Dự báo sớm - chìa khóa giảm thiệt hại do thiên tai

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ đầu năm 2025 đến nay, một số đợt thiên tai nghiêm trọng đã xảy ra trên phạm vi cả nước. Thiên tai từ đầu năm đã làm 28 người chết, mất tích; thiệt hại về kinh tế, nhà cửa, hoa màu...

Từ đầu tháng 5/2025, Bắc Bộ mặc dù chưa vào giai đoạn cao điểm mùa mưa, nhưng đã xuất hiện nhiều hiện tượng thời tiết nguy hiểm như dông, lốc, sét, mưa cường suất lớn.

Trong đó, đợt mưa lớn giữa tháng 5 và từ đêm 22-26/5 vừa qua tại các địa phương như Lào Cai, Lai Châu, Bắc Kạn, Yên Bái, Quảng Ninh và Hà Tĩnh... gây thiệt hại nặng nề.

Riêng tại Hà Tĩnh, xuất hiện lượng mưa ghi nhận trong 1 giờ đồng hồ lên tới 172mm, chưa từng xuất hiện trong chuỗi số liệu quan trắc của cơ quan khí tượng-thủy văn.

Cùng kỳ tháng 5, trên lưu vực sông Ngàn Sâu, Ngàn Phố (Hà Tĩnh) xuất hiện 1 đợt lũ lớn nhất trong 30 năm qua. Điều này cũng cho thấy, thời tiết cực đoan ngày càng xảy ra nhiều hơn trong bối cảnh tác động của biến đổi khí hậu.

Mưa lớn trong thời gian ngắn không chỉ mang tính chất cục bộ mà có thể xuất hiện ở nhiều khu vực. Do mưa lớn, lại trên phạm vi hẹp, cho nên gây nhiều khó khăn cho công tác cảnh báo, dự báo, khó có thể dự báo xa toàn bộ thiên tai cho cả mùa.

Thực tế cho thấy, một hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho người dân và chính quyền địa phương chủ động các biện pháp phòng ngừa và ứng phó. Cảnh báo sớm phải đi trước thiên tai một bước, không chỉ về mặt thời gian mà còn về độ chính xác, tính cụ thể và mức độ dễ hiểu, dễ tiếp cận với cộng đồng.

Chia sẻ về vấn đề này, Giám đốc Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia Mai Văn Khiêm cho biết: “Một bước tiến quan trọng mà chúng tôi đã đạt được là triển khai hệ thống mô hình dự báo số trị phân giải cao WRF-ARW, được vận hành trên siêu máy tính CRAY hiện đại.

Với khả năng tính toán vượt trội, hệ thống này cho phép mô phỏng chi tiết trạng thái khí quyển trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam. Đồng thời, còn tích hợp kỹ thuật đồng hóa dữ liệu đa nguồn nhằm nâng cao độ chính xác và khả năng cập nhật tức thời của các trường dự báo”.

Bên cạnh các mô hình vật lý truyền thống, ngành khí tượng-thủy văn cũng đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong bài toán dự báo cực ngắn.

Nhờ áp dụng công nghệ Học máy và xử lý ảnh thời gian thực đã tạo ra bản đồ mưa, cập nhật mỗi giờ 1 lần. Đây chính là nền tảng để triển khai các cảnh báo mưa dông, sạt lở đất và lũ quét đến cấp xã, với thời gian cảnh báo từ 1 đến 6 giờ trước khi thiên tai xảy ra.

Song song các mô hình dự báo, ngành khí tượng-thủy văn cũng đang phát triển hệ thống giám sát mưa, lũ, sạt lở đất và vận hành hồ chứa theo thời gian thực, tích hợp cảm biến thực địa với mô hình tính toán và hệ thống truyền dữ liệu tức thời. Hệ thống này đã bước đầu được thử nghiệm tại các lưu vực sông lớn như sông Hồng, sông Đà, sông Mã; góp phần hỗ trợ ra quyết định trong các tình huống điều hành thủy lợi và phòng, chống thiên tai khẩn cấp.

Theo dự báo, mùa mưa, bão năm nay, các khu vực Việt Bắc, Đồng bằng Bắc Bộ, Bắc-Trung Trung Bộ và Nam Bộ phổ biến có tổng lượng mưa cao hơn so với trung bình nhiều năm từ 15-30%, có nơi hơn 80 %.

Từ nay đến hết năm 2025 sẽ có khoảng 11-13 cơn bão, áp thấp nhiệt đới xuất hiện trên Biển Đông, trong đó khả năng có 5-6 cơn ảnh hưởng đất liền.

Mưa vừa, mưa to sẽ tập trung từ tháng 6 đến tháng 8. Mặc dù lượng mưa năm nay xấp xỉ trung bình nhiều năm, nhưng khả năng sẽ xảy ra những cơn mưa lớn cục bộ, vượt mức lịch sử.

Để chủ động phòng, chống thiên tai, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia cần cập nhật các bản tin theo đúng quy định. Cố gắng có bản tin dự báo ở độ chính xác cao, trước 3 tiếng, 6 tiếng.

Đồng thời, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cần nghiên cứu phương thức thông tin nhanh nhất để ra quyết định nhanh chóng, kịp thời phục vụ công tác phòng, chống.

Bên cạnh đó, cần phải đưa thông tin đến với người dân nhanh, rộng rãi nhất.

Theo Giám đốc Trung tâm dự báo Khí tượng-Thủy văn quốc gia, hiện trung tâm đang hướng tới mô hình cảnh báo đa nền tảng kết hợp ứng dụng di động, nền tảng web, tin nhắn SMS, mạng xã hội, truyền hình, loa phát thanh cơ sở… Đồng thời, đẩy mạnh cảnh báo theo vị trí, chi tiết đến từng địa phương, khu dân cư và sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, dễ tiếp cận.

Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay là sự thiếu đồng bộ trong mạng lưới quan trắc và xử lý dữ liệu. Nhiều vùng, đặc biệt là miền núi và trung du Bắc Bộ còn thiếu trạm đo mưa tự động hoặc thiết bị quan trắc; nguồn nhân lực công nghệ cao, đặc biệt là các chuyên gia AI, mô hình hóa, phân tích Big Data còn thiếu; kinh phí cho nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới còn thấp; thiếu cơ chế khuyến khích, xã hội hóa và kết nối với các tổ chức khoa học, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 01/5/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước giảm mưa, miền Trung nắng đẹp, Nam Bộ còn nắng nóng cục bộ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 01/5/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước giảm mưa, miền Trung nắng đẹp, Nam Bộ còn nắng nóng cục bộ

Trong đêm nay và ngày mai, khối không khí lạnh đang suy yếu dần, Bắc Bộ và miền Trung duy trì trạng thái khô ráo vào ban ngày, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời; trong khi Nam Bộ vẫn có khả năng xuất hiện mưa dông cục bộ về chiều tối.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/4/2026: Ngày nghỉ lễ thời tiết thuận lợi: Bắc Bộ mát mẻ, miền Trung nắng đẹp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/4/2026: Ngày nghỉ lễ thời tiết thuận lợi: Bắc Bộ mát mẻ, miền Trung nắng đẹp

Trong ngày nghỉ lễ 30/4 hôm nay, thời tiết trên cả nước thuận lợi cho các hoạt động vui chơi, du lịch và di chuyển. Bắc Bộ duy trì trạng thái mát mẻ, ít mưa nhờ ảnh hưởng của không khí lạnh; miền Trung trời đẹp, biển êm; trong khi Nam Bộ tiếp tục nắng nóng ban ngày nhưng cần lưu ý khả năng xuất hiện mưa dông về chiều tối.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/4/2026: Không khí lạnh tăng cường, Bắc Bộ khô ráo, Nam Bộ tiếp diễn nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/4/2026: Không khí lạnh tăng cường, Bắc Bộ khô ráo, Nam Bộ tiếp diễn nắng nóng

Không khí lạnh tiếp tục tăng cường xuống nước ta trong đêm nay 29/04, giúp Bắc Bộ duy trì trạng thái khô ráo, trời mát và ít mưa. Trong khi đó, mưa ở miền Trung có xu hướng giảm dần, nắng trở lại từ ngày mai; riêng Nam Bộ vẫn duy trì trạng thái nắng nóng ban ngày nhưng cần đề phòng mưa dông về chiều tối.

Du khách lên đảo Cô Tô được hướng dẫn sử dụng túi đựng thân thiện với môi trường thay cho túi nilon và túi nhựa. (Ảnh: QUANG THỌ)

Giải pháp giảm rác thải nhựa trong du lịch

Tình trạng xả rác thải nhựa trong du lịch đang tạo sức ép ngày càng lớn đối với nhiều địa phương. Nếu không sớm khắc phục, áp lực bảo vệ môi trường tiếp tục gia tăng, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điểm đến và tính bền vững của ngành du lịch.

Các nhà thầu xuyên đêm thi công các công trình chống ngập tại Hà Nội.

Tăng tốc hoàn thành các dự án chống ngập

Chỉ còn vài ngày nữa là đến 30/4, thời hạn phải hoàn thành các hạng mục chính của các công trình, dự án chống ngập khẩn cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Những ngày này, các đơn vị đang chạy đua với thời gian, thi công xuyên đêm để hoàn thành công trình đúng tiến độ, kịp thời đưa vào vận hành ngay trong mùa mưa năm 2026.

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Từ những vùng đất từng bị xem là chai cứng, khó canh tác, các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ sinh học đang từng bước tạo nên sự thay đổi rõ rệt. Không chỉ giúp giảm chi phí, tăng năng suất và nâng cao giá trị nông sản, những vườn chanh leo, dâu tây, cà chua… còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh, bền vững.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Khu vực Nam Bộ nắng nóng gay gắt tới hết tháng 4

Ngày 27/4, ở khu vực Nam Bộ có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ C. Cơ quan khí tượng dự báo, ngày 28-29/4 tới, khu vực Nam Bộ tiếp tục duy trì nắng nóng gay gắt và tình hình nắng nóng tại đây có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 30/4.

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Từ chiều tối 28/4, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa to đến rất to, trời chuyển mát

Dự báo, do ảnh hưởng không khí lạnh, từ chiều tối 28/4, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa dông, cục bộ có nơi mưa to đến rất to, trời chuyển mát. Tàu thuyền trên biển khu vực phía bắc vịnh Bắc Bộ và vùng biển phía bắc khu vực bắc Biển Đông đề phòng gió mạnh cấp 5-6, giật cấp 7, biển động, sóng biển cao 1,5-2,5m.

Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh NGỌC LINH)

Bài 2: Xử lý đồng bộ các điểm nghẽn

Sau bước chuyển về thể chế, điều cần thiết là tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Từ mặt bằng, thủ tục, nhân lực đến cơ chế tài chính và chế tài xử lý, nhiều điểm nghẽn vẫn cần được xử lý đồng bộ để nguồn lực khoáng sản được khai thác hiệu quả, minh bạch và bền vững.