Chuyển đổi số nâng cao an toàn đập, hồ chứa trong bối cảnh mưa lũ cực đoan

Chiều 21/11, tại Hà Nội, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi phối hợp Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.

Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.
Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.

Các chuyên gia thống nhất đánh giá: chuyển đổi số là giải pháp đột phá, cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro, bảo đảm an toàn công trình trong điều kiện mưa lũ ngày càng cực đoan.

Hơn 6.800 hồ chứa, nhưng chỉ vài trăm hồ có cửa van chủ động

Tại diễn đàn, TS, Nguyễn Văn Mạnh, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ (Viện Quy hoạch Thủy lợi), cho biết cả nước hiện có khoảng 6.800 hồ chứa, trong đó chỉ khoảng 300 hồ chiếm 80% dung tích điều tiết và mới gần 200 hồ có cửa van chủ động. Trong bối cảnh mưa lũ cực đoan giai đoạn 2024-2025, nhu cầu nâng cao năng lực dự báo, vận hành hồ ngày càng cấp bách.

Viện Quy hoạch Thủy lợi hiện vận hành các cơ sở dữ liệu trọng yếu phục vụ điều hành hồ chứa, gồm hệ thống an toàn đập, dữ liệu tưới tiêu của 45.000 công trình, hơn 2.600 trạm đo mưa Vrain và thông tin khí tượng thủy văn quốc gia. Trên cơ sở đó, đơn vị xây dựng mô hình dự báo mưa-dòng chảy, mô phỏng điều tiết hồ bằng các mô hình Mike Nam, Hec-Hms, Mike11, Mike Flood, Hec-ResSim… để phát hành cảnh báo lũ, bản đồ ngập và đề xuất phương án vận hành cho hàng chục hồ lớn như Cửa Đạt, Ngàn Trươi, Tả Trạch và hệ thống sông Hồng-Thái Bình.

Theo TS, Mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay là chất lượng dự báo vẫn phụ thuộc vào dữ liệu mưa và kinh nghiệm chuyên gia, dẫn tới sai số ở một số trận lũ. Các mô hình hiện hành đã cũ, cần nâng cấp để đáp ứng biến đổi khí hậu.

ong-phan-anh-tien-2103.jpg
Ông Phan Tiến An, Trưởng Phòng An toàn hồ đập và hồ chứa nước (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi) chia sẻ diễn đàn.

Ông đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung theo chuẩn quốc tế, thống nhất định danh công trình, bảo đảm kết nối xuyên suốt từ trung ương đến địa phương; đồng thời tăng cường kết nối với mạng lưới khí tượng thủy văn, đo mưa Vrain và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phân tích nhanh dữ liệu. Tuy vậy, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định trong hiệu chỉnh, vận hành mô hình.

Ông Phan Tiến An, Trưởng Phòng An toàn hồ đập và hồ chứa nước (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi), cho biết hệ thống 7.300 đập, hồ chứa thủy lợi trên cả nước đóng vai trò thiết yếu cho tưới tiêu, cấp nước và phát triển kinh tế. Mùa mưa lũ 2025 không ghi nhận sự cố lớn, nhưng nhóm hồ vừa và nhỏ do địa phương quản lý vẫn tiềm ẩn rủi ro: chỉ 30% có phương án ứng phó khẩn cấp, 9% được kiểm định an toàn, 19% có thiết bị quan trắc; nhiều hồ chưa có quy trình vận hành hoặc mốc bảo vệ.

Ông An nêu rõ: Cơ sở dữ liệu hồ chứa được xây dựng từ năm 2016 nhưng mới hoàn thiện khoảng 900 hồ; dữ liệu quản lý còn rời rạc, thủ công; thiếu trạm đo mưa, thiếu quan trắc ổn định; phối hợp vận hành liên hồ còn khó khăn do chia sẻ dữ liệu thủy lợi-thủy điện chưa đầy đủ. Để khắc phục, ngành thủy lợi cần thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số, hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn chung về dữ liệu, quan trắc, phần mềm vận hành; yêu cầu các địa phương kết nối thống nhất theo API chuẩn; đầu tư hoặc thuê dịch vụ quan trắc hiện đại; xây dựng hệ thống cảnh báo tự động; bổ sung định mức kinh tế-kỹ thuật cho các hạng mục IoT, AI, phần mềm giám sát, điện toán đám mây.

Công cụ số hóa theo dõi thời gian thực, giảm rủi ro ngập lụt

Phát biểu tại diễn đàn, ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, cho biết sự kiện diễn ra trong thời điểm nhiều địa phương đang chịu thiệt hại nặng nề do mưa lũ. Miền trung, Khánh Hòa, Đắk Lắk tiếp tục ngập sâu; nhiều tỉnh phía bắc vừa trải qua các trận lụt lịch sử, thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng.

Ông nhấn mạnh, áp lực điều tiết lũ, bảo đảm an toàn đập-hồ chứa và cung cấp thông tin chính thống trong tình huống khẩn cấp đang tăng mạnh, đòi hỏi đẩy nhanh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ.

ong-tam-481.jpg
PGS,TS, Hồ Sỹ Tâm, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Trường đại học Thủy lợi trình bày báo cáo tham luận tại Diễn đàn.

TS, Hồ Sỹ Tâm, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế (Trường đại học Thủy lợi), giới thiệu công cụ đánh giá nhanh rủi ro đập DRAPT (Dam-Rapid-Assessment-Prioritisation-Tool) trong khuôn khổ Dự án An toàn đập Việt Nam-New Zealand. DRAPT cho phép đánh giá nhanh đập vừa và nhỏ ở cấp xã, công ty khai thác hoặc tỉnh, gồm 5 bước: khảo sát hiện trạng, đánh giá tác động hạ du, ước tính khả năng tràn lũ thiết kế, xác định sự cố tiềm ẩn và tổng hợp mức rủi ro. Công cụ đã áp dụng cho gần 150 đập tại Nghệ An, Hà Tĩnh và đang mở rộng cho 85 đập ở Quảng Bình, thành phố Huế và Đắk Lắk.

TS, Hà Ngọc Tuấn, Trưởng đại diện Weather Plus tại Việt Nam, trình bày hệ thống công cụ hỗ trợ vận hành hồ chứa trong điều kiện mưa lũ cực đoan, đặc biệt tại Bắc Bộ và bắc trung bộ-nơi liên tiếp chịu ảnh hưởng bão, áp thấp nhiệt đới. Tập trung vào lưu vực sông Chu-sông Cả với tổng dung tích khoảng 1,6 tỷ m³, hệ thống hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm an toàn đập, vừa giảm rủi ro ngập hạ du.

Theo TS, Tuấn, phương thức vận hành truyền thống dựa vào một điểm khống chế mực nước hạ du không còn phù hợp khi biến đổi khí hậu làm thay đổi quy luật mưa lũ. Xu hướng mới là theo dõi đồng thời mực nước thượng lưu, lưu lượng về hồ, tính toán thời gian thực để xác định mực nước trước lũ tối ưu cho từng hồ.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 16/2/2026: Không khí lạnh tăng cường

[Video] Dự báo thời tiết ngày 16/2/2026: Không khí lạnh tăng cường

Ngày hôm nay 16/2 (tức 29 Tết), thời tiết trên cả nước chủ đạo là nắng ráo và ấm áp, rất thuận lợi cho các hoạt động chuẩn bị đón giao thừa. Tuy nhiên, từ đêm nay, một đợt không khí lạnh mới sẽ bắt đầu tác động, khiến thời tiết biển chuyển động và gây mưa cho các tỉnh miền Bắc ngay trong ngày đầu năm mới

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/2/2026: Miền Bắc nắng ấm trước khi đón không khí lạnh vào mùng 1 Tết

[Video] Dự báo thời tiết ngày 15/2/2026: Miền Bắc nắng ấm trước khi đón không khí lạnh vào mùng 1 Tết

Ngày hôm nay 15/2 (tức 28 Tết), thời tiết trên cả nước chủ đạo là nắng ráo và khá dễ chịu. Trong khi miền Bắc và miền Trung duy trì trạng thái nắng ấm thuận lợi cho các hoạt động chuẩn bị Tết, thì người dân cần lưu ý một đợt không khí lạnh mới có khả năng gây mưa nhỏ ngay trong ngày mùng 1 Tết Bính Ngọ.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/2/2026: Cả nước nắng ấm

[Video] Dự báo thời tiết ngày 14/2/2026: Cả nước nắng ấm

Ngày hôm nay 14/2 (tức 27 tháng Chạp), thời tiết trên cả nước chuyển biến rất tích cực. Khối không khí lạnh suy yếu giúp miền Bắc giảm mây, hửng nắng ấm áp; miền Trung và miền Nam duy trì trạng thái nắng ráo, nhiệt độ ôn hòa, tạo điều kiện lý tưởng cho người dân sắm Tết và chuẩn bị đón năm mới.

(Ảnh minh họa: Thành Đạt)

Tiềm năng giảm phát thải ngành giao thông

Phương tiện giao thông là nguồn phát thải khí nhà kính lớn, chiếm khoảng 30% lượng phát thải. Ngoài ra, đây cũng là nguyên nhân chủ yếu gây ra bụi mịn và các loại khí độc hại. Giảm phát thải là nhiệm vụ cấp bách thực hiện Net Zero vào năm 2050, đồng thời là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe con người và môi trường sống.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/2/2026: Thời tiết tốt, thuận lợi cho các hoạt động chuẩn bị Tết

[Video] Dự báo thời tiết ngày 12/2/2026: Thời tiết tốt, thuận lợi cho các hoạt động chuẩn bị Tết

Sau những ngày chịu ảnh hưởng của không khí lạnh lệch Đông, thời tiết trên cả nước đang có xu hướng ổn định dần. Mưa Xuân và sương mù tại Bắc Bộ giảm nhanh, trong khi các tỉnh Trung Bộ và Nam Bộ đón nắng sớm, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân mua sắm và chuẩn bị đón Tết nguyên đán.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/2/2026: Không khí lạnh suy yếu, nắng xuất hiện trên cả nước

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 12/2/2026: Không khí lạnh suy yếu, nắng xuất hiện trên cả nước

Từ tối và đêm nay, khối không khí lạnh lệch Đông suy yếu dần giúp nền nhiệt tại Bắc Bộ và Trung Bộ có xu hướng tăng nhẹ. Mưa giảm nhanh, sương mù chỉ còn xuất hiện vào sáng sớm, trong khi các tỉnh phía Nam đón nắng trở lại, thời tiết nhìn chung rất thuận lợi cho các hoạt động sắm Tết của người dân.

Ảnh minh họa.

Tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2026 là hơn 268 triệu tấn CO2tđ

Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Bộ Công thương, Bộ Xây dựng thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho năm 2025 và năm 2026 cho từng nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép, cơ sở sản xuất xi-măng và hướng dẫn triển khai thực hiện theo quy định.

Đập ngăn mặn, trữ ngọt trên sông Lèn, phục vụ sản xuất, đời sống nhân dân các địa phương phía đông bắc tỉnh Thanh Hóa. (Ảnh: MAI LUẬN)

Xây dựng chiến lược dài hạn trong phòng chống thiên tai

Năm 2025, được ghi nhận là một trong những năm đặc biệt, có diễn biến thiên tai cực đoan, đặt ra áp lực lớn đối với công tác chỉ đạo, điều hành. Tuy nhiên, nhờ cách làm mới, chuyển từ ứng phó sự vụ sang chiến lược dài hạn; lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số làm nền tảng, đã giúp giảm đáng kể tác hại do thiên tai gây ra.