Chuyển đổi số nâng cao an toàn đập, hồ chứa trong bối cảnh mưa lũ cực đoan

Chiều 21/11, tại Hà Nội, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi phối hợp Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.

Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.
Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.

Các chuyên gia thống nhất đánh giá: chuyển đổi số là giải pháp đột phá, cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro, bảo đảm an toàn công trình trong điều kiện mưa lũ ngày càng cực đoan.

Hơn 6.800 hồ chứa, nhưng chỉ vài trăm hồ có cửa van chủ động

Tại diễn đàn, TS, Nguyễn Văn Mạnh, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ (Viện Quy hoạch Thủy lợi), cho biết cả nước hiện có khoảng 6.800 hồ chứa, trong đó chỉ khoảng 300 hồ chiếm 80% dung tích điều tiết và mới gần 200 hồ có cửa van chủ động. Trong bối cảnh mưa lũ cực đoan giai đoạn 2024-2025, nhu cầu nâng cao năng lực dự báo, vận hành hồ ngày càng cấp bách.

Viện Quy hoạch Thủy lợi hiện vận hành các cơ sở dữ liệu trọng yếu phục vụ điều hành hồ chứa, gồm hệ thống an toàn đập, dữ liệu tưới tiêu của 45.000 công trình, hơn 2.600 trạm đo mưa Vrain và thông tin khí tượng thủy văn quốc gia. Trên cơ sở đó, đơn vị xây dựng mô hình dự báo mưa-dòng chảy, mô phỏng điều tiết hồ bằng các mô hình Mike Nam, Hec-Hms, Mike11, Mike Flood, Hec-ResSim… để phát hành cảnh báo lũ, bản đồ ngập và đề xuất phương án vận hành cho hàng chục hồ lớn như Cửa Đạt, Ngàn Trươi, Tả Trạch và hệ thống sông Hồng-Thái Bình.

Theo TS, Mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay là chất lượng dự báo vẫn phụ thuộc vào dữ liệu mưa và kinh nghiệm chuyên gia, dẫn tới sai số ở một số trận lũ. Các mô hình hiện hành đã cũ, cần nâng cấp để đáp ứng biến đổi khí hậu.

ong-phan-anh-tien-2103.jpg
Ông Phan Tiến An, Trưởng Phòng An toàn hồ đập và hồ chứa nước (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi) chia sẻ diễn đàn.

Ông đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung theo chuẩn quốc tế, thống nhất định danh công trình, bảo đảm kết nối xuyên suốt từ trung ương đến địa phương; đồng thời tăng cường kết nối với mạng lưới khí tượng thủy văn, đo mưa Vrain và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phân tích nhanh dữ liệu. Tuy vậy, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định trong hiệu chỉnh, vận hành mô hình.

Ông Phan Tiến An, Trưởng Phòng An toàn hồ đập và hồ chứa nước (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi), cho biết hệ thống 7.300 đập, hồ chứa thủy lợi trên cả nước đóng vai trò thiết yếu cho tưới tiêu, cấp nước và phát triển kinh tế. Mùa mưa lũ 2025 không ghi nhận sự cố lớn, nhưng nhóm hồ vừa và nhỏ do địa phương quản lý vẫn tiềm ẩn rủi ro: chỉ 30% có phương án ứng phó khẩn cấp, 9% được kiểm định an toàn, 19% có thiết bị quan trắc; nhiều hồ chưa có quy trình vận hành hoặc mốc bảo vệ.

Ông An nêu rõ: Cơ sở dữ liệu hồ chứa được xây dựng từ năm 2016 nhưng mới hoàn thiện khoảng 900 hồ; dữ liệu quản lý còn rời rạc, thủ công; thiếu trạm đo mưa, thiếu quan trắc ổn định; phối hợp vận hành liên hồ còn khó khăn do chia sẻ dữ liệu thủy lợi-thủy điện chưa đầy đủ. Để khắc phục, ngành thủy lợi cần thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số, hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn chung về dữ liệu, quan trắc, phần mềm vận hành; yêu cầu các địa phương kết nối thống nhất theo API chuẩn; đầu tư hoặc thuê dịch vụ quan trắc hiện đại; xây dựng hệ thống cảnh báo tự động; bổ sung định mức kinh tế-kỹ thuật cho các hạng mục IoT, AI, phần mềm giám sát, điện toán đám mây.

Công cụ số hóa theo dõi thời gian thực, giảm rủi ro ngập lụt

Phát biểu tại diễn đàn, ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, cho biết sự kiện diễn ra trong thời điểm nhiều địa phương đang chịu thiệt hại nặng nề do mưa lũ. Miền trung, Khánh Hòa, Đắk Lắk tiếp tục ngập sâu; nhiều tỉnh phía bắc vừa trải qua các trận lụt lịch sử, thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng.

Ông nhấn mạnh, áp lực điều tiết lũ, bảo đảm an toàn đập-hồ chứa và cung cấp thông tin chính thống trong tình huống khẩn cấp đang tăng mạnh, đòi hỏi đẩy nhanh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ.

ong-tam-481.jpg
PGS,TS, Hồ Sỹ Tâm, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Trường đại học Thủy lợi trình bày báo cáo tham luận tại Diễn đàn.

TS, Hồ Sỹ Tâm, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế (Trường đại học Thủy lợi), giới thiệu công cụ đánh giá nhanh rủi ro đập DRAPT (Dam-Rapid-Assessment-Prioritisation-Tool) trong khuôn khổ Dự án An toàn đập Việt Nam-New Zealand. DRAPT cho phép đánh giá nhanh đập vừa và nhỏ ở cấp xã, công ty khai thác hoặc tỉnh, gồm 5 bước: khảo sát hiện trạng, đánh giá tác động hạ du, ước tính khả năng tràn lũ thiết kế, xác định sự cố tiềm ẩn và tổng hợp mức rủi ro. Công cụ đã áp dụng cho gần 150 đập tại Nghệ An, Hà Tĩnh và đang mở rộng cho 85 đập ở Quảng Bình, thành phố Huế và Đắk Lắk.

TS, Hà Ngọc Tuấn, Trưởng đại diện Weather Plus tại Việt Nam, trình bày hệ thống công cụ hỗ trợ vận hành hồ chứa trong điều kiện mưa lũ cực đoan, đặc biệt tại Bắc Bộ và bắc trung bộ-nơi liên tiếp chịu ảnh hưởng bão, áp thấp nhiệt đới. Tập trung vào lưu vực sông Chu-sông Cả với tổng dung tích khoảng 1,6 tỷ m³, hệ thống hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm an toàn đập, vừa giảm rủi ro ngập hạ du.

Theo TS, Tuấn, phương thức vận hành truyền thống dựa vào một điểm khống chế mực nước hạ du không còn phù hợp khi biến đổi khí hậu làm thay đổi quy luật mưa lũ. Xu hướng mới là theo dõi đồng thời mực nước thượng lưu, lưu lượng về hồ, tính toán thời gian thực để xác định mực nước trước lũ tối ưu cho từng hồ.

Có thể bạn quan tâm

Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố khu vực Bắc Bộ chủ động triển khai các biện pháp ứng phó nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. (Ảnh minh họa: nhandan.vn)

Chủ động ứng phó mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất ở Bắc Bộ

Trước dự báo xuất hiện mưa lớn diện rộng tại khu vực Bắc Bộ từ chiều tối và đêm 4/6, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đã có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố khu vực Bắc Bộ chủ động triển khai các biện pháp ứng phó nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.

Môi trường sống ở đô thị ngày càng bị ảnh hưởng. (Ảnh: Cổng thông tin Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Cảnh báo đỏ ở bầu trời đô thị

Những đợt ô nhiễm không khí kéo dài tại Hà Nội và một số đô thị lớn trong những năm gần đây không còn là hiện tượng nhất thời mà đã trở thành một thách thức phát triển. Vấn đề đặt ra hiện nay không phải là thiếu giải pháp, mà là làm thế nào để tốc độ hành động theo kịp tốc độ gia tăng sức ép môi trường.

Ông Lê Văn Quyết một trong 16 hộ dân có cá tại các lồng bị chết, xót xa nhìn chiếc ghe đầy ắp cá đưa vào bờ.

Nguyên nhân khiến cá bè chết hàng loạt ở Đồng Nai

Liên quan đến cá bè nuôi chết hàng loạt trên hồ Trị An, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai sau khi lấy mẫu nước, mẫu cá đã xác định nguyên nhân. Đồng thời khuyến cáo thực hiện các giải pháp để cảnh báo người nuôi cá bè trên địa bàn không xảy ra thiệt hại tương tự trong thời điểm giao mùa này.

Thanh niên xã Tân Trụ thực hiện công trình sáng-xanh-sạch-đẹp-an toàn.

Tây Ninh: Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường

Vì một Việt Nam xanh-sạch-đẹp, tỉnh Tây Ninh đang triển khai sâu rộng, thể hiện quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự hưởng ứng tích cực của các tầng lớp nhân dân trong việc thực hiện phong trào thi đua “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường vì một Việt Nam xanh-sạch-đẹp” trong giai đoạn mới.

Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội thảo luận tại tổ.

Hà Nội chưa xem xét, thông qua Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1

Ngày 2/6, tại kỳ họp chuyên đề, kỳ họp thứ ba của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII, hai nội dung quan trọng được người dân đặc biệt quan tâm là Đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thành phố Hà Nội và nghị quyết về chính sách hỗ trợ, đầu tư chuyển đổi phương tiện giao thông đã được đưa ra thảo luận tại tổ.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 3/6/2026: Bắc Bộ tái diễn nắng nóng diện rộng, Trung Bộ có nơi trên 39 độ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 3/6/2026: Bắc Bộ tái diễn nắng nóng diện rộng, Trung Bộ có nơi trên 39 độ

Đêm nay và ngày mai, mưa dông tại Bắc Bộ giảm dần, nắng nóng quay trở lại trên diện rộng với nền nhiệt tăng nhanh. Trong khi đó, Trung Bộ bước vào giai đoạn nắng nóng gay gắt, nhiều nơi vượt ngưỡng 39 độ, còn Nam Bộ tiếp tục duy trì hình thái thời tiết ngày có nắng, chiều tối và đêm xuất hiện mưa rào và dông rải rác.