Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Côn Đảo đang từng ngày đổi thay, vươn mình phát triển, trở thành điểm sáng về du lịch sinh thái, lịch sử và tâm linh giữa biển trời Tổ quốc.
Vùng đất anh hùng
Máy bay hạ độ cao, đáp xuống sân bay Côn Đảo. Từ đây, chúng tôi lên xe, chạy khoảng 20-25 phút trên con đường ven biển dài 14km để về trung tâm đảo. Con đường thật đẹp với một bên là rừng núi thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo, một bên là Biển Đông trải dài đến tận chân trời. Những khúc cua ôm theo sườn núi mở ra tầm nhìn rộng lớn, nơi sóng biển vỗ vào những bãi đá đen sẫm, tạo nên âm thanh vừa mạnh mẽ vừa bình yên.
Đặc khu Côn Đảo nằm cách đất liền 230km, gồm 16 hòn đảo lớn nhỏ với tổng diện tích tự nhiên khoảng 76km². Quần đảo này nổi tiếng bởi vẻ đẹp hoang sơ cùng hệ sinh thái rừng-biển phong phú với hơn 20.000ha diện tích bảo tồn thuộc Vườn quốc gia Côn Đảo.
Côn Đảo không chỉ là một điểm đến du lịch. Nơi đây còn là vùng đất thiêng của lịch sử dân tộc. Trong suốt 113 năm tồn tại (1862-1975), hệ thống nhà tù Côn Đảo từng là nơi giam giữ những người yêu nước và chiến sĩ cách mạng. Hàng chục nghìn người đã bị đưa ra hòn đảo xa xôi này, chịu đựng những hình thức tra tấn khắc nghiệt. Nhiều người trong số họ đã vĩnh viễn nằm lại nơi đây.
Chúng tôi đến thăm viếng Nghĩa trang Hàng Dương, Nghĩa trang Hàng Keo - nơi yên nghỉ của các Anh hùng liệt sĩ. Đây là những điểm đến thiêng liêng đối với hàng vạn người dân và du khách mỗi năm. Mỗi ngày tại Nghĩa trang Hàng Dương, nơi an nghỉ của gần 2.000 liệt sĩ, trong đó có cố Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, nhà yêu nước Nguyễn An Ninh, Anh hùng Võ Thị Sáu… - dòng người từ khắp nơi lại lặng lẽ tìm về.
Trong ánh nến lung linh và làn hương trầm hòa trong gió biển, từng người thành kính chắp tay tưởng niệm, tạo nên một không gian thiêng liêng, trang nghiêm và đầy xúc động. Anh Mót, người làm công tác bảo vệ ở đây kể với chúng tôi: “Nghĩa trang Hàng Dương lúc nào cũng đông người đến thắp hương, nhất là ở mộ cô Sáu. Có người kể với tôi, khi chưa đến thì thấy sợ, nhưng khi đến rồi chỉ thấy xúc động và linh thiêng”.
Có lẽ chính lịch sử đặc biệt ấy khiến bước chân mỗi du khách trên đảo dường như chậm lại. Mỗi người khi chọn tới Côn Đảo không chỉ để tham quan, mà còn để lắng nghe những câu chuyện của quá khứ, những câu chuyện góp phần làm nên giá trị thiêng liêng của vùng đất này.
Đi lên từ gian khó
Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Côn Đảo bước vào một hành trình hoàn toàn khác. Từ một vùng đất gắn với nhà tù và chiến tranh, hòn đảo bắt đầu xây dựng cuộc sống mới gần như từ con số 0. Những người lính giải phóng tiếp quản Côn Đảo năm ấy đã trở thành những cư dân đầu tiên của thời bình. Họ dựng nhà, khai hoang, mở đường, từng bước hình thành nên những khu dân cư đầu tiên trên đảo.
Má Loan, người làm việc tại Hàng Dương nhiều năm, dẫn chúng tôi đi thăm Côn Đảo. Má kể rằng, những năm đầu sau giải phóng, cuộc sống ở Côn Đảo rất khó khăn. Hòn đảo nằm xa đất liền, việc vận chuyển lương thực, vật liệu xây dựng hay hàng hóa thiết yếu đều phụ thuộc vào tàu biển. Hạ tầng điện, nước, giao thông lúc ấy còn rất hạn chế, đời sống người dân gặp nhiều thiếu thốn. Muốn ra tới đảo, người dân phải di chuyển bằng tàu hàng, 16 tiếng mới ra tới nơi, rất cực. Thế nhưng, bằng sự kiên trì và nỗ lực của chính quyền và người dân, Côn Đảo từng bước đổi thay.
Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Bí thư Đảng ủy Đặc khu Côn Đảo Lê Hoàng Hải cho biết: Trong bối cảnh còn nhiều vất vả, thách thức, nhưng với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cùng sự đoàn kết, quyết tâm của toàn Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân trên địa bàn, Đặc khu Côn Đảo đã nỗ lực triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp và đạt được nhiều kết quả tích cực trên các lĩnh vực. Kinh tế tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, tổng doanh thu thương mại-dịch vụ-du lịch đạt hơn 4.707 tỷ đồng, tăng 20,03% so với năm 2024; trong đó doanh thu du lịch đạt hơn 3.063 tỷ đồng… Công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị tiếp tục được tăng cường; tổ chức thành công Đại hội Đảng bộ đặc khu lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030; công tác kiểm tra, giám sát, xây dựng tổ chức cơ sở Đảng, phát triển đảng viên được thực hiện nghiêm túc, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng.
“Bước sang năm 2026 - năm bản lề trong việc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ đặc khu nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ Đặc khu Côn Đảo xác định tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, khắc phục hạn chế, tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng-an ninh, bảo vệ môi trường, bảo tồn các giá trị di tích lịch sử và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đặc khu trong giai đoạn tới”, đồng chí Lê Hoàng Hải khẳng định.
Hòa quyện giữa thiên nhiên và lịch sử
Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan, Côn Đảo còn sở hữu hệ sinh thái tự nhiên đặc biệt. Vườn quốc gia Côn Đảo được công nhận là khu Ramsar thứ 2.203 của thế giới và thứ 6 của Việt Nam-vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế với hệ sinh thái biển-đảo phong phú. Những cánh rừng nguyên sinh trên đảo là nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm, trong khi dưới làn nước trong vắt quanh đảo là thế giới sinh động của các rạn san hô nhiều tầng, nơi từng đàn cá, tôm, mực... bơi lội giữa muôn sắc màu rực rỡ.
Ngoài ra, vùng biển Côn Đảo còn là một trong những nơi hiếm hoi tại Việt Nam vẫn bảo tồn được những loài sinh vật biển quý hiếm như bò biển (dugong), cá heo và nhiều loài rùa biển. Những thảm cỏ biển rộng lớn dưới đáy đại dương chính là ngôi nhà của loài bò biển - một trong những sinh vật biển hiếm nhất thế giới hiện nay. Lái xe taxi Phạm Văn Mộng vừa chở chúng tôi đi thăm đảo, vừa kể: Tour xem rùa đẻ trứng tại Côn Đảo (nhất là tại Hòn Bảy Cạnh), diễn ra từ tháng 4 đến tháng 11 (cao điểm từ tháng 6-10), là hoạt động du lịch sinh thái đặc sắc được nhiều khách du lịch yêu thích.
Theo báo cáo phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, mỗi năm Côn Đảo đón khoảng 612.000 lượt du khách, trong đó có hơn 25.600 lượt khách quốc tế. Những con số ấy cho thấy du lịch đang trở thành ngành kinh tế quan trọng của hòn đảo. Buổi sáng, du khách có thể đi dọc những bãi biển hoang sơ, lặn ngắm san hô hoặc khám phá rừng nguyên sinh của Vườn quốc gia Côn Đảo; buổi chiều, có thể ghé thăm những di tích lịch sử như hệ thống nhà tù Côn Đảo, chuồng cọp Pháp, Mỹ, những chứng tích còn lại của một thời kỳ lịch sử khốc liệt...
Những năm gần đây, Côn Đảo đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi, nhất là từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trung tâm phục vụ hành chính công của đặc khu đã tiếp nhận 2.715 hồ sơ thủ tục hành chính, với tỷ lệ giải quyết đúng, sớm hạn đạt 99,11%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Cùng với đó là các dự án đầu tư hạ tầng quan trọng.
Phó Chánh Văn phòng Đảng ủy Đặc khu Côn Đảo Vũ Thị Ngần
Phó Chánh Văn phòng Đảng ủy Đặc khu Côn Đảo Vũ Thị Ngần chia sẻ: Những năm gần đây, Côn Đảo đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi, nhất là từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trung tâm phục vụ hành chính công của đặc khu đã tiếp nhận 2.715 hồ sơ thủ tục hành chính, với tỷ lệ giải quyết đúng, sớm hạn đạt 99,11%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Cùng với đó là các dự án đầu tư hạ tầng quan trọng. Trung tâm Y tế quân dân y Côn Đảo quy mô 60 giường bệnh chính thức đi vào hoạt động từ tháng 8/2025, giúp người dân trên đảo được tiếp cận các dịch vụ y tế tốt hơn. Trên đảo có 60 xe taxi điện phục vụ vận chuyển hành khách, cùng với hệ thống 7 trạm sạc xe điện và tuyến xe buýt điện kết nối sân bay với trung tâm thị trấn. Những bước đi này không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn tạo nên hình ảnh một điểm đến du lịch thân thiện với môi trường.
“Những thay đổi ấy đang góp phần tạo nên một diện mạo mới cho Côn Đảo, hiện đại hơn, thuận tiện hơn, nhưng vẫn giữ được sự bình yên vốn có”, đồng chí Lê Hoàng Hải chia sẻ thêm.
Hằng ngày, Nghĩa trang Hàng Dương, Hàng Keo vẫn sáng lên những ngọn nến tưởng niệm. Có lẽ chính sự hòa quyện giữa ký ức lịch sử và sức sống hôm nay đã làm nên một Côn Đảo rất khác biệt-một vùng đất thiêng giữa biển trời Tổ quốc.
