“Thoát nước xanh” giúp chống ngập đô thị

Ngập lụt đô thị đang trở thành vấn đề nghiêm trọng tại các đô thị lớn ở Việt Nam. Theo các chuyên gia, cần giải quyết từ khâu quy hoạch, quản lý nước đến phát triển các giải pháp thoát nước xanh, qua đó giảm tải cho hệ thống cống ngầm và tăng khả năng chống chịu của đô thị.

Xí nghiệp Thi công cơ giới ứng trực trên đường Nguyễn Xiển. (Ảnh: Đơn vị cung cấp)
Xí nghiệp Thi công cơ giới ứng trực trên đường Nguyễn Xiển. (Ảnh: Đơn vị cung cấp)

Mới đây, tại Hà Nội, mưa lớn kéo dài đêm 16 và sáng 17/9 gây ngập sâu trên nhiều tuyến đường, làm giao thông rối loạn, ùn tắc nhiều điểm. Dù đã có nhiều nỗ lực đầu tư, quản lý, công tác chống ngập tại nhiều đô thị vẫn thiên về xử lý cục bộ, bị động, chưa được tích hợp đầy đủ vào quy hoạch và định hướng phát triển dài hạn.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Vinh, Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên nhân ngập lụt đô thị trước hết nằm ở cách thức quy hoạch và tổ chức không gian. Việc lấn chiếm hành lang sông, suối, kênh, mương, san lấp ao hồ làm thu hẹp không gian thoát và trữ nước tự nhiên; trong khi hạ tầng thoát nước chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, quản lý xây dựng và sử dụng đất còn nhiều bất cập.

Theo bà Vinh, giải pháp không chỉ là mở rộng cống, xây thêm trạm bơm, hồ điều hòa hay ứng dụng công nghệ mà cần thay đổi cách tiếp cận: Từ tư duy “thoát nước càng nhanh càng tốt” sang quản lý nước mưa ngay từ nguồn, theo không gian và toàn bộ chu trình nước.

Một hướng đi cần được quan tâm là quy hoạch và quản lý nước mưa đô thị. Theo đó, nước mưa không chỉ là dòng chảy cần nhanh chóng đưa ra khỏi đô thị, mà còn là nguồn lực cần được quản lý theo không gian, thời gian và mục đích sử dụng. Mái nhà, đường giao thông, quảng trường, công viên, hồ điều hòa, không gian xanh và các vùng trũng sinh thái có thể trở thành những mắt xích của hệ thống này.

Theo Thạc sĩ Lê Tùng Lâm, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, trong các văn bản pháp luật, nước mưa chủ yếu được xem là đối tượng cần tiêu thoát để hạn chế ngập, chưa được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên gắn với cấu trúc và không gian đô thị. Tại Trung Quốc, chương trình “Thành phố bọt biển” tập hợp các giải pháp kỹ thuật và thể chế hóa thông qua các chỉ tiêu về khả năng giữ, thấm và điều tiết nước mưa; tập trung kiểm soát kết quả đầu ra, tạo điều kiện để các địa phương lựa chọn mô hình phù hợp. Singapore nhấn mạnh vai trò của quản trị tập trung, với một đầu mối thống nhất về quản lý nước đô thị, qua đó ban hành các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc và tích hợp nước mưa vào cấu trúc không gian đô thị. Tại Australia, thiết kế đô thị nhạy cảm với nước được thể chế hóa như một nguyên tắc quy hoạch, yêu cầu các đồ án chứng minh khả năng cân bằng nước.

Từ các kinh nghiệm này cho thấy, khoảng trống của Việt Nam không nằm ở thiếu giải pháp kỹ thuật, mà ở việc chưa định danh nước mưa đô thị là một đối tượng quản lý và sử dụng hợp pháp trong hệ thống thể chế. Khi nước mưa được nhìn nhận đúng vai trò và được quản lý theo chu trình, đô thị không chỉ giảm áp lực ngập lụt, mà còn khai thác được giá trị sinh thái, môi trường và kinh tế của nước.

Bên cạnh chuyển từ tư duy “quản lý nước” sang chủ động kiểm soát, điều tiết nước mưa, phát triển hệ thống thoát nước xanh được xem là hướng đi bền vững cho đô thị. Cách tiếp cận này dựa vào chức năng của hệ sinh thái tự nhiên, tích hợp thảm thực vật, bề mặt thấm nước và không gian trữ nước vào quy hoạch; qua đó giảm áp lực cho hệ thống cống, trạm bơm, hạn chế ngập úng, bảo vệ môi trường và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Thực tế ngập úng tại Huế, Đà Nẵng, Hà Nội, Hải Phòng và nhiều đô thị cho thấy những hạn chế của mô hình phát triển phụ thuộc chủ yếu vào hạ tầng thoát nước cứng. Khi các trận mưa cực đoan gia tăng về cường độ, việc chỉ mở rộng hệ thống cống khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lưu Đức Hải, Viện trưởng Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng cho rằng, thoát nước xanh là một hướng tiếp cận quan trọng. Thay vì chỉ “đẩy nước đi”, giải pháp này tạo khả năng giữ, thấm và phân tán nước ngay tại từng khu vực, qua đó giảm áp lực lên cống, trạm bơm và tăng khả năng chống chịu trước mưa lớn. Để triển khai, cần tích hợp thoát nước xanh vào quy hoạch đô thị như một cấu phần bắt buộc; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn thiết kế hạ tầng xanh; thí điểm mô hình phân tán, đa lớp tại các khu vực ngập nghiêm trọng. Đồng thời, cần huy động nguồn lực xã hội hóa, có chính sách ưu đãi cho hạ tầng xanh, đẩy mạnh truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của các giải pháp xanh trong giảm ngập.

Có thể bạn quan tâm

Dự báo viên Nguyễn Thị Hương Lý, Phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn, thông tin về tình hình mưa lớn diện rộng đang diễn ra tại khu vực Trung Bộ.

[Video] Mưa lớn tiếp diễn ở Trung Bộ, có nơi trên 500mm

Theo Dự báo viên Nguyễn Thị Hương Lý, Phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn, mưa lớn đang tiếp diễn tại Trung Bộ, trong đó từ thành phố Huế đến thành phố Đà Nẵng và phía đông tỉnh Quảng Ngãi là những khu vực mưa lớn trọng điểm.

Đại tá Nguyễn Thế Vinh, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự thành phố kiểm tra vật chất cứu hộ cứu nạn tại xã Duy Nghĩa. (Ảnh: QUANG CƯỜNG)

Ứng phó mưa bão: Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng yêu cầu bố trí lực lượng, phương tiện ứng trực tại các khu vực xung yếu

Ngày 7/10, đoàn công tác Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng do đồng chí Đại tá Nguyễn Thế Vinh, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự thành phố làm trưởng đoàn, kiểm tra công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn tại phường Hội An Đông và xã Duy Nghĩa.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 7/10/2026: Trung Bộ mưa rất lớn, Bắc Bộ nắng ráo

[Video] Dự báo thời tiết ngày 7/10/2026: Trung Bộ mưa rất lớn, Bắc Bộ nắng ráo

Hôm nay, thời tiết Bắc Bộ khá thuận lợi với trạng thái tạnh ráo, có nắng và nền nhiệt tăng nhẹ. Trong khi đó, Trung Bộ tiếp tục có diễn biến đáng chú ý khi mưa rất to tập trung từ Quảng Trị đến Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi, trọng tâm từ Huế đến Đà Nẵng. Nam Bộ ngày nắng gián đoạn, chiều tối và đêm có mưa dông.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 7/10/2026: Trung Bộ mưa rất lớn, trọng tâm từ Huế đến Đà Nẵng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 7/10/2026: Trung Bộ mưa rất lớn, trọng tâm từ Huế đến Đà Nẵng

Mưa lớn là diễn biến đáng chú ý nhất tại Trung Bộ trong đêm nay và ngày mai. Từ Quảng Trị đến Đà Nẵng và phía Đông Quảng Ngãi có mưa rất to, trong đó trọng tâm từ Huế đến Đà Nẵng có nơi trên 300mm. Mưa lớn tiếp tục kéo dài sang ngày mai, tiềm ẩn nguy cơ ngập úng, lũ quét và sạt lở đất.

Hệ thống thủy lợi Rào Nan, tỉnh Quảng Trị bảo đảm nguồn nước cho sản xuất trong mùa khô. (Ảnh: Bảo Hân)

El Nino gia tăng nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn

Theo dự báo, trạng thái El Nino có cường độ rất mạnh với xác suất rất cao xảy ra từ nay đến tháng 12, sau đó khả năng giảm dần và duy trì đến đầu mùa hè năm 2027. Do tác động của El Nino, nguy cơ xảy ra hạn hán, xâm nhập mặn ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn ha cây trồng ở nhiều địa phương.

Chủ động vận hành điều tiết các hồ chứa thủy lợi nhằm chủ động đón lũ. (Ảnh: Bảo Hân)

Ứng phó với mưa lớn, ngập lụt, lũ quét

Ban Chỉ đạo phòng thủ dân sự quốc gia vừa có Văn bản số 56/BCĐ-BNNMT gửi các địa phương về việc chủ động ứng phó với mưa lớn, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, lốc, sét, mưa đá.

Khu vực Hà Nội không mưa, đêm và sáng trời lạnh. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Không khí lạnh gây mưa to ở miền trung

Chiều nay (5/10), không khí lạnh đã ảnh hưởng đến hầu hết khu vực tây Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến phía bắc tỉnh Quảng Trị. Cảnh báo đêm 5 và ngày 6/10, khu vực từ Hà Tĩnh đến thành phố Huế có mưa to và dông với lượng mưa phổ biến từ 50-100mm, cục bộ có nơi mưa rất to trên 200mm.

Chiều 5/10, thủ đô Bangkok tiếp tục có mưa. (Ảnh: XUÂN SƠN)

Thái Lan đối mặt nguy cơ tái ngập

Ngày 5/10, Cục Khí tượng Thái Lan ra Thông báo số 8 cho biết, từ ngày 5-7/10, Thái Lan tiếp tục sẽ có mưa nhiều trên diện rộng, trong đó có thủ đô Bangkok. Trong khi đó, chính phủ Thái Lan tiếp tục thực hiện nhiều biện pháp nhằm hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả lũ lụt.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 5/10/2026: Không khí lạnh gây mưa ở Bắc Bộ, Trung Bộ; Nam Bộ chiều tối tăng dông

[Video] Dự báo thời tiết ngày 5/10/2026: Không khí lạnh gây mưa ở Bắc Bộ, Trung Bộ; Nam Bộ chiều tối tăng dông

Không khí lạnh tiếp tục chi phối thời tiết miền Bắc và miền Trung, gây mưa diện rộng tại nhiều nơi. Hôm nay, Bắc Bộ trời nhiều mây, mưa giảm dần ở Tây Bắc Bộ nhưng Đông Bắc Bộ vẫn có mưa rải rác, cục bộ mưa to đến rất to. Trung Bộ tiếp tục có mưa, trong khi Nam Bộ mưa dông gia tăng về chiều tối.