Đào tạo ngoại ngữ đáp ứng nhu cầu thị trường lao động

Dẫu vậy, việc làm thế nào để biến vốn ngôn ngữ thành lợi thế cạnh tranh thực tế, đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn khắt khe của nhà tuyển dụng vẫn là bài toán cần lời giải thấu đáo từ cả sinh viên, nhà trường và các đơn vị quản lý.

Lộ trình tự thân của người trẻ

Sau thời gian cân nhắc giữa các khối ngành kinh tế và xã hội, Nguyễn Hoàng Anh quyết định theo học ngôn ngữ Anh tại lớp QH2022.E19 ngành Quốc tế học, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Anh, Trường đại học Ngoại ngữ-Đại học Quốc gia Hà Nội.

Theo Hoàng Anh, tiếng Anh là công cụ thiết yếu để tiếp cận tri thức và các vấn đề toàn cầu. Nam sinh này nhận thấy cơ hội nghề nghiệp rất lớn ở các mảng truyền thông, du lịch hay công nghệ, nhưng cũng tự ý thức về áp lực khi số người giỏi ngoại ngữ ngày càng nhiều. Để mở rộng thêm cơ hội việc làm sau khi ra trường, sinh viên năm cuối chủ động học thêm tiếng Trung, đồng thời rèn luyện kỹ năng viết nội dung và quản lý mạng xã hội thông qua các kỳ thực tập tại tổ chức BATIK International Vietnam hay vai trò Đại sứ truyền thông tại trường. “Mỗi sinh viên cần trang bị thêm kỹ năng bổ trợ và kinh nghiệm thực tế để tạo ra lợi thế riêng cho bản thân”, Hoàng Anh chia sẻ về lộ trình chuẩn bị cho mục tiêu làm báo chí truyền thông sau khi tốt nghiệp.

Khác với Hoàng Anh, sinh viên năm thứ 3 Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Arab, Lê Thị Thảo Vân lại tìm thấy hướng đi tại một thị trường ngách đầy tiềm năng. Việc chọn học một ngôn ngữ ít người theo đuổi từng khiến gia đình cô ngỡ ngàng, nhưng Vân tin rằng sự khác biệt chính là cơ hội.

Sau một năm du học trao đổi tại Ai Cập, năng lực ngôn ngữ và vốn hiểu biết văn hóa của Vân đã tăng lên đáng kể. Hiện tại, Vân vừa theo học bằng kép tiếng Anh vừa rèn luyện kỹ năng tổ chức trong vai trò lớp trưởng. Vân khẳng định: “Lựa chọn một ngành học đặc thù vẫn mở ra nhiều cơ hội phát triển trong các lĩnh vực ngoại giao hay thương mại”.

Cùng chung đam mê với văn hóa Trung Đông, Nguyễn Phương Thảo, sinh viên năm 3 Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Arab, đánh giá cao tiềm năng của các nền kinh tế vùng Vịnh giàu có. Thảo cho rằng việc thành thạo tiếng Arab sẽ mang lại ưu thế lớn khi Việt Nam mở rộng hợp tác với khu vực này. Qua những lần thực tập dịch website hay làm video truyền thông bằng tiếng Arab, cô nhận ra tầm quan trọng của giao tiếp liên văn hóa. Thảo đã tự đúc kết cho mình: “Nếu không hiểu rõ tôn giáo, phong tục của đối tác, việc giao tiếp dễ dẫn đến hiểu lầm, ảnh hưởng hiệu quả công việc”. Hiện, Thảo tích cực luyện nghe nói với người bản xứ và làm hướng dẫn viên cho khách du lịch đến từ các nước Trung Đông như: Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất, Qatar, Kuwait, Oman, Bahrain để sẵn sàng cho môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Long, Hiệu trưởng Trường đại học Ngoại ngữ-Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định, ngoại ngữ là năng lực nền tảng đặc biệt quan trọng hiện nay. Tuy nhiên, để thật sự có lợi thế cạnh tranh, sinh viên cần bồi đắp thêm ba nhóm kỹ năng, bao gồm: Kỹ năng mềm (giao tiếp, thích ứng), năng lực số và kỹ năng nghề nghiệp gắn với các lĩnh vực chuyên sâu. Những năm qua, nhà trường đã đổi mới chương trình theo hướng liên ngành, tích hợp ngoại ngữ với kinh tế, du lịch hay giáo dục nhằm giúp sinh viên làm việc tốt trong các môi trường cụ thể. Các học phần trải nghiệm và dự án thực tế được tăng cường để rút ngắn khoảng cách với nhu cầu thực tiễn.

Ngoại ngữ là năng lực nền tảng đặc biệt quan trọng hiện nay. Tuy nhiên, để thật sự có lợi thế cạnh tranh, sinh viên cần bồi đắp thêm ba nhóm kỹ năng, bao gồm: Kỹ năng mềm (giao tiếp, thích ứng), năng lực số và kỹ năng nghề nghiệp gắn với các lĩnh vực chuyên sâu. Những năm qua, nhà trường đã đổi mới chương trình theo hướng liên ngành, tích hợp ngoại ngữ với kinh tế, du lịch hay giáo dục nhằm giúp sinh viên làm việc tốt trong các môi trường cụ thể. Các học phần trải nghiệm và dự án thực tế được tăng cường để rút ngắn khoảng cách với nhu cầu thực tiễn.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Long, Hiệu trưởng Trường đại học Ngoại ngữ-Đại học Quốc gia Hà Nội

Về chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, ông Long khẳng định, điều này giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia và mở rộng cơ hội trong môi trường toàn cầu. Khi ngoại ngữ dần phổ cập, nhu cầu về nhân lực có trình độ chuyên sâu, chuyên nghiệp lại càng tăng cao.

Về phía các đơn vị sử dụng nhân lực, ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình cho biết, nhu cầu nhân lực có ngoại ngữ tại địa phương đang tăng nhanh và mang tính cấp thiết. Với sức hút của các điểm đến quốc tế như Tràng An hay Tam Cốc-Bích Động, Cố đô Hoa Lư, Thung Nham, Cúc Phương, Tam Chúc…, lượng khách quốc tế ngày càng gia tăng, kéo theo yêu cầu cao về hướng dẫn viên thành thạo ngoại ngữ Anh, Pháp, Hàn, Trung, cùng nhân viên lễ tân, phục vụ, điều hành tour có khả năng giao tiếp tốt. Dù vậy, nguồn cung vẫn chưa đáp ứng đủ, nhất là nhân sự có ngoại ngữ đi kèm kỹ năng nghề chuyên nghiệp.

Theo ông Mạnh đánh giá, sinh viên ngoại ngữ có ưu điểm tư duy mở, năng động, nhưng thường thiếu kỹ năng thực tế và sự am hiểu sâu sắc về văn hóa, lịch sử địa phương để truyền tải giá trị di sản cho khách quốc tế. Để giải quyết bài toán này, ông Mạnh đề xuất sự phối hợp chặt chẽ giữa ba bên: Cơ sở đào tạo-doanh nghiệp-cơ quan quản lý.

Ông cho rằng, nhà trường cần đẩy mạnh đào tạo ngoại ngữ thứ hai và mời doanh nghiệp tham gia giảng dạy. Doanh nghiệp nên chủ động đặt hàng đào tạo và tăng cường tiếp nhận sinh viên thực tập để bồi dưỡng tại chỗ. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao và kết nối cung-cầu là rất cần thiết. “Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngoại ngữ là yêu cầu then chốt để du lịch phát triển bền vững và hội nhập”, ông Mạnh khẳng định.

Trong khi đó, Thạc sĩ Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm đánh giá nền kinh tế mở và làn sóng đầu tư nước ngoài (FDI) đang tạo ra nhu cầu cực lớn về lao động có ngoại ngữ. Các dự án đòi hỏi tiếng Anh, tiếng Trung tăng mạnh tại các khu công nghiệp ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bắc Ninh hay Quảng Ninh... Đáng chú ý, không riêng lao động phổ thông, mà lao động kỹ thuật cũng cần ngoại ngữ để trao đổi trực tiếp với chuyên gia nước ngoài. Tuy nhiên, việc tuyển dụng lao động có cả chuyên môn kỹ thuật lẫn ngoại ngữ hiện gặp nhiều khó khăn do nguồn cung rất thiếu và yếu.

Ông Ngô Xuân Liễu chỉ rõ thực trạng: “Năng lực ngoại ngữ của các bạn trẻ theo từng lĩnh vực chuyên môn kỹ thuật hiện nay nhìn chung còn hạn chế”. Bên cạnh đó, các kỹ năng về giao tiếp, thích ứng với sự thay đổi và khả năng hợp tác trong công việc của người lao động cũng chưa cao. Đặc biệt, yêu cầu về kỹ năng công dân số đang trở nên phổ quát. Việc sử dụng thành thạo máy tính, điện thoại thông minh và các phần mềm ứng dụng để thực hiện dịch vụ công trực tuyến là đòi hỏi tối thiểu mà mỗi người cần tự học, tự nghiên cứu để phù hợp môi trường hiện đại.

Hành trình bước vào thị trường lao động của sinh viên ngoại ngữ đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả “chất” và “lượng”. Sự chủ động trong việc đa dạng hóa kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm thực tế cùng một thái độ cầu thị chính là những yếu tố quyết định giúp mỗi cá nhân vững vàng trước những biến động và thách thức của thời cuộc.