Diễn biến khó lường
Dịch Ebola đang diễn biến khá phức tạp và khó lường, với số ca mắc tăng nhanh và công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn. Theo số liệu mới nhất, số ca mắc Ebola đã tăng gần 40% trong vòng một tuần. CHDC Congo ghi nhận 896 ca nhiễm bệnh và 232 trường hợp tử vong, trong khi Uganda có 19 ca mắc và 2 trường hợp tử vong. Dịch bệnh đã lan ra 33 khu vực y tế thuộc các tỉnh Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu ở miền đông CHDC Congo, đồng thời vượt biên giới sang Uganda. CDC châu Phi cho biết, quy mô đợt bùng phát hiện nay lớn gấp ba lần so đợt dịch Ebola tại Uganda năm 2000. Đáng lo ngại, số ca mắc vẫn tiếp tục tăng hằng tuần cho thấy, tình trạng lây nhiễm trong cộng đồng chưa được kiểm soát hiệu quả.
Theo chuyên gia dịch tễ học Wessam Mankoula của CDC châu Phi, công tác truy vết đang gặp trở ngại lớn do tình trạng mất an ninh kéo dài, địa hình hiểm trở, thiếu nhân lực và kinh phí. Mặc dù với gần 900 ca nhiễm bệnh được phát hiện, số người cần theo dõi có thể lên tới 17.000-35.000 người, nhưng hiện mới chỉ có khoảng 4.000-6.300 người được giám sát. Tỉnh Ituri, nơi chiếm hơn 90% số ca bệnh, là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của xung đột kéo dài nhiều năm, khiến gần một triệu người phải di dời. Việc người dân thường xuyên di chuyển cùng điều kiện giao thông khó khăn đã gây trở ngại lớn cho nỗ lực kiểm soát dịch.
Trong bối cảnh đó, LHQ đã phân bổ thêm bốn triệu USD từ Quỹ Ứng phó khẩn cấp trung ương (CERF) để hỗ trợ Uganda đối phó dịch Ebola. Khoản kinh phí này sẽ được sử dụng cho các hoạt động y tế, hậu cần, giám sát dịch tễ và kiểm soát dịch bệnh tại 29 địa phương, trong đó có các khu vực tiếp nhận người tị nạn. Các cơ quan LHQ cũng đang tăng cường hỗ trợ CHDC Congo thông qua việc cung cấp vật tư y tế, thiết lập các điểm kiểm tra y tế tại sân bay quốc tế Kinshasa và đẩy mạnh phối hợp nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh tiếp tục lan rộng trong khu vực.
Ebola là một bệnh sốt xuất huyết do virus gây ra, có khả năng lây truyền cao qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc các vật dụng nhiễm bẩn của người bệnh. Chủng Bundibugyo từng được xác định là một trong những chủng virus nguy hiểm gây dịch tại khu vực Trung Phi.
Hỗ trợ của quốc tế
Tổng thống Nam Phi Cyril Ramaphosa, trong vai trò người đi đầu trong Liên minh châu Phi (AU) về công tác phòng ngừa và ứng phó đại dịch, thông báo Nam Phi tăng cam kết hỗ trợ lên mức 13,5 triệu USD. Tổng thống Ramaphosa kêu gọi tạo điều kiện thuận lợi cho các hành lang an toàn vận chuyển hàng hóa, đồng thời thúc đẩy đầu tư sản xuất dược phẩm và cơ chế mua sắm chung tại châu Phi. Tổng thống Zimbabwe Emmerson Mnangagwa cũng tuyên bố nước này sẽ đóng góp một triệu USD cho CDC châu Phi nhằm ngăn chặn dịch bệnh lây lan. Dù chưa ghi nhận ca nhiễm nào nhưng Zimbabwe vẫn duy trì tình trạng cảnh giác cao độ và kích hoạt kế hoạch ứng phó toàn diện.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và CDC châu Phi đã xây dựng kế hoạch chung với khoản tài chính trị giá 518 triệu USD, nhưng cảnh báo chi phí có thể tăng mạnh nếu cộng đồng quốc tế không sớm hành động. CDC châu Phi cho biết, nếu không huy động được nguồn lực cần thiết trong vòng bốn tuần tới, kinh phí ứng phó có thể tăng lên 1,5 tỷ USD, thậm chí 7,5 tỷ USD trong trường hợp dịch tiếp tục lan rộng. CDC châu Phi kêu gọi các quốc gia khu vực đẩy mạnh năng lực sản xuất vaccine, thuốc điều trị và các sản phẩm y tế thiết yếu trong nước nhằm giảm phụ thuộc nguồn cung bên ngoài.
CDC châu Phi nhấn mạnh, đợt bùng phát Ebola hiện nay một lần nữa cho thấy những hạn chế của chuỗi cung ứng y tế ở “lục địa đen”, đồng thời nhấn mạnh, việc tăng cường năng lực sản xuất nội địa là yếu tố quan trọng để nâng cao khả năng ứng phó các dịch bệnh trong tương lai. Trong thời gian chờ vaccine, cơ quan này nhấn mạnh các biện pháp y tế công cộng như phát hiện sớm, cách ly kịp thời và tăng cường sự tham gia của cộng đồng là ưu tiên hàng đầu để kiểm soát dịch bệnh.
CDC châu Phi kêu gọi các nước tránh áp đặt những hạn chế không cần thiết đối với thương mại và đi lại, bảo đảm các hành lang nhân đạo tiếp tục hoạt động phục vụ công tác y tế. Giới chuyên gia cảnh báo nếu không nhanh chóng tăng cường năng lực y tế, mở rộng truy vết và huy động nguồn tài chính quốc tế, đợt bùng phát dịch Ebola hiện nay tại CHDC Congo có thể trở thành một trong những cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng nhất châu Phi trong nhiều năm qua.
