Tuy nhiên, nghề nuôi Artemia vẫn chưa phát triển tương xứng tiềm năng?
Năm 1986, sau khi Khoa Thủy sản-Trường đại học Cần Thơ nghiên cứu thành công nuôi Artemia để sản xuất thức ăn cho tôm đã chọn Vĩnh Châu (huyện cũ) nơi có khí hậu thuận lợi làm thí điểm nuôi Artemia.
Đến năm 1989, quy trình nuôi Artemia dần được hoàn thiện và đưa vào sản xuất ở các hợp tác xã làm muối tại phường Vĩnh Phước, xã Vĩnh Tân (nay thuộc phường Vĩnh Phước) và xã Lai Hòa. Đến năm 1991, Artemia đã thích nghi với điều kiện tự nhiên của vùng nuôi, quy trình sản xuất được ổn định trên các ruộng muối và bắt đầu được nuôi thương mại tại Vĩnh Châu.
Artemia là đối tượng thức ăn giàu chất dinh dưỡng cho các loài thủy sản, nhưng do giá thành cao nên thường được dùng làm thức ăn nuôi tôm sú giống giai đoạn từ ấu trùng đến post. Những năm qua, vùng ven biển Vĩnh Châu có nhiều hộ dân áp dụng mô hình nuôi Artemia xen canh với sản xuất muối, mô hình này đã và đang được nhân rộng.
Theo Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Artemia Vĩnh Châu Cao Thành Văn, vùng ven biển Vĩnh Châu được đánh giá là nơi sản xuất trứng Artemia có chất lượng tốt, hàm lượng dinh dưỡng cao, không chỉ cung cấp cho thị trường trong nước làm thức ăn cho tôm giống, cua giống, cá cảnh mà còn xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Vì vậy, giá bán luôn cao hơn so với trứng Artemia của các nước khác.
Hơn nữa, trầm tích và hệ vi sinh vật trong các ao đất nuôi còn tạo ra thương hiệu trứng bào xác Artemia độc quyền được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý.
Ông Cao Thành Văn cho biết thêm: Hằng năm có 2 vụ nuôi Artemia, vụ chính (xuân hè) bắt đầu từ tháng 1 hoặc tháng 2 và kéo dài đến cuối tháng 5. Đây là thời điểm nắng nóng, độ mặn trong ao đạt mức cao nhất (khoảng 80-120‰), rất lý tưởng để Artemia sinh sản và cho thu hoạch trứng bào xác chất lượng cao.
Vụ phụ (đông xuân), người dân thả giống từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau, nếu điều kiện thời tiết và độ mặn cho phép.
Nghề nuôi Artemia vốn đầu tư thấp, đem lại lợi nhuận ổn định cho người dân, phù hợp nông dân thiếu vốn sản xuất, giải quyết nguồn lao động có trình độ thấp tại địa phương. Artemia cũng là đối tượng có tiềm năng xuất khẩu có thể lên đến hàng triệu USD mỗi năm.
Nếu được quy hoạch đồng bộ, xuất khẩu Artemia có tiềm năng đạt hàng triệu USD/năm; góp phần hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường do nuôi tôm gây ra (vì thức ăn chính của Artemia là mùn bã hữu cơ, tảo đơn bào).
Hợp tác xã Artemia Vĩnh Châu hiện có 50 thành viên, cùng hơn 200 hộ dân tham gia sản xuất trong chuỗi liên kết khoảng 150 ha. Năm 2025, tổng doanh thu đạt 20,6 tỷ đồng, lợi nhuận 1,6 tỷ đồng (trong đó doanh thu từ trứng Artemia đạt 11 tỷ đồng với doanh thu xuất khẩu đạt 350.000 USD, doanh thu từ tôm thương phẩm đạt 9,6 tỷ đồng).
Đặc biệt, hợp tác xã còn liên kết với các hợp tác xã trong khu vực, đầu tư vốn, giống, hướng dẫn kỹ thuật, vừa sản xuất, xuất khẩu trứng Artemia chất lượng cao vừa mở rộng mô hình nuôi tôm, cá công nghệ cao tuần hoàn khép kín và bao tiêu sản phẩm, góp phần chuyển dịch cơ cấu sản xuất theo hướng đa canh, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc Khmer nghèo tại địa phương.
Ông Danh Pích ở xã Lai Hòa-người dân tộc Khmer là một trong những xã viên của Hợp tác xã Artemia Vĩnh Châu phấn khởi khoe: “Mấy năm qua, gia đình tôi làm muối kết hợp nuôi Artemia trên diện tích 3 ha, năm 2025 thu hoạch được hơn 200 kg trứng tươi Artemia, bán với giá 1 triệu đồng/kg, lãi gần 160 triệu đồng”.
Ông Nguyễn Văn Thành, người có nhiều kinh nghiệm nuôi Artemia ở phường Vĩnh Phước chia sẻ: Gia đình tôi có 1,5 ha nuôi Artemia, năm nay tôi thả giống vào tháng 1, sau 20 ngày bắt đầu cho thu hoạch trứng và kéo dài đến hết tháng 5 thì kết thúc. Tính đến cuối vụ, tôi thu hoạch được hơn 100 kg trứng tươi, bán với giá 1,2 triệu đồng/kg, sau khi trừ hết các chi phí sản xuất cũng còn lãi 80 triệu đồng.
Vụ nuôi năm 2026, với mô hình liên kết người dân vùng ven biển Vĩnh Châu xuống giống Artemia khoảng 250 ha, với năng suất bình quân đạt từ 40-100 kg trứng bào xác tươi/ha/vụ, giá bán cho thương lái và hợp tác xã dao động từ 1-1,3 triệu đồng/kg; năng suất Artemia sinh khối (dùng làm thức ăn tươi sống) đạt 2-3 tấn/ha/vụ, giá bán từ 55-60.000 đồng/kg.
Tuy nhiên, trước đây diện tích thả nuôi Artemia khoảng 700-800 ha thì nay chỉ còn hơn 250 ha, năng suất giảm 40%. Nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống thủy lợi chưa thích hợp, thiết kế và bố trí ao nuôi cũng chưa hợp lý, thường là sử dụng các ruộng muối để nuôi, nên môi trường dễ bị ô nhiễm, cùng với tác động của biến đổi khí hậu ngày một nghiêm trọng, dẫn đến năng suất và sản lượng trứng Artemia bị sụt giảm.
Trong khi kỹ thuật sản xuất của người dân chậm đổi mới, công nghệ nuôi lạc hậu, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm là chính, khiến năng suất và sản lượng không ổn định...
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trần Chí Hùng cho rằng: Tiềm năng phát triển nuôi Artemia ở Vĩnh Châu là rất lớn, Cần Thơ luôn xác định Artemia là 1 trong 5 đối tượng nuôi chủ lực cần được quan tâm đầu tư phát triển. Để phát triển nghề nuôi Artemia đạt hiệu quả cao, ngành chức năng cần sớm quy hoạch lại vùng nuôi và có cơ chế chính sách hỗ trợ vốn vay cho người dân. Các địa phương, hợp tác xã và người dân trong vùng nuôi cần có sự phối hợp, liên kết chặt chẽ để giải quyết tốt khâu thủy lợi, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất. Trên cơ sở đó, xây dựng các dự án, tranh thủ các nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng một cách đồng bộ.
