Đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên vươn mình

Thế giới đang bước vào giai đoạn biến chuyển chưa từng thấy. Những cuộc cách mạng công nghệ về trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và y sinh học đang đồng thời định hình lại trật tự toàn cầu. Trong bối cảnh này, quốc gia nào nắm bắt được công nghệ mới không chỉ rút ngắn con đường đến thịnh vượng mà còn củng cố nền tảng bảo vệ độc lập, chủ quyền. Ở ngưỡng cửa phát triển mới, Việt Nam không nằm ngoài quy luật đó.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính giao lưu cùng sinh viên tại Lễ phát động “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, vào cuối tháng 4 tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. (Ảnh TRẦN HẢI)
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính giao lưu cùng sinh viên tại Lễ phát động “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, vào cuối tháng 4 tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. (Ảnh TRẦN HẢI)

Kể từ Đổi mới (năm 1986), Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận về khoa học-công nghệ. Từ một nền kinh tế nông nghiệp truyền thống, chúng ta đã định vị trên bản đồ công nghệ với một số thành tựu như sản xuất vệ tinh NanoDragon, vắc-xin Covid-19 nội địa và tạo dựng hệ sinh thái khởi nghiệp trong một số lĩnh vực. Tuy nhiên, nhìn rộng ra, khoảng cách với khu vực và thế giới vẫn còn lớn. Chỉ số Đổi mới sáng tạo Toàn cầu (GII) 2024 xếp Việt Nam ở vị trí thứ 44/133 quốc gia - cải thiện so với trước nhưng vẫn cách xa so với Singapore (4) hay Malaysia (33).

Ba trở lực chính cho phát triển công nghệ ở Việt Nam là hạ tầng, nhân lực và môi trường pháp lý. Về hạ tầng, các phòng thí nghiệm từ đại học, viện nghiên cứu đến doanh nghiệp chưa được đầu tư thích đáng. Thiết bị hiện đại phải nhập khẩu với chi phí cao, trong khi bảo trì và nâng cấp gặp nhiều khó khăn.

Nhân lực đang là điểm nghẽn nghiêm trọng. Mặc dù Việt Nam có lợi thế dân số trẻ, nhưng tỷ lệ nhân lực được đào tạo bài bản về khoa học-công nghệ còn hạn chế. Theo số liệu của World Bank, Việt Nam có khoảng 800 nhà nghiên cứu trên một triệu dân, thấp hơn nhiều so các nước mạnh về công nghệ trong khu vực như Singapore (7.900), Hàn Quốc (9.400), hay Trung Quốc (1.800). Vấn đề này hiện hữu rõ nhất trong ngành công nghiệp bán dẫn, khi hiện tại Việt Nam mới chỉ có hơn 5.000 kỹ sư, trong khi nhu cầu thực tế lên đến hơn 50.000 người.

Bên cạnh đó, môi trường pháp lý chưa thật sự tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo phát triển. Những rào cản về thủ tục hành chính, quy định bảo hộ sở hữu trí tuệ, cơ chế đầu tư mạo hiểm còn nhiều bất cập. Đặc biệt, các cơ chế đặc thù cho hoạt động nghiên cứu phát triển vẫn chưa đủ linh hoạt để khuyến khích sáng tạo và chấp nhận rủi ro.

Để khơi dòng cho tiến bộ công nghệ và gạt bỏ ba trở lực này, trước hết cần tái định hình vai trò của nhà nước. Yêu cầu đầu tiên là cần kiến tạo môi trường chính sách thuận lợi với khung pháp lý riêng cho đổi mới sáng tạo, tập trung vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình kinh doanh và công nghệ mới. Thêm vào đó, cần tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ - vấn đề chưa được quan tâm đúng mức ở nước ta. Một môi trường pháp lý cởi mở, khoan dung với thất bại và khuyến khích sáng tạo sẽ là chất xúc tác cho hệ sinh thái công nghệ bền vững.

Không chỉ vậy, Nhà nước cần chủ động đóng vai trò “bà đỡ” cho khoa học-công nghệ. Tổng Bí thư Tô lâm đã đề xuất nâng mức chi tiêu cho khoa học-công nghệ lên ít nhất bằng 3% chi ngân sách. Mục tiêu này tuy thách thức, nhưng rất cần thiết nếu Việt Nam muốn “đi tắt đón đầu” về phát triển công nghệ.

Song song với việc tăng đầu tư, cần thiết lập các khu công nghệ cao, các trung tâm đổi mới sáng tạo và chương trình đặt hàng nghiên cứu cho doanh nghiệp và viện, trường trong nước. Singapore đã chứng minh tính hiệu quả của mô hình này khi xây dựng các “vườn ươm công nghệ” từ hơn hai thập kỷ trước, thiếp lập nền tảng vững chắc cho nền kinh tế tri thức số một châu Á hiện nay.

Trong thế giới cạnh tranh gay gắt ngày nay, là nước đi sau, Việt Nam cần tạo môi trường hấp dẫn để trở thành điểm đến thu hút công nghệ hàng đầu. Những sáng kiến như chương trình cư trú điện tử (e-Residency) của Estonia hay thị thực khởi nghiệp của Dubai cho thấy một quốc gia nhỏ cũng có thể hấp dẫn tinh hoa toàn cầu nếu có chính sách đủ linh hoạt. Thu hút chuyên gia quốc tế không chỉ mang lại tài năng, mà còn mở rộng cánh cửa tiếp nhận tri thức, kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến cho nền kinh tế.

Tại Lễ phát động phong trào “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, sáng 24/4, Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu, người dân và doanh nghiệp mới là chủ thể chính của tiến bộ công nghệ, nhà nước không thể làm thay.

Đổi mới đòi hỏi phải chấp nhận thất bại, khuyến khích thử nghiệm, và tôn vinh những ai dám đi những con đường chưa ai từng đi. Chính vì vậy, ngay từ bản thân của mỗi cá nhân và tổ chức, cần thay đổi tinh thần sợ sai, sợ chịu trách nhiệm, sang tư duy cầu tiến, chủ động sáng tạo, tìm tòi và phát hiện cái mới. Nhiệm vụ của nhà nước và xã hội là nâng đỡ và bảo vệ tinh thần đó.

Đổi mới sáng tạo, xét đến cùng, không phải là cuộc đua nước rút mà là một hành trình dài hạn. Cơ hội chỉ dành cho những quốc gia nào chuẩn bị tốt từ thể chế, giáo dục, đến tài chính và quốc tế hóa. Trong lịch sử, Cách mạng công nghiệp đưa Anh trở thành “công xưởng thế giới”, cách mạng tin học đưa Mỹ lên vị trí siêu cường. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư chứng kiến sự trỗi dậy của các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, và Trung Quốc. Hôm nay, khi trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, năng lượng sạch đang mở ra những chân trời mới, Việt Nam cũng đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá.

Để tận dụng được cơ hội này, Việt Nam cần một chiến lược tổng thể, kết hợp lực đẩy nội địa - từ doanh nghiệp, trường viện, cộng đồng đổi mới sáng tạo trong nước - với lực kéo quốc tế - thông qua học hỏi, thu hút công nghệ và nhân tài toàn cầu. Nếu nhanh chóng hành động, chúng ta hoàn toàn có thể đặt nền móng vững chắc để bước vào nhóm quốc gia phát triển vào năm 2045 như mục tiêu đề ra.

Hiện nay, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của Việt Nam mới chiếm chưa đến 0,8% tổng chi ngân sách, tương đương khoảng 0,5% GDP - thấp hơn nhiều so với mức trung bình 2,7% của các nước OECD, 5,2% của Hàn Quốc và 3,6% của Nhật Bản.

Có thể bạn quan tâm

Tuyến Metro số 5 được kỳ vọng hiện thực hóa mô hình đô thị TOD kết nối metro ở khu vực phía Tây Hà Nội.

Sửa đổi Luật Đất đai: Cần một cách làm toàn diện và khoa học

Trong bất cứ nền kinh tế nào, đất đai vẫn luôn là nguồn lực nền tảng, vừa là yếu tố sản xuất, vừa là tài sản tích lũy, vừa là công cụ tài chính. Với mục tiêu phát triển mới của đất nước, chúng ta cần có một chính sách đất đai mới. Và việc sửa đổi Luật Đất đai, một khi được tiến hành, phải đặt trong tầm nhìn đó.

Một trong những động lực quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới chính là sức mua tiêu dùng nội địa được tạo ra từ niềm tin vào hàng hóa trong nước. (Ảnh Thành đạt)

Đòi hỏi tất yếu để cải cách nền kinh tế

Chúng ta bước vào năm 2026 với nhiều thay đổi quan trọng cho 5 năm tới. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã kết thúc thành công. Đại hội đã giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn mà cuộc sống cũng như nền kinh tế đặt ra.

Viettel không chỉ là nhà cung cấp hạ tầng viễn thông, mà còn là biểu tượng của năng lực phục vụ và độ tin cậy. (Ảnh Thành Đạt)

Hạ tầng mới của kỷ nguyên số


Hai thập niên qua chứng kiến sự trỗi dậy của “nền kinh tế chú ý”, trong đó sự chú ý của công chúng trở thành tài nguyên chiến lược.

Dự án cao tốc bắc - nam đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn đang được chủ đầu tư và các nhà thầu gấp rút hoàn thiện, quyết tâm đưa vào khai thác trước Tết Nguyên đán 2026. (Nguồn ảnh BQLDA II - Bộ Xây dựng)

Xuân công trường song hành cùng đất nước

Không chỉ những ngày cuối tháng Chạp Ất Tỵ mà xuyên suốt dịp Tết Bính Ngọ, trên những công trình trọng điểm quốc gia, hàng chục nghìn kỹ sư, công nhân bám trụ công trình với quyết tâm cao nhất để rút ngắn thời gian về đích.

Chiến dịch Không 1 mình do Liên minh Niềm tin số khởi xướng với mục tiêu nâng cao nhận thức, kỹ năng an toàn số của trẻ em, thanh thiếu niên trên không gian mạng.

Số hóa mới chỉ là bước đầu

Thách thức cốt lõi của xã hội số hiện nay có lẽ không nằm ở tốc độ công nghệ, mà ở khả năng duy trì và tái thiết niềm tin xã hội. Và trong tiến trình đó, “tính người” không phải là yếu tố bổ trợ, mà chính là biến số trung tâm quyết định chất lượng quản trị.

Doanh nhân Trần Văn Lê và sản phẩm quạt công nghiệp.

Kinh tế tư nhân và “ngọn gió” Đổi mới

Từ “ngọn gió” Đổi mới, nhiều người đã dấn thân khởi nghiệp, để rồi không chỉ vượt thoát đói nghèo mà còn tạo dựng nên những thương hiệu lớn. Khi đã đi qua một quãng đường dài, nội lực mạnh mẽ của họ không chỉ nằm ở những gì đã đạt được, mà còn ở khả năng luôn tự làm mới để tiếp tục bắt nhịp cùng thời cuộc.

“Chuyến tàu Hạnh phúc” chính thức xuất phát từ Ga Hà Nội vào sáng 2/2. (Ảnh Thành Đạt)

Hạnh phúc nối dài theo những chuyến tàu Nhân Dân

Với hình ảnh biểu trưng logo Nhân Dân, “Chuyến tàu Hạnh phúc” kiêu hãnh tiến về phía trước không chỉ chở khách, mà còn chở theo niềm tin, hy vọng và khát vọng về một Việt Nam thịnh vượng, với hạnh phúc đong đầy trong kỷ nguyên mới.

Tách bạch việc sử dụng nguồn lực nhà nước trong cung cấp dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh sẽ tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. (Ảnh Khiếu Minh)

Bước chuyển trong tư duy quản lý doanh nghiệp nhà nước

Sự thay đổi tư duy quản lý khi chuyển từ “bảo toàn vốn” sang chấp nhận rủi ro có kiểm soát; từ can thiệp hành chính sang quản trị theo thông lệ thị trường; và từ quản lý theo từng dự án cụ thể sang quản lý theo mục tiêu tổng quát,

Bên cạnh nhiệm vụ giám sát và điều khiển hệ thống điện Thủ đô hoạt động liên tục và ổn định, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Thành phố Hà Nội còn là nơi theo dõi tình trạng vận hành của các trạm biến áp, đường dây truyền tải và phân phối điện. Ảnh: Thành Đạt

Xây dựng hệ thống điện vững chắc và chủ động

Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra những yêu cầu then chốt cho việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, đồng thời khẳng định tầm nhìn dài hạn về một hệ thống điện thông minh, kết nối khu vực và có khả năng tự bảo vệ trước các rủi ro phức hợp.

Đầu tư công tiếp tục được xác định là lực đỡ quan trọng góp phần khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế năm 2026 và những năm tiếp theo. (Trong ảnh: Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây). (Ảnh Hoàng hà)

Khai mở dư địa tăng trưởng kinh tế

Được xem là một năm đặc biệt của đất nước, khi đồng thời hội tụ cả khó khăn, thách thức, nội lực và quyết tâm cải cách, trong năm 2025 vừa qua, mục tiêu tăng trưởng kinh tế đã đạt mức, 8,02%, tạo dấu ấn quan trọng trong bối cảnh thuận lợi và thách thức đan xen.

Việc thành lập sàn giao dịch nên được triển khai theo lộ trình thận trọng, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh, giao dịch vàng.

Không thể lặp lại “vết xe đổ”!

Sau hơn 15 năm kể từ khi chấm dứt hoạt động (năm 2010), các sàn giao dịch vàng, đang được Ngân hàng Nhà nước đề xuất tái lập, lập tức thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và dư luận.

Nông sản Việt Nam còn nhiều dư địa xuất khẩu trong năm 2026. (Ảnh Phong Linh)

Đặt mục tiêu cao hơn trên bản đồ nông sản thế giới

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm, thủy sản ước đạt 70,09 tỷ USD, tăng 12% so cùng kỳ năm 2024 và đạt giá trị cao nhất từ trước đến nay. Sang năm mới, ngành nông nghiệp tập trung vào các mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững.

Nền tảng số đang là con đường ngắn nhất để hàng hóa Việt Nam hiện diện trên các sàn thương mại quốc tế. (Nguồn: Global)

Giải bài toán bảo đảm chủ quyền thuế

Thương mại điện tử Việt Nam, nhất là giao dịch thương mại điện tử xuyên biên giới, đã bùng nổ mạnh mẽ trong thời gian vừa qua, với quy mô thị trường ước khoảng 25 tỷ USD, chiếm gần 10% tổng bán lẻ hàng hóa và dịch vụ cả nước.

Phát triển thị trường trái phiếu theo hướng kéo dài kỳ hạn được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo ra nguồn vốn ổn định, bền vững và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Còn dư địa cho thị trường vốn

Với kịch bản tăng trưởng mà Việt Nam đang quyết tâm thực hiện, nhu cầu vốn cho phát triển trong giai đoạn tới sẽ tăng mạnh, khi tỷ lệ đầu tư công/GDP giai đoạn 2026-2030 nâng lên ít nhất 8% GDP.

Lực lượng bộ đội thuộc Bộ Tư lệnh Quân khu 5 tham gia Chiến dịch Quang Trung, dựng lại nhà cho người dân bị thiệt hại do mưa lũ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh Văn Viễn)

Hiệu lệnh từ một Chính phủ hành động

Chiến dịch Quang Trung không có tiếng súng, song chúng ta phải chiến thắng và chiến thắng giòn giã, để mang lại niềm vui, hạnh phúc cho người dân, nhất là những người không còn nhà ở, có nhà bị hư hỏng sau bão lũ lịch sử.

Từ ngày 1/1/2026, các hộ kinh doanh sẽ chính thức nộp thuế theo phương pháp kê khai thay vì thuế khoán như trước đây. (Ảnh: Đạt Thành)

Bảo đảm công bằng, bình đẳng về nghĩa vụ thuế

Từ ngày 1/1/2026, các hộ, cá nhân kinh doanh sẽ chính thức nộp thuế theo phương pháp kê khai (tính thuế theo doanh thu), thay vì thuế khoán - một mô hình quản lý đã lỗi thời song vẫn được áp dụng trong hơn ba thập kỷ qua.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc trao hoa tri ân ban hội đồng đánh giá CSI.

CSI - 10 năm kiến tạo, bồi đắp nội lực doanh nghiệp Việt

Chiều ngày 5/12/2025, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với đầu mối là Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD-VCCI), đã tổ chức Lễ công bố các Doanh nghiệp Bền vững tại Việt Nam 2025 với chủ đề “Chương mới của Kỷ nguyên Xanh”.

Hiện có tới hơn 90% khối lượng hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam là sản phẩm sơ chế. (Ảnh Danh Lam)

Cấp bách gỡ điểm nghẽn thuế VAT

Mang đến nhiều lợi ích cho hoạt động kinh doanh, đặc biệt đối với khu vực tư nhân, song Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi số 48/2024/QH15 (Luật Thuế VAT) vẫn tồn tại nhiều "rào cản" lớn đối với ngành hàng nông sản xuất khẩu, hàng nông sản đầu vào chưa qua chế biến.

Lựa chọn giữ lại bên mình chiếc xe quen thuộc, nhưng với diện mạo mới, bớt khí thải, không ồn, giảm mùi xăng… là mong muốn có thật của nhiều người dân.

Trách nhiệm với niềm tin

Mới đây, Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đã có văn bản gửi Cục Đăng kiểm Việt Nam, đề nghị xem xét xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý để hợp pháp hóa hệ thống chuyển đổi động cơ điện cho xe chạy xăng.

Thực tế, việc cho phép xây dựng kho bãi trên đất nông nghiệp, nếu thiếu kiểm soát, rất có thể bị biến tướng thành nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh phi nông nghiệp. (NGUỒN: CAND)

Hiểu đúng để làm đúng!

Quy định “cho phép xây dựng công trình tạm trên đất nông nghiệp” có trong Luật Đất đai 2024 đã mở ra cơ hội thuận lợi cho việc đầu tư sản xuất nông nghiệp.

Mô hình Triple Helix, với sự hợp tác chặt chẽ giữa "Nhà nước-viện/trường-doanh nghiệp" được coi là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững trong lĩnh vực R&D. (Ảnh: KHIẾU MINH)

Hợp lực "ba nhà" - lời giải của bài toán đầu tư cho R&D

Sau khi Bộ Chính trị ban hành chuỗi nghị quyết mang tính chiến lược, bao phủ từ khoa học-công nghệ, hội nhập, giáo dục đến phát triển năng lượng và kinh tế tư nhân, tinh thần đổi mới sáng tạo trong nước trở nên sôi động hơn bao giờ hết.

Với hai văn phòng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, Queensland trở thành bang đầu tiên của Úc thiết lập trung tâm của khu vực tại Việt Nam.

Việt Nam trở thành trọng tâm Chiến lược Đông Nam của Queensland

Tuần này, bang Queensland (Úc) khai trương văn phòng thương mại và đầu tư thứ hai ở Việt Nam, đặt tại Hà Nội. Qua đó, khẳng định Việt Nam là trọng tâm trong chiến lược mở rộng sang Đông Nam Á của Queenssland. Động thái này cũng củng cố vị thế trụ cột của nước ta trong khu vực.