Châu Âu từ lâu đã đối mặt “cơn sóng thần màu xám”, cụm từ để chỉ tình trạng già hóa dân số nhanh chóng. Bất chấp nhiều chính sách khuyến sinh đã được đưa ra, tỷ lệ sinh ở các quốc gia châu Âu vẫn rất thấp, trở thành “quả bom nổ chậm” đe dọa kéo lùi sự phát triển kinh tế, xã hội của Lục địa Già. Cơ quan Thống kê quốc gia Italia cho biết, tỷ lệ sinh của nước này năm 2024 giảm xuống mức thấp kỷ lục là 1,18 trẻ em/phụ nữ.
Thiếu hụt lao động nghiêm trọng, nhiều nước châu Âu đang tăng cường thu hút lao động nhập cư để bù đắp khoảng trống nhân lực. Dữ liệu của Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế quốc gia Pháp cho thấy, tại bốn nền kinh tế lớn gồm Pháp, Đức, Italia và Tây Ban Nha, dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) sinh ra ở nước ngoài đều tăng rõ rệt, trong đó Tây Ban Nha tăng cao nhất, tới 33%. Nghiên cứu của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng chỉ ra: 3 năm qua, lao động nước ngoài đã đóng vai trò then chốt đối với tăng trưởng của Khu vực đồng tiền chung châu Âu, góp phần bù đắp xu hướng nhân khẩu học bất lợi.
Tại Đức, người nhập cư và con cái của họ hiện chiếm khoảng 26% trong tổng số 83,5 triệu dân. Là một trong những quốc gia châu Âu chú trọng đầu tư cho hội nhập người di cư, Đức ban hành nhiều cơ chế hấp dẫn đối với lao động có trình độ, tay nghề cao trên toàn cầu, trong đó có cải cách toàn diện Luật Quốc tịch, tạo điều kiện nhập tịch cho những người sinh sống lâu dài và hòa nhập tốt. Đây được xem là bước đi nhằm giúp Đức giành lợi thế trong cạnh tranh thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao với các nước phát triển khác.
Châu Á cũng đang tiến nhanh trên con đường già hóa dân số với tỷ lệ sinh thấp, dần trở thành “lục địa già” mới. Các nền kinh tế Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc chịu áp lực lớn khi người trẻ ngại sinh con do khó khăn kinh tế, kéo theo thiếu hụt lao động. Khảo sát của Teikoku Databank cho thấy, 51,4% số doanh nghiệp Nhật Bản đang thiếu nhân lực, thậm chí phải thu hẹp sản xuất. Để bù đắp, Hàn Quốc dự kiến tiếp nhận 109.100 lao động thời vụ nước ngoài năm 2026, chủ yếu trong nông nghiệp và thủy sản, tăng 14,1% so với năm 2025. Nhật Bản đặt mục tiêu tiếp nhận 1,23 triệu lao động nước ngoài đến năm tài chính 2028, tập trung vào các lĩnh vực thiếu hụt nghiêm trọng, song vẫn duy trì chính sách chọn lọc khắt khe. Chánh Văn phòng Nội các Kihara Minoru cho biết, Thủ tướng Takaichi Sanae ủng hộ tiếp nhận lao động nước ngoài, nhưng yêu cầu họ phải đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt hơn.
Việc sử dụng lao động nhập cư cũng có không ít hạn chế. Nhiều người nhập cư khó hòa nhập thị trường lao động và xã hội. Để giảm bớt sự phụ thuộc vào lao động nước ngoài, chính phủ các nước cũng nỗ lực nâng cao năng suất lao động, ứng dụng công nghệ, thu hút du học sinh hồi hương…
