Văn hóa và Phát triển

Ðể sách không phải "đi tìm bạn đọc"

Hệ thống thư viện cấp quận, huyện là thiết chế văn hóa cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc đưa sách, báo đến với người dân, đáp ứng nhu cầu mở mang kiến thức, nâng cao đời sống tinh thần của cộng đồng. Tuy nhiên, những năm gần đây, hệ thống này ở Hà Nội gặp nhiều khó khăn, hoạt động mờ nhạt, đòi hỏi phải có những giải pháp khắc phục kịp thời.

Thư viện quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) luôn đổi mới, bổ sung đầu sách, nâng cao chất lượng phục vụ để thu hút bạn đọc.
Thư viện quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) luôn đổi mới, bổ sung đầu sách, nâng cao chất lượng phục vụ để thu hút bạn đọc.

Thư viện chỉ vài chục bạn đọc

Hà Nội có gần 30 thư viện quận, huyện được thành phố quan tâm, xây dựng cơ sở vật chất. Phó Giám đốc Thư viện Hà Nội Nguyễn Ngọc Nguyên cho biết: Thành phố đã hỗ trợ, đầu tư cho các thư viện gặp khó khăn về kho tàng, phòng đọc. Năm qua, một số thư viện đã chuyển về trụ sở mới hoặc nâng cấp, nằm trong các trung tâm văn hóa quận, huyện với cơ sở vật chất, kỹ thuật khá tốt như các thư viện ở huyện Ðan Phượng, Thạch Thất, quận Long Biên, Ba Ðình, nâng số thư viện quận, huyện, thị xã có trụ sở đáp ứng được tiêu chuẩn lên hơn 50%.

Thế nhưng, khi chúng tôi đến quận Cầu Giấy, hỏi thăm đường tới thư viện thì nhiều người nói không biết. Mãi sau, có một em học sinh nhiệt tình dẫn chúng tôi đến tận nơi. Thư viện quận Cầu Giấy nằm ngay trên mặt đường Nguyễn Phong Sắc. Ðó là ngôi nhà khá bề thế, được xây dựng trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội; thư viện đồng thời vừa là nhà truyền thống của quận. Thư viện có hơn 18.000 đầu sách, báo lại ở vị trí đắc địa, gần các trường đại học, nhưng khung cảnh rất vắng vẻ, ít người qua và bạn đọc lại càng ít hơn. Cả phòng đọc rộng, nhưng chỉ lác đác vài bác cao tuổi ngồi đọc sách, báo.

Theo chị Bùi Thị Thúy, cán bộ phụ trách thư viện, ở đây có hai cán bộ trông coi và phục vụ bạn đọc. Họ đã tìm mọi cách thu hút người đọc, nhưng mỗi năm cũng chỉ khoảng 400 người đến làm thẻ hoặc đổi thẻ. Ðây là con số quá nhỏ so với một quận đông dân như Cầu Giấy. Theo khảo sát của chúng tôi, tình trạng này phổ biến ở các thư viện quận, huyện trên địa bàn Hà Nội. Số liệu thống kê năm 2014 của Thư viện Hà Nội cho thấy, riêng Thư viện quận Hoàn Kiếm mới có số lượng bạn đọc 1.175 người, còn lại hầu hết mỗi thư viện quận chỉ được vài ba trăm người, thậm chí có những con số đáng buồn như: Thư viện quận Hoàng Mai có 94 bạn đọc, Thư viện quận Hai Bà Trưng vỏn vẹn... 25 bạn đọc.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, nhà nghiên cứu văn hóa - Tiến sĩ Nguyễn Minh San cho biết: "Hiện tượng thư viện vắng bạn đọc có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân cốt lõi là văn hóa đọc đang mất dần vị trí trong xã hội hiện đại, nhất là đối với lớp trẻ. Sự phát triển của công nghệ thông tin, các phương tiện nghe, nhìn, in-tơ-nét, điện thoại thông minh... đã ảnh hưởng cách thức đọc và nội dung đọc. Nhưng theo tôi, tất cả những thứ đó không thể thay thế được việc đọc sách". Còn Giáo sư Hoàng Chương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Việt Nam cho rằng, phương thức giáo dục thụ động ở nước ta hiện nay khiến học sinh lười đọc sách. Thực hiện tốt phương thức tự học, sẽ khiến người học chủ động đi tìm sách để đọc.

Bạn đọc tham khảo sách tại Thư viện Hà Nội. Ảnh: TRẦN HẢI

Ðầu tư đúng tầm mới có bạn đọc

Trước thực trạng thưa vắng người đọc, không ít người bức xúc cho rằng, việc đầu tư cho thư viện quận, huyện là rất lãng phí; thậm chí còn đặt vấn đề, những thư viện như thế có nên tồn tại hay không?

PGS, TS Lương Hồng Quang, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa - Nghệ thuật Việt Nam cho rằng, hệ thống thư viện này vẫn cần thiết trong đời sống cộng đồng, nhất là đối với lớp trẻ; vấn đề quan trọng ở đây là phải sớm đổi mới nội dung và hình thức phục vụ, khai thác có hiệu quả nguồn sách, nguồn tài nguyên trí thức. Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam Phạm Thế Khang nhận định: Ðất nước càng phát triển thì càng cần có nhiều thư viện công cộng. Nơi nào không có người đọc thì phải xem xét cung cách làm việc của cán bộ thư viện nơi đó.

Như vậy, đổi mới hoạt động của thư viện quận, huyện đang là vấn đề cấp bách đối với thiết chế văn hóa này. Theo PGS, TS Lương Hồng Quang, trong hoàn cảnh kinh tế đất nước còn khó khăn, việc đầu tư không nên dàn trải, không nhất thiết quận, huyện nào cũng phải có thư viện. Nên tập trung đầu tư cho thư viện nào có đủ điều kiện hình thành, trong đó quan trọng nhất là kho sách. Kho sách phải phong phú, gần gũi cuộc sống, nội dung thiết thực, đáp ứng nhu cầu của từng đối tượng đọc. Với kinh phí đầu tư cho thư viện trung bình một năm vài ba chục triệu đồng thì quá khó để đổi mới đầu sách. Kinh phí hạn hẹp mà không biết chọn lọc khi mua sách thì thư viện sẽ trở thành nơi tiêu thụ các loại sách ế ẩm của nhà xuất bản!

Bên cạnh đầu tư kho sách, việc nâng cấp phòng ốc, cung cách phục vụ của cán bộ thư viện cũng cần được nâng cao. Các dịch vụ thông tin thư viện phải đa dạng hóa, như đọc tại chỗ, cho mượn về nhà, phục vụ theo hình thức tự chọn (kho mở); cung cấp thông tin theo yêu cầu; biên soạn thư mục giới thiệu sách mới; thư mục chuyên đề... trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin. Vụ trưởng Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Nguyễn Thanh Mai cho biết: Tuy là thư viện trên địa bàn quận, huyện, nhưng vẫn phải đầu tư cho đúng chuẩn, đúng tầm thì mới bảo đảm chất lượng hiệu quả hoạt động. Thư viện phải trở thành trung tâm của văn hóa của quận, huyện. Ðây cũng là xu thế tổ chức thư viện của các quốc gia phát triển trên thế giới.

Một giải pháp quan trọng nữa để nâng cao tính năng hoạt động sáng tạo của thư viện quận, huyện là xây dựng thành một thiết chế đơn lập. Nếu được thực hiện cơ chế tự chủ, với hành lang pháp lý rõ ràng, các thư viện quận, huyện sẽ có bước đột phá, thoát khỏi căn bệnh bao cấp, trì trệ triền miên.

Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam Phạm Thế Khang nhấn mạnh: Bên cạnh việc đầu tư xây dựng các thư viện, việc khơi dậy phong trào đọc sách trong cộng đồng dân cư là rất quan trọng. Ngày hội sách và văn hóa đọc năm 2014 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám có gần 20 hoạt động, thu hút hàng nghìn người đến dự. Cuộc thi tuyên truyền sách hè thiếu nhi năm 2014 đã thành công cả về bề rộng lẫn bề sâu, thu hút gần 400 xã, phường với hơn 15.000 học sinh tham gia. Kinh nghiệm cho thấy, bám sát các sự kiện chính trị lớn của đất nước để tổ chức các sự kiện tuyên truyền giới thiệu sách, sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc đưa sách đến với người đọc. Phó Giám đốc Nhà văn hóa quận Hoàn Kiếm, đồng thời phụ trách thư viện Lâm Kim Oanh chia sẻ: Thư viện quận đã phối hợp chặt chẽ với Phòng Giáo dục - Ðào tạo thường xuyên đưa học sinh đến thư viện; luân chuyển sách đến 18 phường và 20 trường học trong quận; tích cực chuẩn bị cho phong trào sách hè cho thiếu nhi sắp tới.

Hiện tại, ở Hà Nội, tám huyện Mỹ Ðức, Ba Vì, Ứng Hòa, Thạch Thất, Phú Xuyên, Ðông Anh, Sóc Sơn, Quốc Oai đã và đang tiếp nhận Chương trình thư viện lưu động của thư viện thành phố để tổ chức các chương trình đọc sách cho thiếu nhi ở địa phương... Tất cả các hình thức hoạt động đó sẽ góp phần khơi dậy phong trào đọc sách rộng rãi trong cộng đồng, hướng tới mục tiêu người đọc đi tìm sách, chứ không phải sách... đi tìm bạn đọc.

Có thể bạn quan tâm

Thường xuyên tổ chức các sự kiện văn hóa tầm quốc gia là nỗ lực của tỉnh Điện Biên trong thu hút khách du lịch về địa bàn. (Ảnh: LÊ LAN)

Điện Biên lấy ý kiến tham vấn kết quả khảo sát thông tin khách du lịch trên địa bàn tỉnh

Để có cơ sở khoa học, thực tiễn hoạch định chính sách hỗ trợ, phát triển du lịch trên địa bàn, chiều 27/10, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch Điện Biên tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn tỉnh tham vấn kết quả khảo sát thông tin du lịch.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo trong sự kiện ra mắt sách. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

"Chuyện kể trên cánh đồng" và hành trình của người gieo hạt

Từ người lính trở về với đồng đất quê hương đến hành trình phát triển những giống lúa mang thương hiệu Việt, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo đã dành nhiều năm tháng gắn bó với nông nghiệp và người nông dân. Cuốn sách "Chuyện kể trên cánh đồng" của ông đã gửi gắm nhiều suy ngẫm về lao động, nhân cách và khát vọng về cuộc sống.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tặng hoa các nghệ sĩ tham gia chương trình "Thanh âm dưới ánh mặt trời". (Ảnh: MSO)

Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội: Một năm kiến tạo những thanh âm mang bản sắc người chiến sĩ

Ngày 26/10, đánh dấu tròn một năm thành lập Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (MSO). Trong năm đầu hoạt động, MSO đã từng bước khẳng định năng lực tổ chức, dàn dựng và biểu diễn qua nhiều chương trình nghệ thuật có ý nghĩa chính trị, văn hóa và đối ngoại, góp phần lan tỏa giá trị âm nhạc giao hưởng trong đời sống xã hội.

Từ tháng 11/2026, VTV2 dành khung giờ 21giờ từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần cho phim tài liệu. (Ảnh minh họa: Hình ảnh trong phim tài liệu "Ký ức mùa đông". (Ảnh: VTV)

Đài truyền hình Việt Nam ra mắt dải giờ phim tài liệu trên VTV2

Từ tháng 11/2026, VTV2 dành khung giờ 21giờ từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần cho phim tài liệu. Dải giờ mới tạo điểm hẹn thường xuyên để khán giả thưởng thức những tác phẩm giàu chiều sâu, giá trị nhân văn, đồng thời mở rộng cơ hội kết nối các nhà làm phim trong và ngoài Đài Truyền hình Việt Nam.

Đường nội đồng Chà Vầu liên thôn Phan Hiệp đến thôn Phan Hòa. (Ảnh: BÌNH MINH)

Lâm Đồng: Xã Bắc Bình đầu tư làm mới nhiều đường nông thôn

Nhiều tuyến đường giao thông, cống thoát nước của xã Bắc Bình được đầu tư từ rất lâu, đã xuống cấp, ảnh hưởng đến việc đi lại của người dân và học sinh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông. Hiện nay, xã đã đầu tư hơn 10 tuyến đường để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân, phát triển kinh tế địa phương.

Các hoạt động văn hóa tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam. (Ảnh: ANH MINH)

Hà Nội phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở

Từ rà soát thực trạng, đổi mới phương thức tổ chức hoạt động đến xây dựng các mô hình phù hợp nhu cầu cộng đồng, Hà Nội đang tập trung nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, từng bước đưa các công trình này trở thành không gian sinh hoạt thiết thực, thường xuyên của người dân.

Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Hà Nội Đinh Công Tuấn phát biểu khai mạc. (Ảnh: Ban Tổ chức cung cấp)

Hợp tác ba bên trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa thời kỳ mới

Sáng 26/10, Trường đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Hợp tác giữa Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới” với sự tham dự của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, đại diện các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp trong nước và quốc tế.

Nghệ sĩ Hoàng Tùng biểu diễn tại show “Kịch câm trở lại”. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Người kể chuyện bằng ngôn ngữ hình thể

Được mệnh danh là “nghệ sĩ kịch câm số 1 Việt Nam”, Nguyễn Hoàng Tùng không chỉ sáng tạo những tác phẩm kịch câm mang đậm dấu ấn cá nhân, mà còn nỗ lực đưa kịch câm đến gần hơn với công chúng thông qua các hoạt động biểu diễn, giảng dạy và chia sẻ kiến thức về nghệ thuật hình thể.

Các đại biểu thực hiện nghi thức bấm nút phát động Chương trình “Bản sắc” năm 2026. (Ảnh: TTXVN)

Công nghệ số và bản sắc văn hóa

Thông qua sân chơi trực tuyến, thế hệ trẻ được khuyến khích ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tác, tìm những cách thể hiện mới về văn hóa dân tộc. Với ngôn ngữ và phương thức phù hợp, họ đã và đang tiếp cận các giá trị văn hóa gần gũi hơn, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa số.

Họp báo công bố chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng”. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

"Hào khí Lạc Hồng" - Kể huyền sử cội nguồn bằng nghệ thuật thực cảnh

Lấy cảm hứng từ hệ truyền thuyết “Lạc Long Quân-Âu Cơ”, “Vua Hùng kén rể” và “Sơn Tinh-Thủy Tinh”, chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng” đưa khán giả đến với những giá trị về cội nguồn, nghĩa đồng bào và sức mạnh cộng đồng, nơi âm nhạc, ánh sáng, diễn xuất và công nghệ trình diễn cùng tham gia kể chuyện.

Chuyến hành hương lịch sử tới Nepal trong những ngày thảm họa

Chuyến hành hương lịch sử tới Nepal trong những ngày thảm họa

Hơn 100 con người đủ mọi lứa tuổi đến từ miền bắc, miền nam Việt Nam, từ nước Mỹ xa xôi và châu Âu không thật gần... tập kết tại Kathmandu chuẩn bị cho chuyến hành hương mà đích đến cuối cùng là đi vòng quanh (kora) núi thiêng Kailash trên đất Tibet (Tây Tạng, thuộc Trung Quốc).

Văn hóa Hàn Quốc từ lâu đã được giới trẻ Việt đón nhận một cách rất hào hứng. (Ảnh: TRANG HÀ)

Cách giới trẻ Việt học hỏi từ văn hóa Hàn Quốc

Văn hóa Hàn Quốc từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc với giới trẻ Việt Nam. Không chỉ giải trí, người trẻ ngày nay chủ động tiếp nhận văn hóa "xứ kim chi" từ lối sống đến tư duy. Sự hào hứng của họ tại Lễ hội Con đường Văn hóa Hàn Quốc 2026 cho thấy một thế hệ cởi mở, sẵn sàng học hỏi và hội nhập một cách có chọn lọc.

Tọa đàm giới thiệu về di sản phở Việt với công chúng Nhật Bản. (Ảnh: Ban tổ chức)

Lan tỏa nét đẹp di sản Phở Việt tại Nhật Bản

Vietnam Food Festival 2026 là hoạt động giao lưu, quảng bá văn hóa ẩm thực Việt Nam tại Nhật Bản do Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản tổ chức. Trong đó, thành phố Hà Nội dành một không gian đặc biệt để giới thiệu di sản phở đến với công chúng Nhật Bản, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa ẩm thực dân tộc ra quốc tế.

Bài 1: Mỏ vàng từ "concert"

Bài 1: Mỏ vàng từ "concert"

Những năm gần đây, các đêm nhạc có quy mô lớn hàng chục nghìn khán giả đang ngày càng trở nên phổ biến, không chỉ thu hút khán giả cho riêng đêm nhạc đó mà còn tạo nên một “hệ sinh thái” rộng lớn từ dịch vụ, quảng cáo, truyền thông, thời trang, quà lưu niệm đến du lịch…