Đam mê khi còn là vận động viên trẻ
Hơn 10 ngày nay, trong một gian phòng rộng chừng 30m2 tại nhà bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân, tọa lạc đường Nguyễn Đình Chiểu, khu phố Hưng Phú, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp luôn chất đầy những tờ giấy kiếng, các khung lồng đèn bằng trúc, dây kim tuyến… Thỉnh thoảng, du khách tấp xe vào nhận chiếc lồng đèn mà bà vừa mới hoàn thành.
“Tôi đặt lồng đèn về treo trước cửa nhà vào thời điểm cận Tết Trung thu. Cô Ngân cũng có trách vui là năm nay sao đặt trễ quá, cô sợ làm không kịp. Nói vậy chứ cô cũng cố gắng thức đêm làm bán cho tôi. Mấy năm qua, năm nào tôi cũng có đặt mua lồng đèn chỗ cô. Cô làm đẹp, chắc chắn và có những sáng tạo trong việc tạo lồng đèn và sơn màu trên đèn nên tôi rất thích”, anh Võ Văn Chánh, ngụ phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp cho biết.
Có 35 năm gắn bó với nghề làm lồng đèn truyền thống, bà Ngân đến với nghề bằng cả một niềm đam mê. Với bà, việc tạo ra những chiếc lồng đèn Trung thu không đơn thuần chỉ để kinh doanh, mà còn là nơi bà thỏa sức sáng tạo và lưu giữ ký ức.
“Vào năm 1991, khi tôi còn là vận động viên quần vợt tỉnh Đồng Tháp, tôi đã bắt đầu tự tay làm lồng đèn để bán. Khi ấy, tôi làm vì mê, vì thích chứ mình cũng không tính toán lời lãi, bán được hay không thì không quan trọng. Lâu dần, mọi người đi qua lại trên đường thấy lồng đèn tôi treo thấy thích nên tìm đến mua”, bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân chia sẻ.
Bên cạnh những mẫu quen thuộc như ngôi sao, cá, bướm... những năm gần đây, khách hàng còn tìm đến cửa tiệm bà Ngân đặt những chiếc lồng đèn tạo hình bé sen-hình ảnh gắn với quê hương Đồng Tháp và hình quạt, trăng khuyết.
Một chiếc lồng đèn thủ công thông thường loại vừa và lớn, bà Ngân mất thời gian 1 ngày hoặc hơn 1 ngày để hoàn thiện. Với những mẫu mới, cầu kỳ, thời gian có thể kéo dài hơn 2 ngày. Mùa Trung thu năm nay, khách đặt hàng riêng bà Ngân 10 chiếc lồng đèn kiểu bé sen Đồng Tháp có cách điệu.
Dù chỉ 1 mình làm nghề, số lượng đơn hàng tăng cao, nhưng do tình yêu bé sen, đam mê với những sản phẩm sáng tạo, bà Ngân cũng dành nhiều tâm sức làm ngày, làm đêm kịp giao cho khách.
“Do đây là mẫu mới nên tôi mất thêm nhiều thời gian để thiết kế khung, dán, cách điệu thêm các họa tiết, trang trí mắt, miệng. Để hoàn thiện chiếc lồng đèn, tôi không chỉ dựng khung mà còn phải chỉnh từng đường nét, quan sát nhiều góc để sản phẩm cân đối, đẹp mắt. Với những mẫu mới, đôi khi phải làm hỏng vài sản phẩm mới rút được kinh nghiệm để hoàn thiện”, bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân cho biết.
Vượt qua thăng trầm giữ lửa nghề
Khi mới vào nghề, bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân gặp không ít khó khăn về kỹ thuật. Khi học hỏi được kỹ thuật dùng máy khoan với các mũi khoan nhỏ, bà mới tự tin sáng tạo thêm nhiều mẫu mã phức tạp không thể buộc dây thông thường, như: bướm, cá, chiếc xuồng…
Ngoài ra, hơn 30 năm trước, đối với những khung lồng đèn dạng khó thiết kế, bà tự tìm đến tận các làng nghề làm tre, trúc để thuê thợ chuốt khung sườn lồng đèn hình bướm.
Trong cuộc đời làm nghề làm lồng đèn truyền thống, bà Ngân cho biết mình có những thăng trầm, biến cố nhưng vẫn quyết tâm giữ nghề và có nhiều bài học cho bản thân.
Bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân bộc bạch: “Kỷ niệm đáng nhớ nhất là vào mùa Trung thu năm 1995, khi tôi ra Hà Nội tham dự giải thi đấu quần vợt toàn quốc. Trước khi đi, tôi làm sẵn 300 chiếc lồng đèn để bán. Năm đó, lồng đèn nhựa lần đầu tiên tràn ngập thị trường Việt Nam, khiến sản phẩm truyền thống bị cạnh tranh gay gắt. Kết quả là tôi bị tồn đọng lại hơn 200 chiếc đèn, đành phải xé bỏ kiếng trên đèn, vì thời đó không có cách bảo quản kéo dài sang năm sau, khiến mùa Trung thu năm ấy lỗ rất nặng”.
Những mùa dịch bệnh hay các biến động thị trường sau này cũng nhiều lần khiến cơ sở làm lồng đèn của bà lao đao. “Dù có thăng trầm và vất vả với nghề nhưng tôi vẫn kiên trì một mình quán xuyến toàn bộ các khâu sản xuất, từ chuẩn bị nguyên liệu, làm khung, dán giấy đến trang trí hoàn thiện. Có những mùa cao điểm, doanh thu cơ sở tôi đạt từ 50-60 triệu đồng đều do chính một mình tôi thực hiện”, bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân chia sẻ.
Sau Tết Nguyên đán, bà Ngân bắt đầu chuẩn bị nguyên liệu cho mùa Trung thu. Những cây trúc mua về được bà cắt, phân loại, uốn tạo khung, khoan lỗ rồi cột từng mối dây.
“Bây giờ tuổi tôi đã cao, không còn sức ngồi làm 10 giờ mỗi ngày như những mùa Trung thu trước, mà chỉ làm được 5-6 giờ. Dù làm mỗi chiếc lồng đèn truyền thống mất rất nhiều thời gian nhưng tôi vẫn kiên trì cho từng khâu, từ khung lồng đèn cho đến dây chì, giấy dán, dây kim tuyến, nước sơn, bột keo tự nấu…”, bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân tâm sự.
Mặc dù có thể tự tay làm hầu hết các công đoạn, đối với 1 chiếc lồng đèn loại lớn, bà Ngân vẫn phải đặt thợ chuyên làm rổ ở cách nhà khoảng 7km chuốt giúp phần vành tròn (vành xề) bằng gốc trúc già để có độ cứng, tròn đều và không bị lệch khung khi dán giấy kiếng.
Vào đợt cao điểm cận Tết Trung thu, bà Ngân thường xuyên thức làm đến tận khuya để kịp làm hàng giao khách. Mùa Trung thu này, trong 10 ngày liền, mỗi ngày bà Ngân ngủ chừng 4 giờ, làm việc liên tục đến khoảng 12 giờ đêm. Nhiều học sinh hay khách hàng mua sườn lồng đèn về dán kiếng không được, đem đến nhờ, bà vẫn vui vẻ ngồi chỉ dẫn, thậm chí dán lại giúp.
“Làm lồng đèn truyền thống này đối với tôi không phải vì mục đích kinh doanh hay kiếm tiền hàng đầu, mà cốt niềm đam mê từ hồi nhỏ. Chỉ cần làm ra một chiếc lồng đèn đẹp, được mọi người đón nhận là tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc và có thể miệt mài ngồi làm hoài không biết chán”, bà Nguyễn Thị Ngọc Ngân tâm sự.
