Đại biểu Quốc hội đề xuất gỡ “rào” tỷ lệ khen thưởng, tôn vinh giá trị thực

Chiều 10/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng.

Cần chuyển từ tư duy phân bổ danh hiệu sang tư duy công nhận giá trị

Theo đại biểu Bế Trung Anh (Đoàn Đắk Lắk), dự thảo luật lần này đã có chuyển động tích cực khi nhấn mạnh hơn đến hiệu quả thực chất, đến đổi mới sáng tạo, đến chuyển đổi số và mở rộng đối tượng được ghi nhận. Điều đó cho thấy chúng ta đã bắt đầu dịch chuyển từ cách tiếp cận khen thưởng mang tính hình thức sang quan tâm nhiều hơn đến giá trị thực.

Tuy nhiên, đại biểu nêu rõ, khi bàn đến sửa đổi Luật Thi đua, khen thưởng cần xem xét trước hết không phải là tiêu chí hay thủ tục mà là cách hệ thống nhận diện và định giá trị.

Dẫn chứng có những giai đoạn tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông ở nhiều địa phương đạt 98-99%, nhưng đánh giá độc lập lại cho thấy năng lực của học sinh chưa tương xứng; hay tỷ lệ hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn ở nhiều nơi đạt hơn 95%, song mức độ hài lòng của người dân dường như không cao, đại biểu cho rằng những con số này không phải là không có ý nghĩa, nhưng cho thấy một thực tế cái được đo lường chưa hẳn đã là cái đầy đủ có giá trị.

Nhấn mạnh đất nước đang chuyển mình từ nhà nước quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang một nhà nước thích ứng, phục vụ. Khi đó, rõ ràng không thể dùng một bộ công cụ cũ, một triết lý cũ để đo sự tiến bộ của một mô hình mới.

Từ góc độ tiếp cận trên, để bảo đảm luật loại bỏ được những bất cập đã nêu, đại biểu đề nghị ba điểm cần điều chỉnh căn bản:

Thứ nhất, cần chuyển từ tư duy phân bổ danh hiệu sang tư duy công nhận giá trị. Trong đó bất kỳ cá nhân, tổ chức nào đạt chuẩn giá trị đều phải được xem xét, ghi nhận không bị ràng buộc bởi một tỷ lệ hành chính cố định.

Thứ hai, cần giảm sự phụ thuộc vào việc tích lũy thành tích quá khứ và tăng vai trò của giá trị hiện tại, đặc biệt là những đóng góp có tác động thực tế.

Thứ ba, cần mở rộng căn cứ đánh giá, đưa vào những yếu tố đã phản ánh trực tiếp giá trị xã hội như phản hồi của người dân, dữ liệu thực tiễn và hiệu quả phục vụ.

“Khi mỗi đóng góp có giá trị, dù lớn hay dù nhỏ, dù xuất phát từ Trung ương hay từ cơ sở đều có cơ hội được nhìn thấy và ghi nhận thì thi đua sẽ trở lại đúng nghĩa sâu xa của nó. Một quá trình làm cho tốt, được lan tỏa, mới được khích lệ và có ích được nhân lên. Và khi đó, câu chuyện thi đua, khen thưởng không còn là câu chuyện của danh hiệu mà trở thành câu chuyện về một quốc gia tự lựa chọn con đường phát triển của mình thông qua những giá trị mà đã đạt được”, đại biểu bày tỏ.

Trong khi đó, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) nhận định Quỹ thi đua, khen thưởng là một nội dung đang gây bất cập nhiều ở cơ sở.

Đại biểu chỉ ra, việc dự thảo luật mở rộng phạm vi và tần suất khen thưởng nhưng chưa làm rõ trách nhiệm chi trả và chưa đánh giá đầy đủ tác động tài chính có thể dẫn đến tình trạng mất cân đối giữa thẩm quyền và nguồn lực. Một số trường hợp phát sinh việc đề xuất khen thưởng vượt quá khả năng cân đối ngân sách, chậm chi trả hoặc phải điều chỉnh kế hoạch chi tiêu.

Trên cơ sở này, đại biểu kiến nghị quy định rõ nguyên tắc, thẩm quyền quyết định khen thưởng với trách nhiệm chi thưởng.

Cũng theo đại biểu, cần bổ sung tiêu chí đánh giá tác động ngân sách một cách cụ thể, định lượng theo từng cấp chính quyền, làm rõ nhu cầu kinh phí phát sinh khi mở rộng đối tượng và hình thức khen thưởng, qua đó bảo đảm tính khả thi và bền vững khi triển khai luật trong thực tế.

Lượng hóa rõ tiêu chí, hạn chế khen thưởng dàn trải, lạm dụng

Quan tâm đến quy định về đối tượng, tiêu chuẩn khen thưởng, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn Đắk Lắk) nhận định dự thảo luật đã bổ sung, điều chỉnh rất nhiều nội dung phù hợp với các yêu cầu, nhiệm vụ mới, bảo đảm nguyên tắc yêu cầu khen thưởng thực chất, ghi nhận đúng mức những đóng góp, thành tích của tập thể và cá nhân.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật sửa đổi lần này tiếp tục thiết kế theo hình thức đối tượng, tiêu chuẩn khen thưởng theo trình tự từ thấp đến cao gắn với một quá trình tích lũy thành tích và điều kiện phải được khen ở mức và hình thức khen thưởng trước khi xem xét ở mức hình thức cao hơn.

Với cách tiếp cận như trên, đại biểu bày tỏ băn khoăn thực tế rất dễ mâu thuẫn trong áp dụng, bởi có những trường hợp có những thành tích nổi trội, đột xuất, có giá trị đóng góp vượt bậc phải chờ đủ quy trình, đủ bước thì mới được xem xét. Đồng thời, quy định này khó bảo đảm đầy đủ tinh thần của một nguyên tắc khen thưởng, đó là “thành tích đến đâu khen thưởng đến đó”.

Do vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng vẫn giữ nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống, thứ bậc trong khen thưởng nhưng cần quy định rõ hơn cơ chế linh hoạt đối với các trường hợp thành tích đặc biệt xuất sắc có thể xem xét khen thưởng vượt cấp mà không nhất thiết phải tuần tự qua các mức khen.

“Cần lượng hóa rõ tiêu chí những thành tích đặc biệt, tránh những áp dụng cảm tính, bảo đảm công bằng, minh bạch và nâng cao giá trị thực chất của công tác khen thưởng”, đại biểu nói.

Chung quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn thành phố Huế) cũng cho rằng cần phải có giới hạn và tiêu chí định lượng rõ ràng để hạn chế tình trạng khen thưởng dàn trải, thiếu chọn lọc, thậm chí là bị lạm dụng. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung giới hạn số lần khen thưởng đối với một hình thức, chẳng hạn như không quá 3 năm, không quá 3 lần trên một người trong một năm hoặc không quá 5 lần trên một người trong 5 năm; quy định rõ tiêu chí đánh giá mức độ thành tích, tránh chạy theo số lượng, thiết lập cơ chế thẩm định định kỳ để kiểm soát chất lượng khen thưởng.

Tạo sự linh hoạt, chủ động, tự chịu trách nhiệm trong công tác thi đua, khen thưởng

Phát biểu giải trình một số ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết: Việc đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Thi đua, khen thưởng lần này chủ yếu để hoàn thiện hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng sau khi thực hiện cuộc cách mạng sắp xếp tổ chức bộ máy trong hệ thống chính trị và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc sửa đổi luật cũng hướng đến thể chế hóa các yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hệ thống chính trị theo các kết luận, chỉ đạo của Đảng, tạo sự linh hoạt, chủ động, tự chịu trách nhiệm trong công tác thi đua, khen thưởng, phục vụ vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được hiệu quả.

Luật được sửa đổi cũng nhằm thể chế hóa các nghị quyết trụ cột của Đảng vào Luật Thi đua, khen thưởng tạo đột phá phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, trong đó có Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; giải quyết một số vấn đề khó khăn, vướng mắc trong triển khai thực hiện… Bên cạnh đó, khắc phục một số bất cập, tồn tại của Luật hiện hành và để bảo đảm tính đồng bộ với văn bản pháp luật có liên quan.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng nêu Ban soạn thảo đã bổ sung một số nguyên tắc vào dự thảo Luật: "Chú trọng khen thưởng cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung, đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học và công nghệ”. Đồng thời, dự luật cũng bổ sung thành tích đóng góp về “quốc phòng, an ninh, đối ngoại, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số” vào tiêu chuẩn khen thưởng bảo đảm thể chế hóa chủ trương của Đảng tại các Nghị quyết của Bộ Chính trị thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc thực hiện tổng thể các giải pháp phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Mặt khác, luật hóa trách nhiệm của người đứng đầu trong việc đánh giá thành tích để khen thưởng và đề nghị khen thưởng nhằm bảo đảm kịp thời ghi nhận những đóng góp xứng đáng của các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

Bộ trưởng khẳng định, Bộ Nội vụ sẽ tiếp tục tiếp thu từng ý kiến cụ thể gửi đại biểu Quốc hội trước khi Quốc hội thông qua, đồng thời sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan có liên quan tiếp thu, giải trình đầy đủ dự án luật với chất lượng cao nhất.