Từng bước thực hiện chủ trương này, Trường THCS Ngoại ngữ thuộc Trường đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã xây dựng mô hình trường học ESL (English as a Second Language - tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai) “Made in Việt Nam” mang tính khả thi và bền vững.
Làm quen môi trường tiếng Anh
Những ngày đầu năm học mới 2025-2026, một ngôi trường nằm dưới chân núi Ba Vì có tên là Trường tiểu học Vạn Thắng (xã Cổ Đô, TP Hà Nội) có nhiều sự đổi thay mới mẻ. Tại các không gian ngoài sân trường, trên các bậc cầu thang lên lớp và các phòng học ngoại ngữ đều gắn các biểu ngữ bằng tiếng Anh. Chưa hết, vào lớp, cô trò cũng chào hỏi và thực hiện các khẩu ngữ tiếng Anh. Tất cả được các em học sinh đón nhận một cách thích thú.
Trường tiểu học Vạn Thắng cùng với Tiểu học Cổ Đô và Tiểu học Châu Sơn là ba trường tại huyện Ba Vì cũ đang được triển khai thí điểm mô hình trường học ESL với sự hỗ trợ trực tiếp của Trường THCS Ngoại ngữ (UMS) thuộc Trường đại học Ngoại ngữ (ULIS), Đại học Quốc gia Hà Nội. Cô giáo Lê Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường tiểu học Vạn Thắng chia sẻ: “Với một trường ở nông thôn, đông học sinh như trường chúng tôi, việc được chọn để thí điểm mô hình trường học có tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai, thoạt đầu, chúng tôi nghĩ là điều không tưởng. Bởi lẽ, có quá nhiều khó khăn bày ra trước mắt. Đó là phụ huynh học sinh chủ yếu là thuần nông, giáo viên dạy tiếng Anh còn thiếu và các giáo viên dạy môn khác phần đông đã “cứng” tuổi. Cơ sở vật chất nhà trường còn nghèo và lạc hậu, vị trí lại ở xa trung tâm…”.
Thế nhưng, tình thế đã thay đổi, đưa tiếng Anh vào trường học ở nông thôn như ngôn ngữ thứ hai đã được chứng minh không phải là điều gì to tát. Dưới sự hướng dẫn của các thầy, cô giáo UMS, việc làm quen tiếng Anh của các học sinh ở Trường tiểu học Vạn Thắng được bắt đầu từ các bảng biểu song ngữ đặt tại các không gian nhà trường, nơi học sinh thường xuyên đi lại, sinh hoạt, vui chơi. Trong lớp, các thầy, cô và học sinh thực hiện các khẩu ngữ giao tiếp bằng tiếng Anh. Rồi đến các hoạt động ngoại khóa như tham gia trò chơi "Rung chuông vàng" để học từ vựng tiếng Anh, viết bưu thiếp bằng tiếng Anh… Kết quả thu lại là học sinh rất thích thú. Việc tạo ra môi trường để các em làm quen với môi trường tiếng Anh một cách hứng thú sẽ tạo thuận lợi để tiến tới, nói tiếng Anh và học tiếng Anh một cách dễ dàng hơn.
Mô hình “Made in Việt Nam”
Trước đó, quán triệt Kết luận số 91-KL/T.Ư ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị tiếp tục thực hiện Nghị quyết của Ban Chấp hành T.Ư về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế”, trong đó “từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”, Đảng ủy Trường ULIS đã ban hành Nghị quyết thí điểm xây dựng mô hình trường học ESL, trước tiên được thực hiện tại Trường UMS.
Ông Đỗ Tuấn Minh, Chủ tịch Hội đồng Trường ULIS cho biết: “Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc sử dụng tiếng Anh như một công cụ học tập không chỉ là xu hướng mà đã trở thành một yêu cầu thiết yếu đối với các nhà trường phổ thông tại Việt Nam. Mô hình giảng dạy truyền thống, nơi tiếng Anh được dạy như một môn học riêng biệt, bộc lộ nhiều hạn chế trong việc phát triển năng lực ngôn ngữ học thuật và khả năng tư duy bậc cao của học sinh. Trong khi đó, các mô hình tiên tiến như CLIL (Content and Language Integrated Learning - Dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ) và ESL (English as a Second Language - tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai) đã chứng minh được hiệu quả vượt trội tại nhiều quốc gia và đang dần được khẳng định ở Việt Nam. Tuy nhiên, chúng ta cần một mô hình phù hợp với bối cảnh văn hóa, xã hội và giáo dục trong nước”.
Cô Nguyễn Huyền Trang, Hiệu trưởng Trường THCS Ngoại ngữ (UMS) cho biết: “Chúng tôi tự hào là đơn vị đầu tiên triển khai thí điểm mô hình Trường học ESL “Made in Việt Nam”, không phải mô phỏng từ những nước khác mà nó mang những đặc trưng riêng của học sinh Việt Nam”. Cụ thể, Trường học ESL tại Việt Nam là một môi trường giáo dục nơi tiếng Anh được dạy, học và sử dụng song song với tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt), với mục tiêu giúp học sinh phát triển năng lực tiếng Anh để sử dụng trong học tập, giao tiếp và cuộc sống hằng ngày, hướng tới phát triển kỹ năng công dân toàn cầu.
Chiều 20/9, sau Hội thảo khoa học “Chia sẻ kinh nghiệm dạy – học và sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai trong các trường phổ thông tại Việt Nam” diễn ra tại Trường ULIS (Đại học Quốc gia Hà Nội), câu lạc bộ các trường định hướng ESL (CVES) tại Việt Nam đã ra đời. Câu lạc bộ nhằm mục tiêu thúc đẩy việc dạy học và sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai; xây dựng mạng lưới hợp tác và phát triển giáo dục phổ thông, tạo môi trường học tập tiếng Anh; kết nối học sinh, giáo viên, nhà trường, chuyên gia và các tổ chức giáo dục trong và ngoài nước.
Đến thăm UMS, cảm nhận rõ nét nhất là môi trường học đường đều có sự hiện diện của ESL. Khắp nơi, hệ thống bảng hiệu, biểu ngữ, biển lớp, nội quy từ lớp học đến hành lang, từ phòng thư viện đến khu vui chơi đều là song ngữ. Cập nhật hằng ngày là các văn bản truyền thông trong trường học cũng bằng tiếng Anh. ESL có mặt trong từng trang giáo án của giáo viên, trong phương pháp giảng dạy, kiến thức bài học, trong các hoạt động học tập, các trò chơi, phương tiện học tập: Sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh, video…
Cảm hứng nhất có lẽ là các hoạt động của học sinh thông qua sinh hoạt ngoại khóa để tạo ngữ cảnh sử dụng tiếng Anh sống động và thực tế. Hầu hết các học sinh của UMS đều tham gia các câu lạc bộ tiếng Anh của trường. Bạn Phương Hoa, học sinh lớp 8A3 chia sẻ: “Những chương trình đặc sắc như “English Week”, “English Corner” và “Speak-Up Challenges” tạo nên những sân chơi hấp dẫn cho học sinh, giúp chúng em rèn luyện kỹ năng nghe - nói - phản xạ tiếng Anh rất hiệu quả”. Còn bạn Quỳnh Chi, học sinh lớp 9A3 chia sẻ: “Sau mỗi hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là đi tham quan các địa danh, chúng em đều được khuyến khích viết bản thu hoạch bằng tiếng Anh. Điều này, không chỉ tăng kỹ năng viết luận, mà mỗi dịp bạn bè quốc tế đến thăm trường, học sinh UMS còn tự tin giới thiệu, quảng bá du lịch Việt Nam”.
Mang những kinh nghiệm của mình, UMS đã thí điểm chuyển giao mô hình ESL tại ba trường tiểu học ở huyện Ba Vì cũ. Theo cô Huyền Trang, việc thực hiện tại từng trường sẽ phụ thuộc vào trình độ tiếng Anh và nhận thức của học sinh, mục tiêu giảng dạy của giáo viên và điều kiện triển khai của trường đó. Tuy nhiên, kết quả đã vượt xa mong đợi. Cô Hứa Thị Hồng Dung, Hiệu trưởng Trường tiểu học Cổ Đô đã có những chia sẻ tâm huyết: “Trở ngại lớn nhất của chúng tôi ban đầu có lẽ là định kiến từ giáo viên. Chúng tôi e ngại tiếp nhận cái mới, cái khó. Tuy nhiên, từ mô hình ESL rất khoa học, bài bản và nhiệt huyết của các thầy, cô Trường UMS, chúng tôi đã sẵn sàng đón nhận. Học sinh hào hứng học tập như vậy thì không có lý do gì, các thầy, cô lại không tự thay đổi mình”.
Cô Huyền Trang, Hiệu trưởng Trường UMS chia sẻ: “Chúng tôi rất mừng vì trong quá trình triển khai mô hình ESL, các thầy, cô ở Ba Vì quyết tâm rất cao. Có thể năng lực học sinh còn yếu, các thầy, cô giáo cũng không có nhiều điều kiện để sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong lớp học, nhưng các thầy, cô đã bắt nhịp xây dựng môi trường nói tiếng Anh và các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trong sử dụng tiếng Anh rất tốt. Từ đó, năm học tới đây, chúng tôi sẽ hướng dần tới việc mang tiếng Anh vào học nhiều hơn ở các môn khác”.
Từ điểm sáng ở Ba Vì, các thầy, cô UMS tự tin khẳng định: “Mô hình ESL hoàn toàn có thể triển khai tại các trường học còn khó khăn ở Việt Nam. Chúng ta đang cố gắng xây dựng một môi trường sử dụng tiếng Anh theo mô hình ESL “Made in Việt Nam”, tạo điều kiện cho các trường triển khai được thuận lợi. Bởi khi chúng ta xây dựng mô hình linh hoạt với những cấp độ khác nhau thì việc thực hiện cũng sẽ phù hợp với điều kiện của từng nhà trường. Do vậy, tính khả thi cao”.
