Việc xây dựng xã hội học tập, nâng cao dân trí và khơi dậy khát vọng vươn lên trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Từ định hướng đó, nhiều nơi đã có cách làm sáng tạo, trong đó mô hình phối hợp liên ngành phát triển văn hóa đọc tại Đắk Lắk mang lại nhiều kết quả tích cực.
Đưa sách đến cơ sở
Thực hiện định hướng phát triển con người toàn diện theo tinh thần Đại hội XIV, ngành văn hóa cùng chính quyền các cấp đã triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển văn hóa đọc phù hợp điều kiện thực tế tại địa phương.
Tại Đắk Lắk, hoạt động của Thư viện tỉnh thời gian qua đã có bước chuyển dịch rõ nét theo hướng lấy nhân dân làm trung tâm. Bên cạnh hoạt động phục vụ tại chỗ, đơn vị đã chủ động đưa sách về các trường học và khu dân cư, đây là giải pháp phù hợp nhằm đáp ứng quyền tiếp cận tri thức của cộng đồng, nhất là thanh thiếu niên ở những vùng còn nhiều khó khăn.
6 tháng đầu năm, Thư viện tỉnh đã phục vụ hơn 156.500 lượt người sử dụng, trong đó phục vụ lưu động đạt hơn 52.400 lượt; luân chuyển hơn 40.600 bản sách với hơn 100 nghìn lượt sử dụng. Những kết quả nêu trên đã khẳng định, khi có phương thức tiếp cận phù hợp, sách vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân.
Ông Đỗ Đức Quảng, Giám đốc Thư viện tỉnh Đắk Lắk nhận định: “Chúng tôi không định nghĩa thư viện là không gian bó hẹp tại trụ sở, mà xác định phải chủ động đưa sách và lan tỏa văn hóa đọc đến với độc giả. Đây không chỉ là giải pháp duy trì phong trào đọc sách, mà còn là cách đơn vị đồng hành cùng địa phương, góp phần tạo điều kiện để người dân và học sinh tiếp cận tri thức, duy trì thói quen tự học”.
Sau sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, việc đồng bộ hóa và phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa là quá trình đòi hỏi sự tập trung nguồn lực lâu dài. Trong giai đoạn chuyển tiếp, việc đáp ứng nhu cầu tiếp thu tri thức và nâng cao tinh thần tự học của nhân dân, học sinh tại các đơn vị hành chính mới trở thành nhiệm vụ mang tính cấp thiết.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Xuân Phước Nguyễn Ngọc Tiến cho biết, cơ sở vật chất dành cho các thiết chế văn hóa, nhất là hệ thống thư viện, phòng đọc sách tại địa phương còn gặp nhiều khó khăn, chưa thể đáp ứng ngay nhu cầu thực tế. Việc luân chuyển sách về địa phương để phục vụ nhân dân, cán bộ, công chức và học sinh là rất cần thiết.
“Chương trình phối hợp giữa Thư viện tỉnh, Đoàn Thanh niên xã Xuân Phước và Trường trung học phổ thông Nguyễn Thái Bình là hoạt động rất ý nghĩa, kịp thời tạo sân chơi tri thức lành mạnh cho học sinh.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, việc hướng các em quay lại với sách, nhận thức rõ giá trị của văn hóa đọc trong học tập và trau dồi nhân cách là nhiệm vụ rất quan trọng của cấp ủy, chính quyền địa phương. Chúng tôi rất mong Thư viện tỉnh cùng các cơ quan, ban, ngành tiếp tục quan tâm, hỗ trợ duy trì các đợt luân chuyển sách định kỳ về địa phương để các em học sinh có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức, nuôi dưỡng văn hóa đọc tốt hơn”, đồng chí Nguyễn Ngọc Tiến chia sẻ.
Liên kết trách nhiệm tạo chiều sâu cho văn hóa đọc
Bài học kinh nghiệm từ thực tế ở Đắk Lắk chỉ ra rằng, để phát triển văn hóa đọc có chiều sâu, cần có sự gắn kết trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị liên quan. Mô hình phối hợp tại xã Phú Hòa 2 là một thí dụ cụ thể về việc lồng ghép giáo dục kiến thức với tuyên truyền pháp luật và kỹ năng sống cho học sinh. Thượng úy Trần Trọng Luật, cán bộ Công an xã Phú Hòa 2 cho biết: “Chúng tôi xác định công tác phổ biến giáo dục pháp luật cho học sinh là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng thế hệ trẻ có ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.
Tại các buổi sinh hoạt tập thể, lực lượng Công an xã đã phối hợp chặt chẽ với Đoàn Thanh niên và Thư viện tỉnh phổ biến những nội dung gần gũi, phù hợp với lứa tuổi như an toàn giao thông; phòng, chống bạo lực học đường; phòng, chống ma túy; phòng, chống đuối nước; nhận diện các nguy cơ trên không gian mạng...”.
Việc trang bị kiến thức pháp luật thông qua không gian sách đã giúp tăng tính tương tác và hiệu quả tiếp thu cho học sinh. Em Nguyễn Hoàng Duy Khôi, học sinh Trường trung học cơ sở Nguyễn Hào Sự bày tỏ: “Con rất thích các chương trình đọc sách như thế này, vì khi đọc sách con thấy tâm hồn thư thái hơn và học được nhiều điều bổ ích. Con mong muốn sẽ có thêm nhiều hoạt động tương tự để học sinh chúng con được tiếp cận với sách thường xuyên, qua đó bồi đắp kiến thức và nuôi dưỡng tâm hồn mỗi ngày”.
Thực tiễn đổi mới tại Thư viện tỉnh Đắk Lắk cho thấy, để phát triển văn hóa đọc bền vững cần đổi mới nội dung hoạt động gắn với yêu cầu phát triển năng lực số và tư duy khoa học. Các chương trình như “Hè vui cùng sách-thắp sáng ước mơ” lồng ghép trải nghiệm STEM, robotics đã khơi gợi, đưa việc đọc sách trở thành nhu cầu tự thân, kích thích tư duy khoa học và năng lực sáng tạo của học sinh từ sớm.
Đồng thời, điều cần thiết là tối ưu hóa các nguồn lực sẵn có thông qua cơ chế liên kết chặt chẽ giữa các lực lượng tại địa phương để hình thành môi trường giáo dục đồng bộ, lành mạnh cho thế hệ trẻ ngay tại nơi cư trú.
Giám đốc Thư viện tỉnh Đắk Lắk Đỗ Đức Quảng cho biết: “Để phát triển văn hóa đọc theo chiều sâu, thư viện không thể hoạt động đơn lẻ. Chúng tôi chủ trương tăng cường phối hợp Công an, Đoàn Thanh niên và các đơn vị trên địa bàn để lồng ghép kỹ năng sống, kiến thức pháp luật vào các hoạt động đọc sách.
Sự gắn kết này giúp các chương trình trở nên hiệu quả hơn, gắn với nhu cầu học tập và rèn luyện của học sinh. Mục tiêu của thư viện là góp phần hình thành thói quen tự học, bồi dưỡng những giá trị sống tích cực và phát triển văn hóa đọc bền vững trong cộng đồng”.
Hoạt động đưa sách về cơ sở thông qua các đợt luân chuyển tài liệu tại Đắk Lắk đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận tri thức của người dân, cho thấy hiệu quả của mô hình phối hợp giữa thư viện với các ngành, địa phương trong phát triển văn hóa đọc. Khi các đơn vị cùng chung tay, lấy lợi ích thụ hưởng tri thức của người dân làm mục tiêu, văn hóa đọc sẽ từng bước đi vào chiều sâu, góp phần phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập, hướng tới mục tiêu phát triển con người toàn diện.
