Để doanh nghiệp nhà nước thật sự trở thành động lực tăng trưởng

Với doanh nghiệp nhà nước, tiên phong trong mục tiêu phát thải ròng bằng "0", chuyển đổi năng lượng và phát triển kinh tế tuần hoàn không chỉ là trách nhiệm mà còn là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh trong hội nhập quốc tế.

Hơn nữa, để doanh nghiệp nhà nước thật sự trở thành động lực tăng trưởng, cần thay đổi căn bản phương thức đánh giá hiệu quả hoạt động. Bên cạnh các chỉ tiêu truyền thống như lợi nhuận hay mức nộp ngân sách, cần bổ sung các tiêu chí phản ánh năng lực đổi mới sáng tạo, quản trị số, thực hiện ESG và năng suất lao động.

Đồng thời, cần phân định rõ mục tiêu kinh doanh với nhiệm vụ công ích để đánh giá đúng năng lực thực tế của doanh nghiệp; chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong đầu tư công nghệ và nghiên cứu phát triển; đo lường mức độ lan tỏa, kết nối và hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân như một chỉ tiêu quan trọng phản ánh vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước.

Ngoài ra, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, công nghệ phải đi vào tầng quản trị, trở thành công cụ hỗ trợ lãnh đạo ra quyết định chứ không chỉ dừng ở tự động hóa các khâu tác nghiệp.

Nghị quyết số 79-NQ/TW mở đường cho mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước hiện đại

Các diễn giả tham gia tọa đàm trực tuyến “Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới” do Tạp chí Kinh tế-Tài chính tổ chức chiều 29/7 đã khẳng định, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở ra tư duy mới về phát triển kinh tế nhà nước, xác lập sứ mệnh mới cho doanh nghiệp nhà nước không chỉ giữ vai trò nòng cốt trong các ngành, lĩnh vực thiết yếu mà còn phải tiên phong đổi mới sáng tạo, dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Với góc nhìn của cơ quan quản lý, theo chức năng tham mưu chính sách và thực thi, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt ra hàng loạt yêu cầu mới đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước. “Điểm đột phá của Nghị quyết số 79-NQ/TW không chỉ nằm ở việc thay đổi cách nhìn về vị trí, vai trò của doanh nghiệp nhà nước mà còn đặt ra hàng loạt yêu cầu mới đối với khu vực này. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước phải tập trung xây dựng một số tập đoàn kinh tế, tổng công ty quy mô lớn có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu; đẩy mạnh đầu tư phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để nâng cao hiệu quả hoạt động; đồng thời tiếp tục cơ cấu lại vốn nhà nước và đổi mới hệ thống quản trị doanh nghiệp”, bà Thủy đánh giá.

Nữ Phó Cục trưởng cho biết, sau khi Nghị quyết số 79-NQ/TW được ban hành, Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động của Chính phủ tại Nghị quyết số 29/NQ-CP với nhiều nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện cơ chế, chính sách; đổi mới hệ thống quản trị doanh nghiệp theo thông lệ tốt; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ; tăng cường quản trị rủi ro, kiểm soát nội bộ, minh bạch thông tin; phát triển đội ngũ lãnh đạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả đầu tư, sử dụng vốn nhà nước; đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong đổi mới sáng tạo, triển khai các dự án chiến lược và thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới.

Trong khi đó, ở góc độ chuyên gia kinh tế, ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, khoảng cách giữa yêu cầu đổi mới và năng lực quản trị của nhiều doanh nghiệp nhà nước hiện nay vẫn còn khá lớn.

Theo ông Lê Duy Bình, Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm của Singapore với mô hình Temasek vận hành theo nguyên tắc thị trường; mô hình SASAC của Trung Quốc với định hướng “Chính phủ quản lý vốn, không quản lý doanh nghiệp”; cũng như mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước của các nước Bắc Âu, nơi đề cao tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và phát triển bền vững theo tiêu chuẩn ESG.

Còn từ kinh nghiệm thực tiễn của một doanh nghiệp nhà nước khối quân đội, bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel) cho rằng, sau nửa năm triển khai, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã tạo ra “luồng sinh khí mới” đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Bà Nguyễn Thị Sơn Bình phân tích, điểm đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp nhà nước hiện nay đã không còn coi chuyển đổi số là một xu hướng mang tính phong trào mà xem đây là yêu cầu chiến lược xuất phát từ chính tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW. Đơn cử, tại Viettel Telecom, doanh nghiệp đang triển khai Nghị quyết theo phương châm “vừa làm mẫu, vừa làm tiên phong” thông qua chuyển đổi mô hình quản trị sang quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong điều hành. Song song là chuyển dịch từ doanh nghiệp viễn thông truyền thống (Telco) sang doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số (Techco); đồng thời chia sẻ các mô hình quản trị số và hạ tầng công nghệ với các doanh nghiệp nhà nước khác nhằm lan tỏa năng lực số trong toàn khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Bước sang giai đoạn mới, trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, doanh nghiệp nhà nước không thể tiếp tục vận hành theo mô hình quản trị truyền thống mà cần chuyển mạnh sang quản trị hiện đại, minh bạch, dựa trên dữ liệu và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Theo hướng đó, doanh nghiệp nhà nước cần đi đầu trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu và phát triển, từng bước làm chủ hoặc tiếp nhận công nghệ lõi.

Bên cạnh đó, áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp của OECD, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế và các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Đặc biệt, một mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước hiện đại không còn chỉ xoay quanh mục tiêu bảo toàn vốn mà phải chuyển sang tư duy tạo lập giá trị mới. Theo đó, quản trị doanh nghiệp cần dựa trên dữ liệu và số hóa quá trình ra quyết định; tăng cường minh bạch thông qua các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain và các công cụ giám sát số. Đồng thời tích hợp đầy đủ các tiêu chuẩn ESG vào hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và ban điều hành.

Mở ra tư duy mới về phát triển doanh nghiệp nhà nước

Thực tế, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động hiện nay, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng đang đặt ra những đòi hỏi mới đối với mọi thành phần kinh tế, nhất là khu vực doanh nghiệp nhà nước - lực lượng nòng cốt trong bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và triển khai nhiều dự án chiến lược quốc gia.

Chia sẻ tại tọa đàm, bà Vũ Thị Ánh Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế-Tài chính nhấn mạnh, đổi mới mô hình quản trị không còn là câu chuyện nội bộ của từng doanh nghiệp nhà nước mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để khu vực này hoàn thành sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đồng quan điểm này, bà Nguyễn Thu Thủy, đại diện Bộ Tài chính khẳng định, ngoài việc tiếp tục nắm giữ vai trò chủ lực trong những ngành, lĩnh vực then chốt, doanh nghiệp nhà nước còn phải trở thành lực lượng tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy các ngành, lĩnh vực và các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Theo bà Thủy, doanh nghiệp nhà nước cần tăng cường liên kết, hợp tác, nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ với các thành phần kinh tế khác; đi đầu trong phát triển khoa học, công nghệ, chuỗi cung ứng và tạo sức lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.

Bổ sung đánh giá, ông Lê Duy Bình, Chuyên gia kinh tế, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, Nghị quyết số 79-NQ/TW mang lại là sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy đối với khu vực kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước, thể hiện sự chuyển dịch căn bản trong cách tiếp cận đối với vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế.

Theo ông Lê Duy Bình, chính áp lực từ thị trường và kỷ luật của thị trường sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Bên cạnh việc hợp tác, liên kết với khu vực kinh tế tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp nhà nước cũng sẽ phải cạnh tranh mạnh mẽ hơn để trưởng thành hơn. Đây cũng là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu hình thành những doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm doanh nghiệp hàng đầu thế giới hoặc khu vực châu Á-Thái Bình Dương và ASEAN.

Bà Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ khách hàng doanh nghiệp (Tổng Công ty Viễn thông Viettel) cho biết, sau nửa năm Nghị quyết số 79-NQ/TW đi vào cuộc sống, Nghị quyết không chỉ khẳng định vai trò chủ đạo của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế mà còn đặt ra tư duy quản trị tiệm cận các chuẩn mực hiện đại quốc tế.