Trong chuỗi các hoạt động công bố điều chỉnh quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và xúc tiến đầu tư năm 2026, sáng 26/6, Sở Công thương tỉnh Đắk Lắk phối hợp Ban Quản lý Khu kinh tế Phú Yên, Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo “Phát triển khu, cụm công nghiệp gắn với công nghiệp chế biến sâu và logistics liên vùng”.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, bà Nguyễn Vũ Tố Quyên, Phó Trưởng ban Kinh tế Phú Yên cho biết, Đắk Lắk sau sắp xếp sở hữu không gian phát triển đặc thù khi kết hợp lợi thế vùng cao nguyên với vùng duyên hải, cảng biển và khu kinh tế. Đây là điều kiện thuận lợi để tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ vùng nguyên liệu, chế biến sâu, logistics đến xuất khẩu.
Theo bà Quyên, giai đoạn tới, mục tiêu của tỉnh không chỉ là mở rộng diện tích khu, cụm công nghiệp mà hướng đến xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, đồng bộ về hạ tầng, có khả năng liên kết vùng, phát triển logistics, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển xanh.
Hội thảo tập trung vào ba nội dung trọng tâm gồm: phát triển khu, cụm công nghiệp; thúc đẩy công nghiệp chế biến sâu; hình thành hệ thống logistics liên vùng với trục kết nối Tây Nguyên-duyên hải Nam Trung Bộ.
Theo quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Đắk Lắk dự kiến phát triển 33 khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 10.885ha. Tỉnh cũng định hướng phát triển 3 khu kinh tế gồm: Khu kinh tế Nam Phú Yên mở rộng lên khoảng 50.000ha; Khu kinh tế chuyên biệt phía tây quy mô trên 50.000ha và Khu kinh tế cửa khẩu Đắk Ruê khoảng 39.000ha.
Không gian phát triển mới được kỳ vọng tạo động lực thúc đẩy công nghiệp, thương mại, dịch vụ, logistics và du lịch; đồng thời khai thác hiệu quả lợi thế vùng nguyên liệu lớn với các sản phẩm chủ lực như cà-phê, hồ tiêu, cao su, sầu riêng, cây ăn trái, dược liệu, chăn nuôi và thủy sản.
Hiện, một số khu công nghiệp đã đạt tỷ lệ lấp đầy cao, cho thấy nhu cầu đầu tư và mặt bằng sản xuất công nghiệp vẫn rất lớn. Tuy nhiên, hệ thống khu công nghiệp vẫn còn những hạn chế như hạ tầng chưa đồng bộ, suất đầu tư thấp, hiệu quả sử dụng đất chưa tương xứng, nhiều khu mới dừng ở quy hoạch hoặc kêu gọi đầu tư; kết nối với cảng biển, sân bay, cao tốc, trung tâm logistics và vùng nguyên liệu còn thiếu đồng bộ.
Theo các đại biểu, tỉnh cần chuyển từ tư duy phát triển quỹ đất công nghiệp sang phát triển không gian công nghiệp tích hợp. Các khu công nghiệp phải được đầu tư đồng bộ về giao thông, năng lượng, hạ tầng số, môi trường và dịch vụ hỗ trợ. Khu công nghiệp ven biển cần phát huy lợi thế cảng biển, logistics, năng lượng và công nghiệp quy mô lớn; trong khi khu công nghiệp phía tây cần gắn chặt với chế biến nông-lâm sản, vật liệu xây dựng, cơ khí nông nghiệp và công nghiệp hỗ trợ.
Đối với cụm công nghiệp, toàn tỉnh hiện có 66 cụm với tổng diện tích quy hoạch khoảng 3.598ha; trong đó 21 cụm đã thành lập với diện tích khoảng 937ha, thu hút 221 dự án và đạt tỷ lệ lấp đầy bình quân 60,4%.
Các cụm công nghiệp đã góp phần tạo mặt bằng sản xuất, di dời cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, thu hút đầu tư và tạo việc làm. Tuy nhiên, nhiều cụm vẫn gặp khó khăn về hạ tầng kỹ thuật như giao thông nội bộ, điện, nước, xử lý nước thải, phòng cháy chữa cháy, cây xanh và dịch vụ công cộng. Một số cụm thiếu nguồn lực đầu tư, mô hình quản lý chưa chuyên nghiệp, nhiều dự án chậm triển khai hoặc sử dụng đất chưa hiệu quả.
Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thiện hạ tầng đồng bộ và bảo đảm 100% cụm công nghiệp đang hoạt động có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn. Để thực hiện mục tiêu này, tỉnh cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đầu tư hạ tầng, lựa chọn nhà đầu tư có năng lực, đổi mới mô hình quản lý và phân loại cụm công nghiệp theo chức năng, lợi thế và khả năng kết nối vùng nguyên liệu.
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là làm thế nào để khu, cụm công nghiệp không chỉ là nơi bố trí mặt bằng sản xuất mà trở thành điểm tựa cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp nông thôn, sản phẩm OCOP, công nghiệp hỗ trợ và chuỗi cung ứng địa phương?
Theo các đại biểu, về công nghiệp chế biến sâu, Đắk Lắk được đánh giá có nhiều lợi thế về nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, dược liệu, khoáng sản, năng lượng tái tạo và kinh tế biển. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở sơ chế hoặc xuất khẩu nguyên liệu thô thì giá trị gia tăng mang lại cho địa phương còn thấp.
Do đó, phát triển chế biến sâu được xác định là hướng đi trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp. Các lĩnh vực ưu tiên gồm chế biến cà-phê, ca-cao, sầu riêng, hồ tiêu, trái cây, cao su, gỗ rừng trồng, sản phẩm chăn nuôi, thủy sản, dược liệu, đường và các sản phẩm sau đường; đồng thời phát triển công nghiệp bao bì, cơ khí, kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch, năng lượng sinh khối, logistics lạnh và dịch vụ kiểm định, truy xuất nguồn gốc.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, hệ thống khu, cụm công nghiệp cần được quy hoạch theo chuỗi giá trị chế biến sâu, với quỹ đất phù hợp cho các nhà máy quy mô lớn, các cụm sơ chế gần vùng nguyên liệu và các khu công nghiệp gắn với logistics, cảng biển và xuất khẩu. Bên cạnh đó là hệ thống kho lạnh, kho ngoại quan, trung tâm phân phối cùng mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp chế biến, hợp tác xã, nông dân và doanh nghiệp logistics.
Theo các đại biểu, logistics sẽ là mắt xích quan trọng trong mô hình phát triển mới của Đắk Lắk. Với lợi thế vừa có vùng nguyên liệu lớn ở phía tây, vừa có không gian cảng biển và khu kinh tế phía đông, nếu tổ chức tốt hệ thống logistics liên vùng, tỉnh có thể giảm chi phí vận chuyển, nâng cao năng lực xuất khẩu và tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư.
Trục kết nối đông-tây giữa Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ được định hướng phát triển thành hành lang kinh tế công nghiệp-logistics. Trong đó, khu vực phía tây tập trung sơ chế và chế biến nông-lâm sản; khu vực phía đông đảm nhận vai trò logistics, chế biến sâu, công nghiệp quy mô lớn và xuất khẩu.
Tuy nhiên, lĩnh vực logistics hiện vẫn còn nhiều hạn chế như hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, thiếu trung tâm logistics quy mô lớn, kho lạnh, kho ngoại quan, trung tâm phân phối; chi phí vận tải còn cao và sự liên kết giữa doanh nghiệp sản xuất với doanh nghiệp logistics chưa chặt chẽ. Các đại biểu đề xuất cần đẩy mạnh quy hoạch trung tâm logistics, thu hút doanh nghiệp chiến lược, phát triển logistics lạnh, chuyển đổi số trong quản lý chuỗi cung ứng và hình thành các tuyến vận tải ổn định từ vùng nguyên liệu đến cảng biển.
Hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển công nghiệp. Các khu, cụm công nghiệp cần từng bước xây dựng mô hình quản lý thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý hạ tầng, môi trường, sử dụng đất, tiến độ dự án và dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp chế biến, cần hỗ trợ đổi mới công nghệ, nâng cấp dây chuyền sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng, tiêu chuẩn xanh và tiêu chuẩn xuất khẩu. Trong lĩnh vực logistics, cần phát triển nền tảng số kết nối hàng hóa, kho bãi, phương tiện, cảng biển và thị trường.
Bên cạnh đó, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố quyết định. Tỉnh cần gắn phát triển khu, cụm công nghiệp với đào tạo nghề, đào tạo kỹ thuật viên, nhân lực logistics, quản lý sản xuất, chuyển đổi số và vận hành hệ thống xử lý môi trường; đồng thời tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.
Tiến sĩ Trần Thị Anh Tâm, Khoa Kinh doanh quốc tế-Marketing, Trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, về quy hoạch và thể chế đất đai, địa phương cần hoàn thành điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo hướng kinh tế xanh, tuần hoàn; phát triển hạ tầng logistics và kết nối vùng, liên vùng, trong đó ưu tiên ngân sách xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hạ tầng số; cơ cấu lại ngành hàng chủ lực; chuẩn hóa quy trình sản xuất đáp ứng trực diện các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe (EUDR, tiêu chuẩn xanh), đưa nông-lâm-thủy sản Đắk Lắk-Phú Yên tự tin gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu.
Ngoài những vấn đề lớn nêu trên, tại hội thảo, các đại biểu còn tập trung thảo luận xung quanh các nội dung cấp thiết như: đánh giá tiềm năng phát triển khu, cụm công nghiệp trong không gian mới; xác định các ngành chế biến sâu có khả năng tạo đột phá; nâng cao hiệu quả sử dụng đất công nghiệp; phát triển khu công nghiệp theo hướng xanh, hiện đại; thu hút doanh nghiệp đầu tàu và doanh nghiệp công nghệ cao; phát triển hệ thống logistics liên vùng; đồng thời đề xuất các cơ chế, chính sách về đất đai, hạ tầng, môi trường, tín dụng, khuyến công, xúc tiến đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số và liên kết vùng.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk Đào Mỹ nhấn mạnh: Hội thảo thực sự là một diễn đàn đối thoại đa chiều, tập trung trao đổi và chia sẻ các định hướng, kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp phát triển khu, cụm công nghiệp theo hướng xanh, thông minh và bền vững; đồng thời làm rõ các xu hướng mới trong quy hoạch, đầu tư, xây dựng và vận hành khu, cụm công nghiệp gắn với yêu cầu chuyển đổi số, tiêu chuẩn ESG “Môi trường-xã hội và quản trị” và nâng cao chất lượng hạ tầng.
Đồng chí Đào Mỹ cảm ơn các đại biểu, các nhà khoa học, hiệp hội và doanh nghiệp đã đóng góp những tham luận xuất sắc, những ý kiến phản biện sắc sảo cho định hướng phát triển công nghiệp của tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn mới.
Kết quả hội thảo là cơ sở để Sở Công thương phối hợp các cơ quan, đơn vị liên quan tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh xây dựng các nhiệm vụ, giải pháp phát triển đồng bộ khu, cụm công nghiệp, thúc đẩy công nghiệp chế biến sâu và hình thành hệ thống logistics liên vùng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và từng bước đưa Đắk Lắk trở thành trung tâm chế biến sâu, công nghiệp xanh và logistics hiện đại của khu vực Tây Nguyên-duyên hải Nam Trung Bộ.
