Dự báo sớm - chìa khóa giảm thiệt hại do thiên tai

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ đầu năm 2025 đến nay, một số đợt thiên tai nghiêm trọng đã xảy ra trên phạm vi cả nước. Thiên tai từ đầu năm đã làm 28 người chết, mất tích; thiệt hại về kinh tế, nhà cửa, hoa màu...

Từ đầu tháng 5/2025, Bắc Bộ mặc dù chưa vào giai đoạn cao điểm mùa mưa, nhưng đã xuất hiện nhiều hiện tượng thời tiết nguy hiểm như dông, lốc, sét, mưa cường suất lớn.

Trong đó, đợt mưa lớn giữa tháng 5 và từ đêm 22-26/5 vừa qua tại các địa phương như Lào Cai, Lai Châu, Bắc Kạn, Yên Bái, Quảng Ninh và Hà Tĩnh... gây thiệt hại nặng nề.

Riêng tại Hà Tĩnh, xuất hiện lượng mưa ghi nhận trong 1 giờ đồng hồ lên tới 172mm, chưa từng xuất hiện trong chuỗi số liệu quan trắc của cơ quan khí tượng-thủy văn.

Cùng kỳ tháng 5, trên lưu vực sông Ngàn Sâu, Ngàn Phố (Hà Tĩnh) xuất hiện 1 đợt lũ lớn nhất trong 30 năm qua. Điều này cũng cho thấy, thời tiết cực đoan ngày càng xảy ra nhiều hơn trong bối cảnh tác động của biến đổi khí hậu.

Mưa lớn trong thời gian ngắn không chỉ mang tính chất cục bộ mà có thể xuất hiện ở nhiều khu vực. Do mưa lớn, lại trên phạm vi hẹp, cho nên gây nhiều khó khăn cho công tác cảnh báo, dự báo, khó có thể dự báo xa toàn bộ thiên tai cho cả mùa.

Thực tế cho thấy, một hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho người dân và chính quyền địa phương chủ động các biện pháp phòng ngừa và ứng phó. Cảnh báo sớm phải đi trước thiên tai một bước, không chỉ về mặt thời gian mà còn về độ chính xác, tính cụ thể và mức độ dễ hiểu, dễ tiếp cận với cộng đồng.

Chia sẻ về vấn đề này, Giám đốc Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia Mai Văn Khiêm cho biết: “Một bước tiến quan trọng mà chúng tôi đã đạt được là triển khai hệ thống mô hình dự báo số trị phân giải cao WRF-ARW, được vận hành trên siêu máy tính CRAY hiện đại.

Với khả năng tính toán vượt trội, hệ thống này cho phép mô phỏng chi tiết trạng thái khí quyển trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam. Đồng thời, còn tích hợp kỹ thuật đồng hóa dữ liệu đa nguồn nhằm nâng cao độ chính xác và khả năng cập nhật tức thời của các trường dự báo”.

Bên cạnh các mô hình vật lý truyền thống, ngành khí tượng-thủy văn cũng đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong bài toán dự báo cực ngắn.

Nhờ áp dụng công nghệ Học máy và xử lý ảnh thời gian thực đã tạo ra bản đồ mưa, cập nhật mỗi giờ 1 lần. Đây chính là nền tảng để triển khai các cảnh báo mưa dông, sạt lở đất và lũ quét đến cấp xã, với thời gian cảnh báo từ 1 đến 6 giờ trước khi thiên tai xảy ra.

Song song các mô hình dự báo, ngành khí tượng-thủy văn cũng đang phát triển hệ thống giám sát mưa, lũ, sạt lở đất và vận hành hồ chứa theo thời gian thực, tích hợp cảm biến thực địa với mô hình tính toán và hệ thống truyền dữ liệu tức thời. Hệ thống này đã bước đầu được thử nghiệm tại các lưu vực sông lớn như sông Hồng, sông Đà, sông Mã; góp phần hỗ trợ ra quyết định trong các tình huống điều hành thủy lợi và phòng, chống thiên tai khẩn cấp.

Theo dự báo, mùa mưa, bão năm nay, các khu vực Việt Bắc, Đồng bằng Bắc Bộ, Bắc-Trung Trung Bộ và Nam Bộ phổ biến có tổng lượng mưa cao hơn so với trung bình nhiều năm từ 15-30%, có nơi hơn 80 %.

Từ nay đến hết năm 2025 sẽ có khoảng 11-13 cơn bão, áp thấp nhiệt đới xuất hiện trên Biển Đông, trong đó khả năng có 5-6 cơn ảnh hưởng đất liền.

Mưa vừa, mưa to sẽ tập trung từ tháng 6 đến tháng 8. Mặc dù lượng mưa năm nay xấp xỉ trung bình nhiều năm, nhưng khả năng sẽ xảy ra những cơn mưa lớn cục bộ, vượt mức lịch sử.

Để chủ động phòng, chống thiên tai, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia cần cập nhật các bản tin theo đúng quy định. Cố gắng có bản tin dự báo ở độ chính xác cao, trước 3 tiếng, 6 tiếng.

Đồng thời, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cần nghiên cứu phương thức thông tin nhanh nhất để ra quyết định nhanh chóng, kịp thời phục vụ công tác phòng, chống.

Bên cạnh đó, cần phải đưa thông tin đến với người dân nhanh, rộng rãi nhất.

Theo Giám đốc Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia, hiện trung tâm đang hướng tới mô hình cảnh báo đa nền tảng kết hợp ứng dụng di động, nền tảng web, tin nhắn SMS, mạng xã hội, truyền hình, loa phát thanh cơ sở… Đồng thời, đẩy mạnh cảnh báo theo vị trí, chi tiết đến từng địa phương, khu dân cư và sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, dễ tiếp cận.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong mạng lưới quan trắc và xử lý dữ liệu. Nhiều vùng, đặc biệt là miền núi và trung du Bắc Bộ còn thiếu trạm đo mưa tự động hoặc thiết bị quan trắc; nguồn nhân lực công nghệ cao, đặc biệt là các chuyên gia AI, mô hình hóa, phân tích Big Data còn thiếu; kinh phí cho nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới còn thấp; thiếu cơ chế khuyến khích, xã hội hóa và kết nối với các tổ chức khoa học, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước

Có thể bạn quan tâm

Từ Nghệ An đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk có nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Cảnh báo nắng nóng ở Trung Bộ tiếp diễn đến ngày 30/6

Dự báo hôm nay (27/6), khu vực từ Nghệ An đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk có nắng nóng và nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 36-38 độ C, có nơi trên 38 độ C; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến 45-50%.

Xã Măng Bút, tỉnh Quảng Ngãi hứng chịu liên tiếp nhiều trận động đất gần đây. (Ảnh: THANH TUẤN)

Đánh giá đúng rủi ro động đất để chủ động ứng phó

Các trận động đất có độ lớn từ 2,0 đến dưới 5,0 ở Việt Nam hầu như không gây rủi ro nhưng vẫn khiến người dân lo lắng. Theo các chuyên gia, cùng với việc cung cấp thông tin kịp thời, cần sớm xây dựng bản đồ phân vùng nguy hiểm và đánh giá rủi ro động đất để chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.

Các chuyên gia khí tượng Pháp cảnh báo sự xuất hiện quá sớm của các đợt nắng nóng cực đoan trong năm nay có thể gây ra thiệt hại nặng nề về hạ tầng, kinh tế và năng lượng.

Giải pháp của hai bài toán khó

Thế giới đang cùng lúc gánh chịu những tác động nặng nề từ hai cuộc khủng hoảng: Biến đổi khí hậu và chủ quyền năng lượng. Tuy nhiên, giải pháp cho hai bài toán khó nêu trên chỉ có một. Đó là chấm dứt kỷ nguyên của nhiên liệu hóa thạch, đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Dù lượng nước mưa từ thượng nguồn chảy về nhưng tại hồ Ba Bàu (xã Hàm Thạnh) vẫn dễ dàng nhìn thấy bãi cát lộ thiên. (Ảnh: THÀNH HẢI)

Bảo đảm an ninh nguồn nước trong mùa khô

Hồ thủy lợi đóng vai trò quan trọng trong việc tích trữ nước, phục vụ sản xuất nông nghiệp và cung cấp nước sinh hoạt cho người dân. Theo quy hoạch, mỗi công trình được thiết kế công suất tích trữ nước riêng nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước cho từng khu vực.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Nắng nóng tại Trung Bộ đang giảm dần

Hôm nay, 26/6, nhiều địa phương tại Trung Bộ vẫn duy trì nắng nóng gay gắt, có nơi trên 40 độ C, tuy nhiên nhiệt độ đã giảm từ 1-2 độ C so với mức nhiệt đỉnh điểm 42 độ C hôm qua. Từ khoảng ngày 29-30/6, nắng nóng ở khu vực từ Thanh Hóa đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk dịu dần.

Cháy rừng trên địa bàn xã Thiên Nhẫn, xã Vạn An từ chiều 21/6, đến sáng 22/6 mới được dập tắt.

Nghệ An cảnh báo nguy cơ cháy rừng từ cấp nguy hiểm đến cấp cực kỳ nguy hiểm đối với 122 xã, phường

Trước thời tiết nắng nóng gay gắt, gió phơn Tây Nam thổi mạnh, độ ẩm thấp kèm theo thiếu hụt lượng mưa, Ban Chỉ đạo công tác quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng tỉnh Nghệ An đưa ra cảnh báo nguy cơ cháy rừng cấp nguy hiểm đến cấp cực kỳ nguy hiểm đối với nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh.

Người dân Hà Tĩnh luôn chủ động, cảnh giác trước nguy cơ cháy rừng.

Hà Tĩnh kích hoạt mọi biện pháp phòng, chống cháy rừng mùa cao điểm

Những ngày qua, dưới tác động của nắng nóng gay gắt, một số khu vực ở Hà Tĩnh đã xuất hiện các điểm phát lửa, gây thiệt hại hơn 8ha diện tích rừng. Để giảm thiểu các vụ cháy rừng, diện tích rừng bị thiệt hại, tỉnh Hà Tĩnh đã yêu cầu các sở, ngành, địa phương, đơn vị kích hoạt các giải pháp ngăn cháy rừng mùa cao điểm.

Cống Cái Lớn (An Giang) chủ động vận hành bảo đảm nước cho sản xuất. (Ảnh: QUỐC TRINH)

Thách thức trong bảo đảm an ninh nguồn nước

Thời gian qua, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang chịu nhiều sức ép trong bảo đảm an ninh nguồn nước bởi ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, dòng chảy từ thượng nguồn thay đổi... Những thách thức này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết cần quản lý, sử dụng tài nguyên nước hiệu quả, tiết kiệm, bền vững.

Công ty cổ phần Giấy Hiệp Thành gây ô nhiễm môi trường bị xử phạt 446 triệu đồng.

Quảng Ngãi: Xử phạt 2 doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường

Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh Quảng Ngãi vừa ban hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường đối với 2 doanh nghiệp tại Cụm công nghiệp Tịnh Ấn Tây, tỉnh Quảng Ngãi, với tổng số tiền phạt 566 triệu đồng.

Đầu năm đến nay, 37 điểm cấp nước sạch miễn phí cho người dân vùng hạn mặn được thành phố Cần Thơ duy trì, cung cấp.

Cần Thơ chủ động ứng phó El Nino

Trước dự báo hiện tượng El Nino có thể quay trở lại với cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026, thành phố Cần Thơ đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân nông thôn.