Tráng Tuấn K. trở lại Bệnh viện Nhi Trung ương tái khám sau 1 tháng ra viện. Hôm nay kết quả rất tốt, các chỉ số trở về bình thường, em đã tăng 2kg. Điều này giống như một giấc mơ với cặp vợ chồng trẻ Tráng A D.
Để có được thành tựu này là cả một hành trình các bác sĩ Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Nhi Trung ương chạy đua với thời gian để cứu một trái tim đang ở giai đoạn suy kiệt.
Hành trình 24 giờ đưa bệnh nhi từ Lai Châu về Hà Nội phẫu thuật cấp cứu
Cậu bé sống cùng gia đình làm nương rẫy ở xã vùng sâu xã Pắc Ta, tỉnh Lai Châu. Từ nhỏ, em đã thường xuyên thở nhanh, khò khè, môi tím và chậm lớn. Nhưng trong suy nghĩ của cha mẹ, đó chỉ là biểu hiện “bé yếu hơn bình thường”. “Nhìn con cứ còi cọc, hay mệt, ăn không lớn được nhưng gia đình không biết con bị bệnh gì", bố bệnh nhi kể.
Bé T. được phát hiện tình cờ trong hành trình khám sàng lọc tim bẩm sinh cho trẻ em ở Lai Châu tháng 4 vừa qua. Ngay khi nhìn em bé, dự cảm về một bệnh lý tim bẩm sinh nặng đã nằm trong đầu của các thầy thuốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Nhi Trung ương. Nhưng phải tới khi khám sàng lọc chuyên sâu, các bác sĩ mới giật mình.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lý Thịnh Trường, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, đây là trường hợp bất thường hoàn toàn hồi lưu tĩnh mạch phổi bẩm sinh thể tắc nghẽn. “Lúc gặp cháu, chúng tôi thấy cháu tím tái và thở rất nhanh. Cháu đã chịu đựng tình trạng suy tim này trong thời gian dài nên cơ thể gần như kiệt quệ”, bác sĩ chia sẻ.
Bệnh lý này đã được phát hiện ngay từ khi mới sinh, nhưng ở tuyến dưới chỉ phát hiện ra tình trạng có thông liên nhĩ - một dị tật tim tương đối nhẹ. Vì hoàn cảnh gia đình, nên việc tìm cách cứu chữa cho con cũng quá sức với bố mẹ cháu.
Với bệnh lý này, phổi của trẻ thường bị tổn thương rất nặng và đa số bệnh nhi không thể vượt qua giai đoạn sơ sinh. Điều may mắn là dù tình trạng rất nghiêm trọng, phổi của em bé vẫn còn khả năng hồi phục nên các bác sĩ quyết định phẫu thuật với hy vọng cứu sống cháu.
Tráng A D. - bố bệnh nhi - kể, gia đình ban đầu không biết cháu mắc bệnh gì, chỉ thấy cháu có biểu hiện tím môi, tím móng tay và thường xuyên khó thở. Gia đình rất lo lắng, nhưng ở vùng sâu, vùng xa cũng không biết làm gì hơn. Có lúc gia đình còn nghĩ con yếu hơn sẽ mời thầy cúng về nhà.
Sau khi thăm khám, được bác sĩ giải thích, khuyên phải chuyển xuống Hà Nội điều trị, gia đình vô cùng hoang mang vì hoàn cảnh khó khăn, không đủ điều kiện để tự đưa con đi chữa bệnh. "Bác sĩ nói, nếu không phẫu thuật ngay, con sẽ không thể qua khỏi. Bác bảo cứ xuống Hà Nội, sẽ được hỗ trợ kinh phí, vợ chồng em yên tâm cho con đi mổ", bố bệnh nhi chia sẻ.
Nhận được sự hỗ trợ từ chương trình thiện nguyện, các bác sĩ đã vượt ngược quãng đường hơn 2 giờ lên xã Pắc Ta, Lai Châu để thuyết phục gia đình và đón cả gia đình em về Hà Nội can thiệp tim mạch ngay lập tức.
Hành trình di chuyển từ Lai Châu về Hà Nội kéo dài nhiều giờ trong tình trạng hết sức căng thẳng vì nguy cơ trẻ diễn biến nặng bất cứ lúc nào trên đường đi. Khi nhập viện, thể trạng bệnh nhi vô cùng suy kiệt, suy dinh dưỡng nặng và đã ở mức suy tim độ III–IV. Theo bác sĩ, chỉ cần thêm một đợt sốt hoặc rối loạn tiêu hóa kích hoạt cũng có thể khiến cháu tử vong bất cứ lúc nào.
Trong chưa đầy 24 giờ, bệnh nhi đã được phẫu thuật cấp cứu khẩn cấp. Trong ca mổ, ê-kíp đã đưa các tĩnh mạch phổi trở về đúng vị trí giải phẫu bình thường, đồng thời sử dụng các thuốc chuyên biệt để giảm áp lực động mạch phổi sau phẫu thuật.
Về chuyên môn, đây không phải là ca phẫu thuật quá hiếm đối với ê-kíp của Bệnh viện Nhi Trung ương, tuy nhiên, điểm khó nằm ở việc bệnh nhi được phát hiện quá muộn khiến tổn thương phổi kéo dài và nguy cơ tăng áp lực động mạch phổi sau mổ rất cao.
"Khi tiến hành cưa xương ức, chúng tôi ghi nhận tim và phổi của bệnh nhi đều xung huyết nặng, tim giãn rất lớn, chiếm hơn 2/3 lồng ngực. Trong khi đó, cơ thể cháu suy dinh dưỡng nghiêm trọng nên nhìn nhỏ hơn rất nhiều so với tuổi thực", bác sĩ Trường cho hay.
Quá trình khó khăn nhất với bệnh nhi này là quá trình hồi sức sau mổ. Do phổi đã bắt đầu xơ hóa, bệnh nhi có nguy cơ xuất hiện những cơn “tăng áp phổi ác tính”. Đây là tình trạng áp lực động mạch phổi tăng đột ngột, có thể đe dọa tính mạng ngay lập tức. Vì vậy, ê-kíp phải theo dõi áp lực động mạch phổi liên tục và sử dụng nhiều biện pháp để kiểm soát.
“Có thời điểm sau mổ, áp lực động mạch phổi tăng ngang với áp lực động mạch chủ. Nếu không xử lý kịp thời, bệnh nhi có thể suy sụp tuần hoàn rất nhanh", bác sĩ Trường cho biết.
Sau gần 5 ngày hồi sức tích cực, bệnh nhi mới có thể cai máy thở. Dù thời gian hồi sức kéo dài hơn bình thường, nhưng rất may cháu không gặp biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến tính mạng hay não bộ. Sau điều trị, bệnh nhi đáp ứng tốt ngoài mong đợi. Dù phổi từng bị tổn thương, nhưng hiện tại chức năng tim của cháu đã hoạt động gần như bình thường.
Bố bệnh nhi chia sẻ, sau ca phẫu thuật, sức khỏe của cháu cải thiện rõ rệt, cháu khỏe mạnh hơn, ăn uống và sinh hoạt bình thường. Xúc động khi thấy con mình như được “sinh ra lần thứ hai”, bố bệnh nhi bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới các bác sĩ cùng những nhà hảo tâm đã giúp đỡ cháu vượt qua giai đoạn nguy hiểm.
Đừng bỏ qua dấu hiệu trẻ chậm tăng cân, thở nhanh, tím tái
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lý Thịnh Trường, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, điều trị các trường hợp tăng áp lực động mạch phổi sau mổ tại Việt Nam còn nhiều khó khăn do hạn chế về hệ thống cung cấp khí Nitric Oxide - một phương pháp hỗ trợ quan trọng tại các nước phát triển. Vì vậy, bác sĩ buộc phải sử dụng thuốc truyền tĩnh mạch hoặc thuốc uống để kiểm soát áp lực phổi, khiến quá trình điều trị kéo dài và phức tạp hơn.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, đã có hơn 500 bệnh nhi mắc bất thường hồi lưu tĩnh mạch phổi được phẫu thuật với tỷ lệ sống trên 97%. Nhiều trường hợp phải mổ cấp cứu chỉ vài giờ sau sinh, kể cả những trẻ nặng chưa đến 2kg. Theo bác sĩ, nếu được phát hiện và xử trí sớm, khả năng cứu sống trẻ là rất cao. Ngược lại, những trường hợp phát hiện muộn hoặc điều trị chưa đúng tuyến sẽ khiến tổn thương phổi nặng hơn và làm giảm đáng kể cơ hội sống.
Bệnh lý này khá khó phát hiện từ giai đoạn thai kỳ, đòi hỏi bác sĩ siêu âm tim thai có kinh nghiệm cao. Sau sinh, khoảng 80% trẻ có biểu hiện tím tái nên dễ được phát hiện hơn, trong khi khoảng 20% còn lại không tím nên thường bị chẩn đoán muộn.
Bác sĩ Trường khuyến cáo, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có các dấu hiệu như chậm tăng cân, ăn kém, thở nhanh, tím tái, đổ mồ hôi nhiều hoặc viêm phổi tái đi tái lại. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh tim bẩm sinh nặng cần được phát hiện sớm.
Bác sĩ cũng cho biết, trước đó bệnh nhi từng được chẩn đoán có thông liên nhĩ – một dị tật tim tương đối nhẹ. Tuy nhiên, tổn thương nguy hiểm nhất là bất thường hồi lưu tĩnh mạch phổi lại chưa được phát hiện. Theo chuyên gia, việc chẩn đoán bệnh lý này đòi hỏi bác sĩ có chuyên môn sâu về tim bẩm sinh và siêu âm tim trẻ em.
“Điều quan trọng là khi trẻ có dấu hiệu bất thường, gia đình nên đưa trẻ đến các trung tâm chuyên sâu về tim mạch nhi để được chẩn đoán đầy đủ và chính xác hơn và can thiệp kịp thời, giúp trẻ có cơ hội phục hồi tốt nhất. Dù phẫu thuật ở trẻ sơ sinh phức tạp hơn nhiều do cân nặng thấp và cơ thể còn rất nhỏ, nhưng đây vẫn là thời điểm tối ưu để cứu sống và bảo vệ chức năng tim phổi lâu dài cho trẻ", bác sĩ Trường nói.
Một tháng sau ca mổ sinh tử, cậu bé từng tím tái nay đã tăng 2kg, tự đi lại và cười đùa trong buổi tái khám. Với gia đình em Tráng Tuấn K., đó là điều mà trước đây họ chưa từng dám nghĩ tới. Đó là phép màu đến từ sự phát hiện kịp thời, sự tận tâm của các bác sĩ và một hành trình chạy đua phẫu thuật chưa đầy 24 giờ.
