Đây là hoạt động thường niên hết sức ý nghĩa, nhằm tôn vinh, biểu dương những tấm gương học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh tiêu biểu, xuất sắc trong học tập và nghiên cứu; đồng thời khơi dậy, phát huy truyền thống hiếu học của quê hương, động viên, khích lệ công tác đào tạo, bồi dưỡng nhân tài.
Quê hương Phú Ninh trước đây, nay là ba xã Tây Hồ, Chiên Đàn, Phú Ninh. Nơi đây vốn là vùng đất kiên trung, giàu truyền thống cách mạng và hiếu học. Từ mảnh đất này đã sinh ra nhiều bậc hiền tài, hào kiệt như Phó bảng Nguyễn Dục, Tiến sĩ Trần Văn Dư, Tiến sĩ Nguyễn Thích… và đặc biệt là nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh, người con ưu tú của quê hương làng Tây Lộc, xã Tam Lộc trước đây, nay là xã Tây Hồ.
Cụ Phan Châu Trinh sinh ngày 9/9/1872, đỗ Phó bảng năm Thành Thái thứ 13 (1901), là người không những uyên thâm về Nho học mà còn thông hiểu học vấn phương Tây. Suốt cuộc đời mình cụ luôn giương cao ngọn cờ dân chủ, cải cách xã hội, chủ trương cứu nước bằng việc nâng cao dân trí, dân quyền.
Với tư tưởng “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”, đề cao sự học là tư tưởng rất đúng đắn và nay vẫn còn nguyên giá trị. Tài năng, khí phách hào hùng, tình yêu Tổ quốc, quê hương nồng nàn của cụ Phan Châu Trinh mãi mãi chói sáng, là niềm tự hào cho muôn đời sau.
Nhằm khuyến khích phát triển tài năng trẻ, động viên, khơi dậy ý chí học tập cho con em Tam Kỳ-Phú Ninh, năm 2001 giải thưởng mang tên nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh được sáng lập. Đến năm 2010 được sự thống nhất của thành phố Tam Kỳ và huyện Phú Ninh, Giải thưởng Phan Châu Trinh được tổ chức riêng tại hai địa phương, năm nay là năm thứ 16 giải thưởng được tổ chức chính tại quê hương của cụ Phan Châu Trinh.
Sau thời gian tiếp nhận và xét duyệt hồ sơ, Hội đồng Giải thưởng Phan Châu Trinh đã xét chọn 78 cá nhân được nhận giải; trong đó, có 2 học sinh đạt giải Toán quốc tế; 6 em đạt giải Nhất Kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh; 3 học sinh đạt giải Nhì, giải Ba trong Kỳ thi học sinh giỏi trung học phổ thông cấp quốc gia; 52 sinh viên tốt nghiệp Đại học hệ chính quy đạt loại Xuất sắc, Giỏi; 2 nghiên cứu sinh được cấp bằng Tiến sĩ, 1 Thạc sĩ, 1 Bác sĩ Nội trú-Chuyên khoa I…
Phát biểu tại lễ trao giải, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tây Hồ Phan Văn Ba chia sẻ, Giải thưởng Phan Châu Trinh năm 2026 được tổ chức đúng vào kỷ niệm 154 năm ngày sinh cụ Phan Châu Trinh thể hiện tình cảm, trách nhiệm và sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo huyện Phú Ninh trước đây, nay là ba xã Tây Hồ, Chiên Đàn, Phú Ninh. Lãnh đạo của cấp ủy Đảng, Chính quyền, các cơ quan ban ngành đoàn thể của ba xã luôn dành sự quan đặc biệt cho công tác phát triển sự nghiệp giáo dục-đào tạo, khuyến học, khuyến tài.
“Giải thưởng Phan Châu Trinh chính là sự vận dụng sáng tạo, cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn, phát triển 'giáo dục-đào tạo, khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu'. Giải thưởng đã được tuyên truyền rộng rãi và nhận được sự quan tâm, ủng hộ nhiệt tình của nhiều cơ quan, đơn vị, học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh và nhân dân”, đồng chí Phan Văn Ba nói.