Trở về cuộc sống đời thường sau thời gian chấp hành án phạt tù chưa bao giờ là điều dễ dàng. Tuy vậy, mọi bước chân hướng thiện đều xứng đáng được bao dung và tiếp sức.
Theo báo cáo của Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng (Bộ Công an), trên phạm vi toàn quốc hiện có hơn 170 nghìn trường hợp đang trong thời gian “tái hòa nhập cộng đồng”. Trung bình hằng năm, có từ 55 đến 60 nghìn trường hợp được trở về với cộng đồng. Con số này đặt ra một bài toán cho công tác quản lý xã hội, nhưng áp lực đè nặng hơn cả là những người “trong cuộc” đang tìm lối hướng thiện.
Động lực mạnh mẽ cho ngày trở về
Thời gian qua, công tác tái hòa nhập cộng đồng nhận được sự quan tâm chỉ đạo của Bộ Công an, các địa phương, sự tham gia, phối hợp có hiệu quả của các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể và sự chung tay của cộng đồng xã hội. Cả nước hiện có hơn 1.500 mô hình tái hòa nhập cộng đồng hiệu quả, giúp đại đa số trường hợp tái hòa nhập cộng đồng bắt nhịp kịp thực tế, vượt qua mặc cảm, khắc phục khó khăn, tích cực lao động, sản xuất, ổn định cuộc sống, sớm trở thành công dân tốt.
Câu chuyện của anh Nguyễn Trung Thành (tỉnh Đồng Nai) là một minh chứng sống động. Chỉ sau hơn 2 năm quay lại đời thường, anh Thành đã nỗ lực trở thành điển hình tiên tiến tại địa phương với nhiều mô hình chăn nuôi, trồng trọt hiệu quả, cho giá trị kinh tế cao.
Anh cho biết: Những bước chân đầu tiên trên con đường tái hòa nhập cộng đồng là việc anh quyết định một mình vào rẫy, hạn chế giao du bạn bè cũ, tránh xa cám dỗ, chuyên tâm làm lại cuộc đời. Khi mô hình trồng trọt ổn định, anh quyết định mở rộng sang chăn nuôi.
Từ ý chí của bản thân, anh đã nhận được sự tin tưởng và hỗ trợ từ chính quyền, lực lượng công an để tiếp cận nguồn vốn vay 120 triệu đồng, tôn tạo chuồng trại, từng bước xây dựng cơ ngơi khang trang. Anh chia sẻ, bí quyết tái hòa nhập thành công quan trọng nhất là quyết tâm của bản thân, sau đó là nhận được sự tiếp sức của xã hội, gia đình.
Tương tự, anh Đinh Văn Long, chủ một cơ sở sản xuất gỗ tại phường Châu Sơn (tỉnh Ninh Bình), cũng từng trải qua giai đoạn khủng hoảng tâm lý vì bị kỳ thị. Nhưng chính khát vọng sống lương thiện đã giúp anh vững tin.
Được sự động viên, bảo lãnh từ lực lượng công an địa phương, anh được vay 50 triệu đồng không lãi suất trong 5 năm từ một doanh nghiệp để khởi nghiệp. Đến nay, xưởng gỗ của anh đã hoạt động ổn định với lượng đơn hàng đều đặn, đồng thời còn đón nhận những người từng có quá khứ lầm lỗi vào làm việc.
“Tôi luôn nhớ lời một cán bộ công an đứng ra bảo lãnh vay vốn: Đây là danh dự của toàn ngành công an chứ không phải chỉ của bản thân anh. Chính điều đó đã thôi thúc tôi phải cố gắng nỗ lực mỗi ngày...”, anh Long chia sẻ.
Điểm tựa từ những chính sách nhân văn
Ý chí cá nhân là điều kiện cần, nhưng sự đồng hành của hệ thống chính trị và cộng đồng mới là điều kiện đủ để hành trình hướng thiện của người lầm lỗi không bị đứt gãy. Thiếu tướng Nguyễn Văn Long, Phó Cục trưởng Cảnh sát Quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng khẳng định: Tái hòa nhập cộng đồng là quá trình lâu dài và cần được thực hiện ngay từ khi đang chấp hành án trong cơ sở giam giữ.
Nhận thức rõ tầm quan trọng này, từ năm 2020 đến nay, các cơ sở giam giữ tổ chức đào tạo nghề cho hơn 54 nghìn phạm nhân; tổ chức hơn 1.400 chương trình/đợt/lớp định hướng nghề nghiệp, nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm cho hơn 54,2 nghìn phạm nhân; cấp chứng chỉ nghề cho gần 23 nghìn phạm nhân, tư vấn giới thiệu việc làm cho gần 10 nghìn phạm nhân.
Nhằm tạo điều kiện cho các phạm nhân được đặc xá, tha tù có điều kiện làm ăn, phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách thiết thực. Từ năm 2020 đến nay, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng như: Nghị định số 49/2020/NĐ-CP, quy định chi tiết thi hành Luật Thi hành án hình sự về tái hòa nhập cộng đồng; Chỉ thị số 33/ CT-TTg, tăng cường các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù. Gần đây nhất là Quyết định số 22/2023/ QĐ-TTg (Quyết định 22) về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù.
Các chính sách này trở thành điểm tựa quan trọng đối với những người đã từng lầm lỗi, giảm bớt sự kỳ thị, khuyến khích cộng đồng chung tay hỗ trợ, giúp người chấp hành xong án phạt tù xây dựng cuộc sống mới, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự xã hội. Theo báo cáo từ Ngân hàng Chính sách xã hội, thực hiện Quyết định 22, đến nay, dư nợ cho vay là 1.220 tỷ đồng, hỗ trợ 14.515 khách hàng sử dụng vốn để học nghề, đào tạo nghề, học tập, phát triển sản xuất.
Kiểm soát tốt tỷ lệ tái phạm cũng là một trong những kết quả nổi bật của công tác tái hòa nhập cộng đồng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban, ngành, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội là nền tảng quan trọng giúp người chấp hành xong án phạt tù và người được đặc xá tái hòa nhập cộng đồng thành công.
Hiện nay, cả nước đã xây dựng và duy trì được hơn 1,5 nghìn mô hình tái hòa nhập cộng đồng hoạt động hiệu quả. Công an các đơn vị, địa phương đã phát huy tốt vai trò chủ công, nòng cốt, phối hợp chặt chẽ với ngành Lao động-Thương binh và Xã hội cùng chính quyền cơ sở.
Không chỉ hỗ trợ sinh kế, nhiều địa phương tích cực phối hợp các cơ quan, doanh nghiệp và tổ chức xã hội để tổ chức các phiên giao dịch việc làm, chương trình đào tạo nghề, nâng cao nhận thức cộng đồng về việc hỗ trợ người tái hòa nhập, giúp người hoàn lương xóa bỏ mặc cảm.
Sự phối hợp đồng bộ này đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Tỷ lệ tái phạm tội của người chấp hành xong án phạt tù và người được đặc xá trong những năm gần đây luôn được kiềm chế, khống chế ở mức dưới 3%, giúp giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội tại các địa phương.
Hành trình đi về phía bình minh đối với những người mãn hạn tù còn nhiều gian truân, nhưng với ý chí kiên định của chính bản thân họ cùng vòng tay ấm áp, bao dung từ gia đình, cộng đồng, chắc chắn, bóng tối của ngày hôm qua sẽ lùi xa, nhường chỗ cho một tương lai tươi sáng và lương thiện.
