Gắn bó với vùng đất Kinh Bắc hơn 20 năm qua, nếp nhung Tam Sơn đang được chính quyền và người dân địa phương bảo tồn, khẳng định thương hiệu nông sản Bắc Ninh trong hành trình nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam.
Về Tam Sơn những ngày tháng 11 khi cái nắng thu hanh hao đã dần chuyển sang se lạnh, chúng tôi đặc biệt ấn tượng với những cánh đồng lúa nếp chín vàng thơm hương trải dài hàng chục héc-ta. Được ví như “vựa nếp vàng” của Bắc Bộ, hơn 20 năm nay, người nông dân Tam Sơn chỉ tin chọn giống nếp mang tên quê hương “nếp nhung Tam Sơn”, được một kỹ sư nông nghiệp người thành phố Từ Sơn trước đây cùng các cộng sự lai tạo và phát triển.
Trên cánh đồng đương vào vụ thu hoạch, ông Ngô Văn Tâm, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Tam Sơn thông tin: “Được lai tạo từ giống lúa bản địa, nếp nhung Tam Sơn có những ưu điểm vượt trội: chịu rét, kháng nhiều sâu bệnh, cứng cây chống đổ.
Đặc biệt, đây là giống lúa có năng suất cao, ổn định hơn các giống khác từ 30- 50 kg/sào, chất lượng gạo tốt, ngon, dễ tiêu thụ, người dân có thể bán thóc tươi tại ruộng với giá từ 8.300-9.000 đồng/ kg, hoặc sấy khô và bán thóc khô với giá 13.000-15.000 đồng/kg.
Đối với gạo thành phẩm, giá dao động từ 19.000- 21.000 đồng/kg, cao nhất có thể đạt 25.000 đồng/kg”. Nhanh tay sắp những bao thóc từ máy gặt tự động lên bờ ruộng, chị Ngô Thị Hương, thôn Thọ Trai chia sẻ: “Vụ mùa này, gia đình tôi cấy một mẫu (3.600 m).
Do ảnh hưởng của thời tiết, năng suất có giảm nhưng giá lại tăng thêm vài giá nên người nông dân chúng tôi vẫn yên tâm gắn bó với ruộng đồng. Gạo nếp nhung Tam Sơn dễ bán, được nhiều người yêu thích không chỉ bởi chất lượng dẻo thơm mà còn rất phù hợp để làm nguyên liệu cho các món ăn truyền thống như đồ xôi, làm bánh chưng, bánh dày, bánh phu thê”.
Để làm ra sản phẩm nếp nhung Tam Sơn đạt chuẩn, được người tiêu dùng ưa chuộng, những người nông dân chịu thương, chịu khó của vùng đất “nghìn việc tốt” luôn cẩn trọng, kỹ lưỡng từ khâu chọn giống, chăm sóc đến bảo quản sản phẩm.
Đáng chú ý, để gạo giữ được hương vị tự nhiên, độ bóng đẹp và giá trị dinh dưỡng cao, thóc sau khi thu hoạch được người dân phơi trong ba ngày, nhưng mỗi ngày chỉ phơi hai giờ và không phơi liên tục. Công thức phơi thủ công ngắt quãng tuy tốn công sức và thời gian nhưng lại giúp hạt thóc khô đều mà không bị nứt vỏ hay mất dưỡng chất.
Bên cạnh đó, việc kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật hiện đại và phương pháp canh tác truyền thống cũng được người dân chú trọng. Với những nỗ lực gìn giữ giống lúa quê hương, năm 2020, gạo nếp nhung Tam Sơn được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Tháng 12/2023, gạo nếp nhung Tam Sơn đã được Ủy ban nhân dân thành phố Từ Sơn (trước đây), tỉnh Bắc Ninh cấp giấy chứng nhận đạt hạng OCOP 3 sao.
Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp bảo hộ thương hiệu, khẳng định uy tín và nâng cao giá trị của dòng lúa nếp trên thị trường. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Tam Sơn Trần Huy Cương cho biết: “Từ những diện tích nhỏ ban đầu cách đây hơn 20 năm, đến nay, giống nếp nhung Tam Sơn được sản xuất theo hướng chuyên canh tập trung, trở thành cây trồng chủ lực của địa phương được gieo trồng khoảng 450 ha, chiếm từ 80% đến 86% tổng diện tích lúa toàn phường.
Nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác hợp lý, cùng kinh nghiệm của người dân, sự hỗ trợ của chính quyền, năng suất lúa nếp nhung hiện đạt gần 180 kg/sào (360 m2), cho sản lượng trung bình hơn 4.350 tấn mỗi năm. Nếp nhung Tam Sơn đã trở thành thương hiệu có uy tín, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, mang lại thu nhập, nâng cao đời sống người trồng lúa.
Thời gian tới, phường Tam Sơn tiếp tục chuẩn hóa quy trình sản xuất, chú trọng hướng dẫn người dân đổi mới bao bì, nhãn mác, quảng bá thương hiệu “Gạo nếp nhung Tam Sơn” trên nền tảng số và thương mại điện tử, giúp mở rộng thị trường tiêu thụ giúp người dân nâng cao thu nhập, khẳng định giá trị nông sản địa phương”.
Không chỉ dừng lại ở giá trị kinh tế, gạo nếp nhung Tam Sơn còn là câu chuyện đẹp về giữ hồn quê nơi vùng đất đang có tốc độ đô thị hóa nhanh. Từ núi Tiêu phóng tầm mắt ra xa, những cánh đồng lúa trải dài, vàng rực được ôm trọn bởi những ngôi làng cổ và khu dân cư đang mọc lên ngày một nhiều. Những bờ xôi, ruộng mật đã và đang được người nông dân một nắng hai sương nơi đây chắt chiu, gìn giữ để làm nên những mùa vàng trĩu hạt từ giống lúa nếp nhung quê hương.
