Dấu tích trong lòng núi
Từ lời kể của nhân chứng, kết quả khảo sát thực địa đến hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, một hành trình tri ân đang được thành phố Đà Nẵng khẩn trương, thận trọng triển khai, với mong muốn sớm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đưa các anh trở về với đồng đội, quê hương và gia đình.
Trong ký ức của bà Trần Thị Xanh, cựu chiến binh thôn Lâm Tây, xã Hà Nha, hang Đá Sập không chỉ là một địa danh. Đó là vùng ký ức đau đáu, nơi bà từng chứng kiến và nghe kể về sự có mặt của nhiều đơn vị bộ đội, cán bộ thương nghiệp, lực lượng vận tải, quân y trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Bà nhớ từng triền đồi, từng khe núi, từng đoạn đường cơ động ngày ấy. Điều khiến bà day dứt nhất là sau trận bom dữ dội tháng 4/1969, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã nằm lại trong lòng núi, nhưng đến nay vẫn chưa thể đưa về an táng trong nghĩa trang liệt sĩ.
“Nhiều đơn vị chứ không phải một đơn vị pháo binh. Anh em hy sinh là tôi buồn từ đó đến giờ. Bây giờ sức khỏe yếu, đi không được, cứ nằm nhớ anh em đồng đội, mà không biết làm sao đưa anh em về”, bà Xanh nghẹn ngào kể lại.
Theo thông tin được Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng thu thập, xác minh, trong kháng chiến, hang Thương Nghiệp K600 có vị trí chiến lược rất quan trọng. Đây từng là nơi tập kết, trú quân, trung chuyển lương thực, thực phẩm và cơ động chiến đấu của nhiều lực lượng. Nhiều đơn vị chủ lực như Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn Pháo binh 575, lực lượng Vận tải 130, Bệnh xá 78 cùng nhiều cán bộ từ cánh Bắc Hòa Vang sang Đại Lộc mua gạo, thu gom lương thực đều từng dừng chân, qua đêm tại khu vực này trước khi tiếp tục hành quân, làm nhiệm vụ.
Trong điều kiện địch đánh phá ác liệt, hang đá vừa là nơi che chở, vừa là điểm trung chuyển quan trọng phục vụ chiến đấu. Nhưng cũng chính nơi đây đã chứng kiến những mất mát đau thương. Trận bom tháng 4/1969 đã vùi lấp nhiều cán bộ, chiến sĩ trong lòng núi. Dù thời gian đã đi qua hơn 50 năm, nhưng ký ức về sự kiện ấy vẫn còn hằn sâu trong tâm trí nhân chứng, cựu chiến binh và nhân dân địa phương.
Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Lê Cao Long, Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng cho biết, việc xác minh thông tin tại hang Đá Sập được tiến hành trên cơ sở kết hợp nhiều nguồn. Từ lời kể nhân chứng, thông tin từ cựu chiến binh, tư liệu lịch sử, dấu tích thực địa và kết quả khảo sát trong lòng hang. Những nguồn thông tin ấy tuy còn có điểm cần tiếp tục đối chiếu, bổ sung, nhưng đã góp phần làm rõ hơn vị trí, vai trò của hang trong kháng chiến, cũng như khả năng còn hài cốt liệt sĩ tại khu vực này.
Theo đoàn công tác tìm đến hang Đá Sập hôm nay, những dấu tích còn lại khiến mỗi bước chân như chậm hơn trước ký ức đau thương mà cao cả. Giữa bóng tối sâu thẳm, lực lượng khảo sát đã phát hiện một số dấu tích và di vật quan trọng như phần xương, dép rọ, chai thuốc, bàn chải đánh răng, hộp lương thực cùng nhiều vật dụng sinh hoạt khác.
Đặc biệt, trong khu vực hang còn có bom, đạn sót lại, có vật nổ còn lắp ngòi, đặt ra yêu cầu rất cao về bảo đảm an toàn trong quá trình khảo sát, bảo vệ hiện trường và triển khai phương án tìm kiếm, quy tập.
Khẩn trương xác minh, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ
Tại hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại hang Đá Sập do Ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành phố Đà Nẵng tổ chức, các nhân chứng, cựu chiến binh và đại diện các cơ quan chức năng đã cung cấp thêm nhiều thông tin liên quan địa hình, đường cơ động, vị trí hang, diễn biến trận bom năm 1969, lực lượng từng hoạt động tại khu vực và khả năng còn hài cốt liệt sĩ trong lòng núi. Đây là cơ sở quan trọng để Ban Chỉ đạo và Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố tiếp tục tham mưu, xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập bảo đảm khoa học, chặt chẽ, đúng quy định.
Đại tá Võ Văn Tuấn, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh, việc khảo sát, bảo vệ di vật và dấu tích tại hang Đá Sập phải được tiến hành với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Những gì còn lại trong lòng núi cần được che chắn, bảo quản cẩn trọng; tuyệt đối không để mưa gió, tác động bên ngoài làm ảnh hưởng hiện trường, di vật và hài cốt liệt sĩ nếu có.
Đó không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương cho Tổ quốc.
Đối với các cựu chiến binh từng gắn bó với chiến trường xưa, việc trở lại hang Đá Sập mang ý nghĩa đặc biệt. Thượng tá Lê Huy Từ, Phó trưởng Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575, xúc động chia sẻ mong muốn sớm triển khai khai quật, tìm kiếm để đưa hài cốt đồng đội về quê hương, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ. Niềm hy vọng ấy cũng là niềm mong mỏi chung của nhiều gia đình suốt mấy chục năm qua, khi những người con ra đi vì độc lập dân tộc vẫn chưa có ngày trở về.
Tại Đà Nẵng, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai khẩn trương, quyết liệt, khoa học nhằm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố phối hợp các ngành, địa phương rà soát thông tin, khảo sát thực địa, lấy mẫu sinh phẩm và vận động nhân dân, cựu chiến binh cung cấp tư liệu. Mỗi nguồn tin, dù nhỏ, đều được trân trọng vì có thể là manh mối giúp xác định danh tính, đưa các liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương.
Và việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập hiện nay được đặt trong tổng thể “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Đại tá Võ Văn Tuấn cho biết, việc triển khai tổ chức lực lượng, phương tiện và sự phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể đã được chú trọng, triển khai quyết liệt, nhằm bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ trong thời gian ngắn nhất, đạt hiệu quả cao nhất, góp phần thực hiện thắng lợi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” trên địa bàn thành phố.
Việc trở lại hang Đá Sập mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Đó là hành trình đi tìm đồng đội, trả lại tên cho những người đã ngã xuống, để thân nhân liệt sĩ vơi bớt nỗi chờ mong. Từ lời kể nhân chứng, những chuyến khảo sát thực địa đến các hội thảo xác minh, tất cả đều thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự trân trọng máu xương của các Anh hùng liệt sĩ đã hiến dâng cho Tổ quốc.
