến lược, đặc biệt tại khu vực Tây Balkan và Địa Trung Hải. Phát biểu về ý nghĩa của chương trình, bà Henna Virkkunen, Phó Chủ tịch điều hành EC, nhấn mạnh ProtectEU là bước tiến quan trọng nhằm bảo vệ các giá trị châu Âu thông qua việc kết hợp công nghệ tiên tiến, hành động quyết liệt trên không gian mạng và hợp tác quốc tế. Trong khi đó, ủy viên EU phụ trách các vấn đề nội vụ và di cư, ông Magnus Brunner khẳng định an ninh của người dân là ưu tiên cao nhất, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải ngăn chặn các cuộc tấn công ngay từ sớm bằng cách truy vết dòng tiền, xóa bỏ nội dung khủng bố trực tuyến và tận dụng các hệ thống quản lý biên giới số hiện đại.
Với cách tiếp cận toàn diện và chủ động, ProtectEU được kỳ vọng sẽ giúp EU đi trước các mối đe dọa một bước, góp phần xây dựng không gian an ninh chung an toàn và vững chắc cho toàn châu lục.
