Đưa sở hữu trí tuệ thành nguồn lực phát triển

Sở hữu trí tuệ không còn đơn thuần là việc bảo hộ quyền hay xử lý vi phạm, mà đã được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với năng lực đổi mới sáng tạo, sức cạnh tranh của nền kinh tế và mục tiêu phát triển tự chủ của đất nước.

Yếu tố cốt lõi để tự chủ chiến lược

Ngày 30/1/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Chỉ thị số 02/CT-TTg về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Chỉ thị đề ra 14 nhóm nhiệm vụ, giải pháp với sự phân công cụ thể cho từng bộ, ngành, địa phương và các hiệp hội, đồng thời yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Mục tiêu không chỉ là xử lý các hành vi vi phạm, mà còn từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu, công cụ quản lý và cơ chế thực thi hiện đại, đủ sức đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Chưa đầy bốn tháng sau, để tạo bước chuyển biến thực chất hơn nữa, ngày 5/5/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Công điện hỏa tốc số 38/CĐ-TTg về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Công điện yêu cầu các bộ trưởng, chủ tịch ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và đề nghị các bí thư tỉnh ủy, thành ủy trực tiếp chỉ đạo một đợt ra quân trên phạm vi toàn quốc, kéo dài từ ngày 7/5 đến 30/5/2026, với tinh thần được nhấn mạnh nhiều lần: “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Mục tiêu định lượng rất cụ thể - số vụ việc được phát hiện, xử lý phải tăng ít nhất 20% so với cùng kỳ năm 2025, áp dụng cho tất cả các khâu từ thanh tra, xử lý hành chính đến điều tra, truy tố, xét xử hình sự.

Các tỉnh, thành phố được yêu cầu thành lập ngay tổ công tác liên ngành do chính chủ tịch ủy ban nhân dân làm tổ trưởng. Quyết tâm chính trị ấy đã nhanh chóng được kiểm chứng bằng những con số và vụ việc cụ thể.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đến ngày 19/6, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện 3.323 vụ việc có dấu hiệu vi phạm, xử lý hành chính 12.769 vụ, tăng cường áp dụng các biện pháp tố tụng hình sự với nhiều vụ án nghiêm trọng; số vụ xử lý vi phạm hành chính gấp 3,1 lần mức trung bình một tháng của năm 2025; số vụ khởi tố hình sự đã vượt tổng số vụ khởi tố của cả năm 2025.

Các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành vượt yêu cầu tăng tối thiểu 20% số vụ xử lý của cùng kỳ năm 2025.

Dấu mốc có ý nghĩa định hướng chiến lược là ngày 17/6 vừa qua, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 51-KL/TW về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội trong tình hình mới.

Bộ Chính trị đã xác định vị trí của sở hữu trí tuệ không còn là một lĩnh vực quản lý hành chính thông thường, mà là nguồn lực quốc gia, là yếu tố cốt lõi để tự chủ chiến lược và nâng cao năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế, gắn với cả vấn đề an ninh và uy tín quốc gia.

Kết luận yêu cầu chuyển mạnh tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo một hệ sinh thái sở hữu trí tuệ, đồng thời đưa nội dung này trở thành một cấu phần trong chiến lược phát triển quốc gia, chiến lược khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Một điểm nhấn quan trọng trong kết luận này mang tính nền tảng văn hóa-xã hội, đó là yêu cầu xây dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong toàn xã hội, kiên quyết phê phán và xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm, từ việc sử dụng phần mềm vi phạm bản quyền, sao chép, đạo văn trong học thuật, cho đến các vi phạm về quyền tác giả, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp.

Sở hữu trí tuệ đã được đặt trong khung văn hóa ứng xử của toàn xã hội, là chuẩn mực đạo đức kinh doanh và liêm chính học thuật.

Để sở hữu trí tuệ phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế-xã hội trong tình hình mới, Bộ Chính trị đặt ra các nhiệm vụ cụ thể: Hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ hiện đại, đồng bộ, thích ứng kinh tế số, xử lý các vấn đề mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tài sản số, công nghệ sinh học, bán dẫn; nghiên cứu hình thành cơ chế tài phán chuyên sâu về sở hữu trí tuệ; phát triển thị trường quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu; bố trí đủ nguồn lực cho các cơ quan bảo hộ, thực thi và tăng năng lực cho các tòa chuyên trách.

Cùng với đó, giao trách nhiệm cụ thể cho Đảng ủy Quốc hội rà soát, hoàn thiện pháp luật; Đảng ủy Chính phủ xây dựng kế hoạch triển khai; Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tuyên truyền và yêu cầu báo cáo định kỳ sáu tháng lên Bộ Chính trị, qua đó cho thấy một chương trình hành động được giám sát thường xuyên ở cấp cao nhất.

Theo chuyên gia về sở hữu trí tuệ Lê Quang Vinh, Công ty sở hữu trí tuệ Bross & Partnes, Kết luận số 51-KL/TW là bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách, đặt sở hữu trí tuệ vào đúng vị trí của một nguồn lực quốc gia, và nâng sở hữu trí tuệ từ lĩnh vực quản lý chuyên ngành thành nhiệm vụ liên ngành.

Nếu thực hiện tốt, sở hữu trí tuệ sẽ không chỉ bảo vệ thành quả sáng tạo đã có mà tạo thêm động lực để Việt Nam sáng tạo nhiều hơn, cạnh tranh công bằng hơn, phát triển bền vững hơn trong tình hình mới.

Tạo nền tảng cho thực thi quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả

Ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, quyết tâm chính trị mạnh mẽ từ cấp cao nhất, cùng những kết quả hành động cụ thể, quyết liệt trên thực tế vừa qua là lời khẳng định rõ ràng nhất việc Việt Nam đang nghiêm túc xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng, tôn trọng sáng tạo, là nền tảng không thể thiếu cho một nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững và tự chủ trong giai đoạn mới.

Tại hội nghị sơ kết thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg vào đầu tháng 6/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương không được dừng lại ở kết quả bước đầu mà phải mở ngay một đợt cao điểm mới, rà soát toàn diện tình hình và đấu tranh quyết liệt hơn, nhất là tập trung vào môi trường số và thương mại điện tử - nơi vi phạm đang có xu hướng dịch chuyển mạnh.

Mỗi bộ, ngành, địa phương được yêu cầu xây dựng hoặc rà soát kế hoạch hành động theo nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả”, với mục tiêu chung là nâng tổng số vụ phát hiện, xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trong năm 2026 tăng ít nhất 20% so với năm 2025 trên tất cả các khâu.

Để công tác sở hữu trí tuệ phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế-xã hội trong tình hình mới, hiện nay, cơ quan chức năng đang hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền sở hữu trí tuệ; nghiên cứu sửa đổi quy định về xử lý vi phạm hành chính và Bộ luật Hình sự để mở rộng phạm vi điều chỉnh và tăng tính răn đe đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, sở hữu công nghiệp.

Việc tăng cường năng lực cho các tòa chuyên trách, nghiên cứu cơ chế tài phán chuyên sâu về sở hữu trí tuệ theo định hướng của Kết luận số 51-KL/TW cũng là một nhiệm vụ dài hạn có ý nghĩa nền tảng.