Theo Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Đình Đức, nguyên Chủ tịch Hội đồng Trường đại học Công nghệ, Đại học quốc gia, Nghị quyết số 57/NQ-TW mang đến cho các tổ chức nghiên cứu khoa học bốn cơ hội lớn.
Thứ nhất, tạo cơ hội thúc đẩy tái cấu trúc và nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu theo hướng gắn kết với thực tiễn và nhu cầu phát triển đất nước; trở thành động lực giúp các viện nghiên cứu chuyển mạnh mẽ sang nghiên cứu ứng dụng, gắn với doanh nghiệp, địa phương, ngành, nghề cụ thể.
Thứ hai, tạo ra cơ hội hợp tác công-tư và liên kết quốc tế trong chuyển giao công nghệ theo mô hình “liên kết ba nhà”: Nhà nước-Nhà khoa học-Doanh nghiệp. Mô hình này là hướng đi chiến lược nhằm kết nối năng lực nghiên cứu với nhu cầu thị trường và nguồn lực đầu tư.
Thứ ba, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động nghiên cứu, quản lý và kết nối tri thức. Nhiều viện nghiên cứu đã tiên phong trong chuyển đổi số bằng cách xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, hệ thống phân tích dữ liệu lớn, mô hình mô phỏng nghiên cứu bằng AI, tự động hóa phòng thí nghiệm và triển khai nghiên cứu mở.
Thứ tư, tạo cú hích nâng cao chất lượng đội ngũ nghiên cứu, xây dựng môi trường học thuật sáng tạo.
Ngay sau khi Nghị quyết ban hành, các tổ chức nghiên cứu đã có những hành động cụ thể để đưa nghị quyết vào cuộc sống. Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã có những điều chỉnh quan trọng để phù hợp với xu thế phát triển và đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tập trung vào các hướng nghiên cứu có tính ứng dụng cao.
Thí dụ, các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, vật liệu tiên tiến, công nghệ robot, tự động hóa, nông nghiệp công nghệ cao, thành phố và giao thông thông minh, an toàn thông tin, các lĩnh vực điện tử, năng lượng, thiết kế chip-vi mạch và bán dẫn. Đây là những lĩnh vực công nghệ cao có tiềm năng đóng góp vào nền kinh tế số và công nghiệp 4.0 của Việt Nam.
Đồng thời, các cơ sở nghiên cứu thuộc các đơn vị nhà nước và khu vực tư nhân đã quan tâm phát triển những sản phẩm, giải pháp có tính thực tiễn và khả năng ứng dụng cao. Đơn cử, Cổng thông tin điện tử sản phẩm, giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại địa chỉ https://nq57.mst.gov.vn đã tiếp nhận nhiều hồ sơ, giải pháp, và công bố hàng trăm sản phẩm hữu ích, góp phần lan tỏa, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đi vào thực tiễn.
Tuy nhiên, nhiều lĩnh vực tiềm năng vẫn chưa được đầu tư nghiên cứu để phát huy lợi thế, tận dụng các cơ hội từ Nghị quyết số 57-NQ/TW. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Quyền, Phó Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết: “Việt Nam có lợi thế lớn về đa dạng sinh học và nguồn vi sinh vật bản địa, nhưng ứng dụng công nghệ vi sinh vào cuộc sống vẫn còn hạn chế. Một số đơn vị đã sản xuất được vắc-xin hay trong dịch Covid-19 vừa qua, một số đơn vị đã tạo ra thuốc phòng và điều trị bệnh, nhưng so với tiềm năng khoa học và nguồn lực sẵn có, giá trị thương mại vẫn còn khiêm tốn. Các chính sách cần tập trung nhiều hơn vào tính ứng dụng, bảo đảm nghiên cứu khoa học không dừng lại ở phòng thí nghiệm mà thật sự đi vào cuộc sống”.
Các chính sách cần tập trung nhiều hơn vào tính ứng dụng, bảo đảm nghiên cứu khoa học không dừng lại ở phòng thí nghiệm mà thật sự đi vào cuộc sống.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đồng Văn Quyền, Phó Viện trưởng Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Để hiện thực hóa các chủ trương, cần tăng cường liên kết “Nhà nước-Nhà Khoa học- Doanh nghiệp-Cộng đồng” trong hoạt động khoa học, công nghệ. Các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo cần trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Đình Đức cho rằng: “Các cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu cần xác định rõ vai trò cốt lõi để thật sự trở thành trung tâm sáng tạo, nơi sản sinh tri thức và chuyển hóa tri thức thành công nghệ, thành sản phẩm”.
Ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Chủ tịch Điều hành Tập đoàn CMC đề xuất thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo của Hà Nội, đặt tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, theo mô hình đầu tư công-quản trị tư. Trung tâm này sẽ là đầu mối chiến lược kết nối các nguồn lực R&D, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, hình thành các vườn ươm, tổ chức hoạt động khởi nghiệp, vận hành sàn giao dịch công nghệ và tạo ra không gian mở, thúc đẩy các sản phẩm “Make in Vietnam” từ ý tưởng đến thương mại hóa. Tập đoàn CMC khẳng định sẵn sàng phối hợp Đại học Bách khoa Hà Nội và Ban Quản lý Khu công nghệ cao Hòa Lạc triển khai mô hình thử nghiệm này như minh chứng cho tính khả thi của mô hình liên kết “ba nhà”.
Một số nhà khoa học chỉ ra nguyên nhân khiến đóng góp của khoa học công nghệ đối với phát triển kinh tế xã hội còn hạn chế là: Các đề tài nghiên cứu được xây dựng với thời gian thực hiện ngắn (2- 3 năm), không đủ giải quyết các bài toán khoa học-công nghệ mang tính nền tảng hoặc chiến lược; thiếu cơ chế tài trợ trung và dài hạn, khiến các nhóm nghiên cứu khó theo đuổi các hướng đi bền vững, có khả năng tạo ra đột phá công nghệ thật sự; còn thiếu các chương trình chuyển giao hiệu quả.
