Đại biểu Quốc hội đề nghị ưu tiên bố trí nguồn lực cho chính sách tiền lương

Chiều 22/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Nghiên cứu cơ chế phân cấp linh hoạt hơn trong quyết định và điều chỉnh vốn đầu tư công ở địa phương

Về phân định giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, đại biểu Trần Thanh Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) cho biết, tại Điều 40, dự thảo cho phép một số nhiệm vụ được chi từ nguồn chi đầu tư phát triển hoặc chi thường xuyên trong trường hợp nguồn đầu tư công chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ.

Đồng tình với hướng xử lý này vì tạo sự linh hoạt trong điều hành ngân sách, song đại biểu Hà đề nghị làm rõ hơn tiêu chí xác định bản chất của khoản chi.

"Một công việc thuộc chi đầu tư hay chi thường xuyên cần căn cứ vào mục đích sử dụng, việc có tạo lập hoặc làm tăng giá trị tài sản hay không, quy mô, tính chất và thời gian sử dụng", đại biểu nói.

Đặc biệt, Điều 40 đang sử dụng các cụm từ như: “tổng kinh phí thực hiện lớn, nhỏ” và “các nhiệm vụ cần thiết khác”. Đại biểu cho rằng nên quy định rõ hơn các tiêu chí chính ngay trong luật và giao Chính phủ quy định mức cụ thể và cách thức thực hiện để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Liên quan Điều 63 về điều chỉnh dự toán, đại biểu Hà đề nghị cần làm rõ đâu là điều chỉnh để điều hành trong phạm vi tổng mức ngân sách đã được Quốc hội, Hội đồng nhân dân quyết định; đâu là thay đổi đáng kể về cơ cấu, mục tiêu ngân sách phải báo cáo và trình lại cấp có thẩm quyền.

Về phân cấp quyết định và điều chỉnh vốn đầu tư công ở địa phương, tại điểm b khoản 2 Điều 31 quy định Hội đồng nhân dân tỉnh quyết định chi tiết danh mục và mức chi đầu tư công. Đại biểu cho rằng cần nghiên cứu cơ chế phân cấp linh hoạt hơn, không nhất thiết phải lựa chọn giữa việc Hội đồng nhân dân quyết định tất cả hoặc giao hết cho Ủy ban nhân dân.

Theo đó, có thể quy định: Hội đồng nhân dân quyết định tổng mức vốn, nguyên tắc phân bổ và các chương trình, dự án lớn; Ủy ban nhân dân được chủ động điều chỉnh những nội dung cụ thể trong phạm vi tổng mức Hội đồng nhân dân đã quyết, đồng thời phải công khai và báo cáo Hội đồng nhân dân.

Đại biểu nêu thực tế có trường hợp dự án đã được bố trí vốn nhưng chưa thể triển khai, trong khi dự án khác đã đủ điều kiện lại thiếu vốn. Nếu không có cơ chế điều chỉnh kịp thời thì ngân sách có tiền nhưng công việc vẫn không chạy.

Về sử dụng số tăng thu và dự toán chi còn lại, đại biểu Hà đồng tình quy định tại điểm b khoản 1 Điều 70 cho phép Chính phủ, Ủy ban nhân dân sử dụng số tăng thu ngay trong năm. Tuy nhiên, để bảo đảm chủ động trong điều hành và không làm ảnh hưởng đến việc cân đối ngân sách, đại biểu đề nghị làm rõ: khi nào xác định được là có tăng thu, cơ quan nào xác nhận và thời điểm nào được sử dụng; đồng thời xác định những khoản phải ưu tiên trước như giảm bội chi, trả nợ và các nhiệm vụ cần thiết khác.

Đề xuất quy định mức sàn phân bổ chi thường xuyên cho cấp xã, áp dụng thống nhất trên toàn quốc

Quan tâm nội dung về nguyên tắc phân cấp và phân bổ ngân sách cho ngân sách cấp xã, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) cho biết, dự thảo luật đã xác định ngân sách cấp xã là một trong ba cấp ngân sách thuộc hệ thống ngân sách nhà nước theo quy định tại Điều 7 và khoản 1 Điều 10. Vì thế, pháp lý này cần được thể hiện đồng bộ, thực chất trong các quy định cụ thể của luật.

Đại biểu cơ bản thống nhất việc dự thảo giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách của ngân sách địa phương, phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Song, đối với khoản chi thường xuyên, đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét một khung tối thiểu áp dụng thống nhất trong toàn quốc.

Theo phân tích của đại biểu Vũ, căn cứ khoản 5 Điều 4 của dự thảo, chi thường xuyên là khoản chi bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và tổ chức chính trị. Đây là điều kiện vận hành tối thiểu của hệ thống chính trị ở cơ sở, mang tính thống nhất toàn quốc, không phải khoản chi đặc thù của từng địa phương như chi đầu tư phát triển.

Việc để cấp tỉnh hoàn toàn tự quyết định mức phân bổ chi thường xuyên có thể dẫn đến thực trạng các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách phải xây dựng định mức phân bổ cho cấp xã thấp hơn so với các tỉnh, thành có nguồn thu dồi dào, tạo ra sự bất bình đẳng về điều kiện bảo đảm vận hành bộ máy chính quyền thuộc cấp cơ sở.

Khoản 5 Điều 19 đã giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm quyền quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi ngân sách nhà nước. Đây cũng là căn cứ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên thống nhất toàn quốc theo thông lệ hiện hành.

Với tinh thần đó, cùng khoản 2 Điều 42 về ưu tiên bảo đảm ngân sách cho địa bàn đặc thù, đại biểu Vũ đề nghị Quốc hội xem xét giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành khung nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên tối thiểu (tức là mức sàn) để áp dụng thống nhất cho cấp xã trên toàn quốc, có quy định hệ số điều chỉnh đối với các khu vực đặc thù.

Đồng thời, quy định rõ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ khung quy định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để cụ thể hóa định mức phân bổ cho từng đơn vị hành chính cấp xã thuộc phạm vi quản lý, bảo đảm không phân bổ thấp hơn mức sàn do Trung ương quy định, kể cả các tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách.

Vấn đề nữa được đại biểu Vũ đề cập là việc thể chế hóa các chính sách tiền lương và an sinh xã hội trong quy định thu chi ngân sách. Đại biểu cho biết, Nghị quyết số 27 của Trung ương xác định mục tiêu cải cách chính sách tiền lương nhằm bảo đảm cho cán bộ, công chức, viên chức sống được bằng lương. Mặc dù vậy, việc cụ thể hóa nguyên tắc này trong dự thảo luật còn một số điểm chưa đồng bộ.

Tại Điều 9 dự thảo quy định danh mục các lĩnh vực ưu tiên bố trí ngân sách nhưng chưa thể chế hóa nguyên tắc ưu tiên bố trí nguồn lực cho chính sách tiền lương. Trong khi đó, điểm c khoản 2 Điều 70 xếp việc bổ sung nguồn cải cách tiền lương ở ưu tiên thứ ba khi phân bổ nguồn tăng thu, sau ưu tiên giảm bội chi và bổ sung Quỹ dự phòng tài chính. Điều 62 cũng chỉ coi chi tiền lương là khoản "không thể trì hoãn" trong cơ chế tạm cấp đầu năm. Theo đại biểu, đây là nguyên tắc mang tính giải pháp tình huống hơn là nguyên tắc quản lý ngân sách một cách chủ động.

Nêu thực tiễn cho thấy thu nhập tối thiểu của người lao động ở khu vực công lẫn khu vực tư đều đang chịu áp lực lớn, nhất là tại các địa bàn đô thị lớn, đại biểu đoàn Quảng Trị đề nghị Quốc hội xem xét bổ sung khoản 7 Điều 9 nguyên tắc ưu tiên cân đối, bố trí nguồn lực ngân sách cho chính sách tiền lương khu vực công. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu sửa đổi chính sách tiền lương tại Bộ luật Lao động đối với khu vực tư, bảo đảm cán bộ, công chức, viên chức và người lao động đủ sống bằng chính đồng lương của mình, bảo đảm hài hòa với yêu cầu phát triển bền vững.

Cùng với đó, đại biểu kiến nghị sửa đổi điểm c khoản 2 Điều 70 theo hướng nâng thứ tự ưu tiên của việc bổ sung nguồn thực hiện chính sách tiền lương trong phương án sử dụng nguồn tăng thu, giảm chi ngân sách nhà nước hằng năm, thay vì để nguyên tắc chi tiền lương ở vị trí sau cùng như trong dự thảo.

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu trong phiên thảo luận, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, đa số ý kiến đồng tình việc tích hợp Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, bảo đảm nguyên tắc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Đề cập một số nhóm vấn đề trọng tâm, về hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn, Bộ trưởng nêu rõ, đây là vấn đề cốt lõi của luật tích hợp. Dự thảo luật đã xử lý nội dung này và quy định riêng tại Chương 4.

Bên cạnh đó, để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính tự chủ của ngân sách địa phương, bảo đảm phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, dự thảo kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của luật hiện hành, đồng thời bổ sung các quy định về nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ, phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực ngân sách của từng cấp...