Chuyển đổi số nâng cao an toàn đập, hồ chứa trong bối cảnh mưa lũ cực đoan

Chiều 21/11, tại Hà Nội, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi phối hợp Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.

Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.
Diễn đàn “Chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong vận hành, bảo đảm an toàn đập, hồ chứa nước”.

Các chuyên gia thống nhất đánh giá: chuyển đổi số là giải pháp đột phá, cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro, bảo đảm an toàn công trình trong điều kiện mưa lũ ngày càng cực đoan.

Hơn 6.800 hồ chứa, nhưng chỉ vài trăm hồ có cửa van chủ động

Tại diễn đàn, TS, Nguyễn Văn Mạnh, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ (Viện Quy hoạch Thủy lợi), cho biết cả nước hiện có khoảng 6.800 hồ chứa, trong đó chỉ khoảng 300 hồ chiếm 80% dung tích điều tiết và mới gần 200 hồ có cửa van chủ động. Trong bối cảnh mưa lũ cực đoan giai đoạn 2024-2025, nhu cầu nâng cao năng lực dự báo, vận hành hồ ngày càng cấp bách.

Viện Quy hoạch Thủy lợi hiện vận hành các cơ sở dữ liệu trọng yếu phục vụ điều hành hồ chứa, gồm hệ thống an toàn đập, dữ liệu tưới tiêu của 45.000 công trình, hơn 2.600 trạm đo mưa Vrain và thông tin khí tượng thủy văn quốc gia. Trên cơ sở đó, đơn vị xây dựng mô hình dự báo mưa-dòng chảy, mô phỏng điều tiết hồ bằng các mô hình Mike Nam, Hec-Hms, Mike11, Mike Flood, Hec-ResSim… để phát hành cảnh báo lũ, bản đồ ngập và đề xuất phương án vận hành cho hàng chục hồ lớn như Cửa Đạt, Ngàn Trươi, Tả Trạch và hệ thống sông Hồng-Thái Bình.

Theo TS, Mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay là chất lượng dự báo vẫn phụ thuộc vào dữ liệu mưa và kinh nghiệm chuyên gia, dẫn tới sai số ở một số trận lũ. Các mô hình hiện hành đã cũ, cần nâng cấp để đáp ứng biến đổi khí hậu.

ong-phan-anh-tien-2103.jpg
Ông Phan Tiến An, Trưởng Phòng An toàn hồ đập và hồ chứa nước (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi) chia sẻ diễn đàn.

Ông đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung theo chuẩn quốc tế, thống nhất định danh công trình, bảo đảm kết nối xuyên suốt từ trung ương đến địa phương; đồng thời tăng cường kết nối với mạng lưới khí tượng thủy văn, đo mưa Vrain và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm phân tích nhanh dữ liệu. Tuy vậy, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định trong hiệu chỉnh, vận hành mô hình.

Ông Phan Tiến An, Trưởng Phòng An toàn hồ đập và hồ chứa nước (Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi), cho biết hệ thống 7.300 đập, hồ chứa thủy lợi trên cả nước đóng vai trò thiết yếu cho tưới tiêu, cấp nước và phát triển kinh tế. Mùa mưa lũ 2025 không ghi nhận sự cố lớn, nhưng nhóm hồ vừa và nhỏ do địa phương quản lý vẫn tiềm ẩn rủi ro: chỉ 30% có phương án ứng phó khẩn cấp, 9% được kiểm định an toàn, 19% có thiết bị quan trắc; nhiều hồ chưa có quy trình vận hành hoặc mốc bảo vệ.

Ông An nêu rõ: Cơ sở dữ liệu hồ chứa được xây dựng từ năm 2016 nhưng mới hoàn thiện khoảng 900 hồ; dữ liệu quản lý còn rời rạc, thủ công; thiếu trạm đo mưa, thiếu quan trắc ổn định; phối hợp vận hành liên hồ còn khó khăn do chia sẻ dữ liệu thủy lợi-thủy điện chưa đầy đủ. Để khắc phục, ngành thủy lợi cần thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số, hoàn thiện thể chế, ban hành tiêu chuẩn chung về dữ liệu, quan trắc, phần mềm vận hành; yêu cầu các địa phương kết nối thống nhất theo API chuẩn; đầu tư hoặc thuê dịch vụ quan trắc hiện đại; xây dựng hệ thống cảnh báo tự động; bổ sung định mức kinh tế-kỹ thuật cho các hạng mục IoT, AI, phần mềm giám sát, điện toán đám mây.

Công cụ số hóa theo dõi thời gian thực, giảm rủi ro ngập lụt

Phát biểu tại diễn đàn, ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, cho biết sự kiện diễn ra trong thời điểm nhiều địa phương đang chịu thiệt hại nặng nề do mưa lũ. Miền trung, Khánh Hòa, Đắk Lắk tiếp tục ngập sâu; nhiều tỉnh phía bắc vừa trải qua các trận lụt lịch sử, thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng.

Ông nhấn mạnh, áp lực điều tiết lũ, bảo đảm an toàn đập-hồ chứa và cung cấp thông tin chính thống trong tình huống khẩn cấp đang tăng mạnh, đòi hỏi đẩy nhanh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ.

ong-tam-481.jpg
PGS,TS, Hồ Sỹ Tâm, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác quốc tế, Trường đại học Thủy lợi trình bày báo cáo tham luận tại Diễn đàn.

TS, Hồ Sỹ Tâm, Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế (Trường đại học Thủy lợi), giới thiệu công cụ đánh giá nhanh rủi ro đập DRAPT (Dam-Rapid-Assessment-Prioritisation-Tool) trong khuôn khổ Dự án An toàn đập Việt Nam-New Zealand. DRAPT cho phép đánh giá nhanh đập vừa và nhỏ ở cấp xã, công ty khai thác hoặc tỉnh, gồm 5 bước: khảo sát hiện trạng, đánh giá tác động hạ du, ước tính khả năng tràn lũ thiết kế, xác định sự cố tiềm ẩn và tổng hợp mức rủi ro. Công cụ đã áp dụng cho gần 150 đập tại Nghệ An, Hà Tĩnh và đang mở rộng cho 85 đập ở Quảng Bình, thành phố Huế và Đắk Lắk.

TS, Hà Ngọc Tuấn, Trưởng đại diện Weather Plus tại Việt Nam, trình bày hệ thống công cụ hỗ trợ vận hành hồ chứa trong điều kiện mưa lũ cực đoan, đặc biệt tại Bắc Bộ và bắc trung bộ-nơi liên tiếp chịu ảnh hưởng bão, áp thấp nhiệt đới. Tập trung vào lưu vực sông Chu-sông Cả với tổng dung tích khoảng 1,6 tỷ m³, hệ thống hướng tới mục tiêu vừa bảo đảm an toàn đập, vừa giảm rủi ro ngập hạ du.

Theo TS, Tuấn, phương thức vận hành truyền thống dựa vào một điểm khống chế mực nước hạ du không còn phù hợp khi biến đổi khí hậu làm thay đổi quy luật mưa lũ. Xu hướng mới là theo dõi đồng thời mực nước thượng lưu, lưu lượng về hồ, tính toán thời gian thực để xác định mực nước trước lũ tối ưu cho từng hồ.

Có thể bạn quan tâm

Bụi bám vào nhà ở thương mại dịch vụ Seaside House Cống Kinh Cụt do ảnh hưởng từ trạm trộn bê-tông. (Ảnh: QUỐC TRINH)

An Giang: Người dân khốn khổ vì bụi xi-măng từ trạm trộn bê-tông

Nhiều hộ dân ở khu thương mại dịch vụ Seaside House Cống Kinh Cụt, thuộc Khu đô thị Phú Cường, phường Rạch Giá, tỉnh An Giang sống trong cảnh “cửa đóng then cài”. Nguyên nhân bắt nguồn từ hoạt động của trạm trộn bê-tông nằm sát vách, gây bụi bặm, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Cán bộ kiểm lâm tỉnh Cà Mau ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo vệ rừng.

Ứng dụng công nghệ số bảo vệ rừng

Chuyển đổi số trong hoạt động quản lý, bảo vệ rừng là một trong những hướng đi chiến lược, ưu tiên hàng đầu của ngành lâm nghiệp và kiểm lâm tỉnh Cà Mau, nhất là khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đi vào cuộc sống.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 28/10/2026: Trung Bộ tiếp tục mưa lớn, Bắc Bộ trời nắng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 28/10/2026: Trung Bộ tiếp tục mưa lớn, Bắc Bộ trời nắng

Hôm nay, mưa lớn tiếp tục là diễn biến thời tiết đáng chú ý nhất tại miền Trung, đặc biệt từ Hà Tĩnh đến Đà Nẵng, với nguy cơ xuất hiện mưa rất to trong thời gian ngắn. Trong khi đó, Bắc Bộ phổ biến tạnh ráo, trời nắng; còn Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có nắng trong ngày, chiều tối xuất hiện mưa dông ở một số nơi.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 27/10/2026: Bắc Bộ trưa chiều hửng nắng, Trung Bộ mưa dông gia tăng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 27/10/2026: Bắc Bộ trưa chiều hửng nắng, Trung Bộ mưa dông gia tăng

Hôm nay, thời tiết có sự phân hóa giữa các khu vực. Bắc Bộ nhiều mây, sáng sớm có sương mù, trưa chiều hửng nắng. Trung Bộ tiếp tục có mưa dông, tập trung từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh và từ Quảng Trị đến Đà Nẵng. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ ban ngày có nắng, chiều tối một số nơi xuất hiện mưa dông.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 26/10/2026: Nắng giảm ở Bắc Bộ, Trung Bộ chiều tối có mưa

[Video] Dự báo thời tiết ngày 26/10/2026: Nắng giảm ở Bắc Bộ, Trung Bộ chiều tối có mưa

Hôm nay, Bắc Bộ duy trì thời tiết có nắng, cường độ nắng giảm nhẹ. Trung Bộ có sự phân hóa, trong đó Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có mưa rào và dông vài nơi, Quảng Trị đến Huế có thể xuất hiện mưa chiều tối, còn Duyên hải Nam Trung Bộ chủ yếu nắng ráo. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục có nắng, riêng Nam Bộ duy trì nền nhiệt cao.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 26/10/2026: Bắc Bộ nhiệt độ giảm nhẹ, Nam Bộ ngày nắng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 26/10/2026: Bắc Bộ nhiệt độ giảm nhẹ, Nam Bộ ngày nắng

Đêm nay và ngày mai, Bắc Bộ nhiều mây, sáng sớm có sương mù, cục bộ có mưa rào. Trung Bộ có sự phân hóa giữa các khu vực, trong đó Thanh Hóa đến Huế có mưa vài nơi, còn Duyên hải Nam Trung Bộ chủ yếu tạnh ráo, có nắng. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ ít mưa, ban ngày trời nắng, nền nhiệt tại Nam Bộ tiếp tục ở mức cao.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 25/10/2026: Nam Biển Đông cảnh báo lốc xoáy, gió giật cấp 7-8, đất liền ngày nắng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 25/10/2026: Nam Biển Đông cảnh báo lốc xoáy, gió giật cấp 7-8, đất liền ngày nắng

Hôm nay, Bắc Bộ giảm mưa, trời nắng, chiều tối có mưa vài nơi. Các tỉnh Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục duy trì trạng thái nắng nhiều, có nơi xảy ra nắng nóng, độ ẩm không khí thấp làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Trên biển, nhiều khu vực có mưa dông, tiềm ẩn nguy cơ lốc xoáy và gió giật mạnh.

Quang cảnh hội thảo tại Cà Mau. (Ảnh: HOÀN THÀNH)

Áp lực sạt lở và bài toán di dời dân cư tại Cà Mau

Dù đã chủ động triển khai nhiều giải pháp công trình và phi công trình, tình hình sạt lở bờ sông tại Cà Mau vẫn diễn biến đặc biệt phức tạp. Địa phương đang cần nguồn lực hơn 880 tỷ đồng để di dời, sắp xếp lại cuộc sống cho hơn 3.700 hộ dân vùng thiên tai, nguy cơ sạt lở.