Ông Trần Thanh Hải, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vũ Thư cho biết: Quần thể di tích đền, chùa Phượng Vũ được xây dựng từ thời nhà Lý (khoảng năm Đinh Tỵ), cách nay hơn 900 năm, là nơi tôn thờ Đức Thánh Tổ Lý triều Quốc sư Từ Đạo Hạnh, người có công giúp dân trồng lúa, trồng dâu, dạy dân nghề và cứu giúp nhân dân.
Lễ hội truyền thống đền, chùa Phượng Vũ năm 2026 được tổ chức từ ngày 23/2/2026 đến hết ngày 26/2/2026 (tức từ ngày 7 đến ngày 10 tháng Giêng năm Bính Ngọ). Trong khuôn khổ lễ hội sẽ diễn ra các nghi lễ dâng hương tưởng nhớ Đức Thánh; các hoạt động văn hóa truyền thống như hát chèo, ngâm thơ, hát quan họ giao duyên, khai bút đầu xuân cùng nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc khác.
Điểm nhấn đặc sắc là nghi lễ rước kiệu dưới nước, hình ảnh kiệu thờ lướt trên mặt sông trong tiếng trống chiêng, thể hiện sâu sắc văn hóa nông nghiệp lúa nước và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Người xưa có câu “Rước kiệu mùng chín tháng giêng/Kiệu quay sông nước ngả nghiêng đất trời” để nhắc về lễ hội đền, chùa Phượng Vũ. Màn rước kiệu dưới nước, gồm ba chiếc kiệu: Kiệu Song Loan, kiệu Long Đình và kiệu Lễ.
Mỗi kiệu có đoàn phù giá (người khiêng kiệu) gồm tám người là trai tráng trong làng từ 18 tuổi trở lên được chọn lựa từ hơn 100 ứng viên đăng ký rước kiệu. Họ phải làm lễ xin đài âm dương hôm mồng 6 tháng Giêng.
Màn rước kiệu xuất phát từ đình làng, được rước qua nhiều ao hồ, ruộng đồng, sông nước và qua nhà các đời chủ hội để lên chùa. Dù có ngập cả người dưới nước, đoàn phù giá vẫn tiến về phía trước, trên vai giữ chắc kiệu và đều đi chân trần.
Mỗi buổi rước thường kết thúc đúng giờ chính Ngọ (12 giờ trưa), sau đó ba kiệu được quy tụ tại đền thánh Từ Đạo Hạnh. Tuy nhiên, cũng có những năm nghi lễ kéo dài đến 15 giờ.
Lễ hội là dịp để người dân Thọ Lộc nói riêng và xã Vũ Thư nói chung tụ họp, cùng thành kính dâng lễ lên thánh Từ Đạo Hạnh, cầu xin các vị thánh phù hộ cho cuộc sống nhân dân no đủ, bình an.
Bà Phạm Thị Như Phong, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Vũ Thư cho hay, chính bởi sự độc đáo, ly kỳ, hấp dẫn trong nghi thức rước kiệu; nét tâm linh trong lễ hội đền, chùa Phượng Vũ mà dù thời tiết mưa phùn hay gió rét cũng không thể cản bước hàng nghìn du khách thập phương tìm về đây xem rước kiệu quay trong lễ hội truyền thống của làng.
Nhằm làm rõ giá trị lịch sử-văn hóa của chùa Phượng Vũ và vai trò của Thiền sư Từ Đạo Hạnh trong đời sống tinh thần dân tộc, vào những ngày giữa tháng 1 vừa qua, Đảng ủy xã Vũ Thư phối hợp Nhóm Công bố quốc tế và Khoa Du lịch-Trường đại học Công đoàn tổ chức hội thảo khoa học.
Thông qua đây, xã Vũ Thư mong muốn tiếp tục khẳng định giá trị của di sản văn hóa địa phương, đồng thời đề xuất các giải pháp thiết thực trong công tác bảo tồn, phát huy di tích gắn với phát triển kinh tế-xã hội và xây dựng bản sắc văn hóa trong giai đoạn mới.
