Người đàn ông có vũ trang
Theo phóng viên Igor Nadezhdin của trang tin Lenta.ru, người tác nghiệp tại hiện trường trong suốt quá trình xảy ra vụ bắt cóc, ngày đó ô-tô vẫn còn được phép chạy tự do trên Quảng trường Đỏ. Nơi đây được coi là khu du lịch đông khách nước ngoài nhất ở Moscow, sánh ngang khu phố cổ Arbat.
Đúng 15 giờ ngày 14-10-1995, một chiếc xe bus chở theo nhóm khách du lịch Hàn Quốc tham quan Điện Kremlin ở Moscow. Chiếc xe dừng gần bến tàu điện ngầm Borovitskaya và dự kiến nửa giờ sau sẽ đón khách tại Quảng trường Vasilyevsky Spusk, gần Quảng trường Đỏ. Không ai để ý tới một người đàn ông đội mũ len khoét lỗ hở hai mắt, phần dưới cằm quàng khăn, xách túi thể thao cùng nhóm khách du lịch lên xe bus. Khi lên xe, y đã chĩa thẳng súng vào người lái xe và yêu cầu đóng cửa ngay lập tức. Ông Vladimir Popov, tài xế xe bus chở khách du lịch Hàn Quốc, kể “Ban đầu tôi không tin là súng thật, tỏ thái độ bất hợp tác và hắn quát lên: Mày muốn ăn đạn không? Muốn găm đạn vào đâu? Tôi chỉ lên trần xe. Hắn bắn ngay và viên đạn khoét một lỗ thủng khá sâu trên trần xe. Đến khi đó thì tôi thật sự tin là súng thật”.
Lúc này, bên ngoài không ai nghe thấy tiếng súng, vì chiếc bus có khả năng cách âm rất tốt. Các nhân chứng kể lại rằng, chiếc xe đứng yên khoảng 15 phút trên Quảng trường Vasilyevsky Spusk, đối diện với tháp Borovitskaya của Điện Kremlin, cho đến khi những người bán hàng dạo tiến lại. Có người trong số họ đã nhìn thấy một người đàn ông có vũ trang và lập tức thông báo cho cảnh sát gần đó. Sau vài phút, cảnh sát đã có mặt tại hiện trường. Đến 16 giờ 26 phút, đơn vị trực chiến của Tổng cục Nội vụ Moscow đã nhận được các thông tin đầu tiên về vụ bắt cóc con tin. Thông tin được chuyển ngay đến đơn vị trực chiến của Cục “A” thuộc Cơ quan An ninh LB Nga, là đơn vị đặc nhiệm Alpha.
Nhận được lệnh, cảnh sát giao thông đã chốt chặn đường bờ sông Moscow và cầu Moskvoretsky, còn cảnh sát chống bạo động giăng dây chặn lối ra từ Quảng trường Đỏ đến Quảng trường Vasilyevsky Spusk. Đúng lúc này, theo yêu cầu của tên khủng bố, xe bus xuất phát và đi đến cầu Bolshoi Moskvoretsky. Khi đó hắn ngồi ghế trống ở hàng thứ ba. Mọi liên lạc đều thông qua người lái xe Vladimir Popov. Ban đầu, lái xe truyền yêu cầu của hắn qua cửa sổ, sau đó qua bộ đàm. Xe đi được gần một phần ba cầu, hắn yêu cầu dừng lại giữa đường.
Những giây phút nghẹt thở
Khoảng 17 giờ 30 phút, Trung tá cảnh sát Yury Semyonov được cử làm người đàm phán đầu tiên tiếp cận xe. Khi Semyonov lại gần, kẻ bắt cóc con tin yêu cầu cấp cho hắn 10 triệu USD, vài chiếc dù và máy bay có phi hành đoàn, tuy nhiên hắn không tiết lộ điểm cuối của hành trình bay.
Từ nhiều năm trước, Sở Chỉ huy Tổng cục Nội vụ nằm trong tòa nhà Bảo tàng Lịch sử, nhưng vào ngày hôm đó lại không hoạt động, vì thời điểm này bảo tàng đang xây dựng một công trình nên điện trong tòa nhà bị cắt. Vì vậy, tất cả các nhà lãnh đạo Sở Chỉ huy đều tập trung tại khách sạn Russia gần đó. Được lệnh của chỉ huy, Trung tá Semyonov tiếp cận xe bus, lúc này ông thuyết phục kẻ khủng bố thả một số con tin và giải thích rằng, hôm nay là thứ bảy nên để có được khoản tiền như hắn yêu cầu cần phải có nhiều thời gian. Sau đó, ông quay lại Sở Chỉ huy báo cáo tình hình.
Đến khoảng 20 giờ ngày 15-10, sau khi hội kiến các nhà lãnh đạo Sở Chỉ huy, Thị trưởng Moscow Yuri Luzhkov cùng nhiều quan chức ra khỏi khách sạn Russia. Khi ông đang ở trên đường trước cửa khách sạn, bỗng một chiếc xe hơi đến gần. Từ trong xe, Vladimir Gusinsky - nhà tài phiệt kiêm “ông trùm” truyền thông bước ra. Họ đi lại trong một khuôn viên nhỏ, trò chuyện rất lâu. Sau đó, một chiếc xe bọc thép chở đến một thùng tiền mặt. Nhân viên an ninh lấy ra và mang vào khách sạn. Lúc này, Trung tá Yuri Semenov được lệnh vào trong khách sạn, sau một vài phút ông bước ra cùng một người đàn ông đóng giả nhân viên ngân hàng, người sau này được biết đến là Đại úy Igor Miroshnichenko, thành viên biệt đội Alpha tinh nhuệ. Khi đã sẵn sàng, cả hai người tiến gần đến xe buýt để “đàm phán” tay đôi. Thời điểm này, một chiếc xe đặc chủng đang cơ động chở biệt đội Alpha lập kế hoạch giải cứu con tin.
Đến 23 giờ, hai nhà đàm phán đã mang túi tiền đầu tiên tiếp cận xe bus và trao đổi lấy 10 khách du lịch Hàn Quốc là phụ nữ và trẻ em. Sau 30 phút, một cuộc thương lượng mới lại diễn ra và một số khách du lịch được trả tự do. “Chúng tôi nói với y rằng tiền đang được chuyển từ các ngân hàng khác nhau, vì vậy chúng tôi sẽ mang đến dần”, Semenov nói. Ngay từ đầu, các nhân viên an ninh phân vân không biết liệu tên khủng bố có mang theo bom hay không? Trong tình huống này họ buộc phải hết sức thận trọng và đặt ra giả định là có bom. Ngay từ lần đầu thương lượng, Trung tá Semyonov đã nói: “Có vẻ hắn ta có một quả bom thật”. Bởi, các nhân viên an ninh đã cài một thiết bị nghe lén trong túi tiền và nghe thấy kẻ bắt cóc có vẻ rất thận trọng với chiếc túi của mình, khi hắn quát một khách du lịch có ý định lại gần chiếc túi. Sau này, cảnh sát xác định hắn mang theo một quả bom tự chế có thể nổ bất cứ lúc nào. Vào khoảng 23 giờ 30 phút, một chiếc Volga mầu đen được lái đến đỗ cạnh chiếc xe bus theo yêu cầu mới của kẻ bắt cóc. Lúc này tên khủng bố đã cử tài xế đến chiếc Volga kiểm tra. Sau đó, không hiểu vì lý do gì y đã từ chối chiếc xe. Sau đó, thêm một chiếc Zhiguli được lái đến và y đồng ý đổi sang chiếc xe này, nhưng chỉ sau khi nhận đủ số tiền.
Đến 2 giờ 38 phút sáng 15-10, Semenov và Miroshnichenko mang một túi tiền khác tiến đến xe. Khi túi tiền được đưa vào trong xe bus, lựa lúc kẻ bắt cóc mất cảnh giác, Miroshnichenko ném một quả lựu đạn gây choáng vào xe. Chiếc xe chở biệt đội Alpha ở phía sau lập tức lao tới dùng búa đập vỡ kính xe rồi lao vào khống chế, tiêu diệt kẻ bắt cóc. Sau một vài phút, những con tin cuối cùng đã được đưa ra ngoài, gồm bảy du khách, hướng dẫn viên và tài xế.
Phải mất khoảng một tháng rưỡi, các nhà điều tra mới xác định được danh tính kẻ bắt cóc. Đó là một người đàn ông 35 tuổi có tên Viktor Surgai, đến từ TP Petropavlovsk-Kamchatsky, trung tâm hành chính khu vực Kamchatka của Nga. Trước khi gây án, Viktor Surgai là Tổng Giám đốc của Công ty Velikoross chuyên khai thác, chế biến cua. Về động cơ gây án, trong cuộc trò chuyện với tài xế, người duy nhất biết tiếng Nga trên xe bus, kẻ bắt cóc nói rằng y đang lâm vào cảnh nợ nần chồng chất, chủ nợ bắt hai con ruột, anh trai cùng ba con của anh trai y, làm con tin. Tuy nhiên, giữa năm 1996, cơ quan điều tra đã dừng vụ án này do nhiều yếu tố chưa thể làm rõ bởi người buộc tội đã chết.
Chiến dịch giải cứu con tin trên cầu Bolshoy Moskvoretsky được coi là một trong những chiến dịch thành công nhất trong lịch sử của Cục “A”. Sau vụ giải cứu này, lực lượng đặc nhiệm Alpha được coi là một trong những lực lượng đặc nhiệm chống khủng bố tinh nhuệ nhất trên thế giới.
