Chuẩn khí thải mới: Nền tảng dài hạn cho giao thông bền vững

Dưới sự chủ trì của Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), buổi tham vấn đã quy tụ đông đảo đại diện đến từ nhiều cơ quan Trung ương và địa phương nhằm góp ý hoàn thiện Dự thảo, hướng tới việc sớm triển khai trong thực tiễn.

Tham dự sự kiện có đại diện các bộ, ngành liên quan như Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công thương, Bộ Y tế, Bộ Công an, cùng 14 Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng của các tỉnh, thành phố phía bắc. Ngoài ra, còn có sự góp mặt của các hiệp hội chuyên ngành tại Hà Nội, cùng nhiều chuyên gia và nhà khoa học, phản ánh tính đa chiều và liên ngành trong công tác xây dựng chính sách kiểm soát khí thải phương tiện giao thông.

Lộ trình thắt chặt quản lý khí thải mới cho xe ô-tô và xe máy hướng tới bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Theo ông Lê Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, mục tiêu của cuộc họp là lấy ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo quy chuẩn khí thải mới, đặc biệt đối với xe mô-tô, xe máy, một lĩnh vực lần đầu tiên được triển khai nhưng có ảnh hưởng xã hội sâu rộng. Việc xây dựng các quy định này không chỉ nhằm tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí mà còn hướng đến bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hiện nay, việc kiểm soát khí thải đối với phương tiện giao thông đường bộ ở Việt Nam vẫn đang được thực hiện theo Quyết định số 16/2019/QĐ-TTg ngày 28/3/2019 của Thủ tướng Chính phủ. Quyết định này quy định lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với xe ô-tô tham gia giao thông và xe ô-tô đã qua sử dụng nhập khẩu.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tình trạng ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng nghiêm trọng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng một lộ trình mới nhằm thay thế các quy định cũ, với mục tiêu tăng cường hiệu quả kiểm soát khí thải. Lộ trình này đặc biệt nhắm tới các địa phương có mật độ phương tiện cao như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo nội dung dự thảo, các phương tiện giao thông sẽ phải đáp ứng mức quy chuẩn khí thải tương ứng với năm sản xuất và khu vực lưu hành. Trong đó, những địa phương lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ áp dụng các mức khí thải nghiêm ngặt hơn.

Cụ thể, từ ngày 1/1/2026, xe ô-tô sản xuất từ năm 2017 trở đi sẽ phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4; và từ ngày 1/1/2027, xe sản xuất từ năm 2022 trở đi sẽ phải đạt mức 5.

Tương tự, xe mô-tô và xe gắn máy cũng được phân chia theo giai đoạn sản xuất. Việc kiểm định khí thải sẽ bắt đầu từ năm 2027 tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó mở rộng ra các đô thị lớn khác vào năm 2028 và tiến tới áp dụng toàn quốc từ năm 2030.

Những quy định mới này không chỉ nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn nguồn phát thải từ phương tiện giao thông, mà còn đóng vai trò như một động lực thúc đẩy việc chuyển đổi sang các loại phương tiện sạch hơn, góp phần hiện thực hóa các cam kết quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính.

Trên cơ sở mục tiêu đó, Dự thảo đã đề xuất một lộ trình chi tiết, áp dụng theo từng nhóm phương tiện và khu vực, trong đó Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đi đầu với các mức kiểm soát nghiêm ngặt hơn.

Tăng tốc kiểm soát khí thải: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu lộ trình áp dụng

Theo Dự thảo, quy định khí thải đối với ô-tô sẽ được áp dụng phân tầng theo năm sản xuất và khu vực lưu hành. Cụ thể, xe sản xuất trước năm 1999 áp dụng Mức 1, từ năm 1999 áp dụng Mức 2, và từ năm 2017 áp dụng Mức 3 kể từ 1/1/2026.

Riêng tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, xe sản xuất từ năm 2017 sẽ phải đạt Mức 4 từ 1/1/2027, và xe từ năm 2022 sẽ áp dụng Mức 5 từ 1/1/2028 (sớm hơn toàn quốc 2 năm). Đặc biệt, từ năm 2030, tất cả xe ô tô lưu hành tại hai thành phố này buộc phải đáp ứng Mức 2 trở lên, hướng tới giảm đáng kể lượng phát thải tại các khu vực ô nhiễm cao.

Bên cạnh các quy định mới dành cho ô-tô, xe mô-tô và xe gắn máy - lần đầu tiên được đưa vào diện kiểm soát - cũng có lộ trình riêng phù hợp với niên hạn sản xuất và điều kiện áp dụng tại các địa phương. Quy định được thiết kế theo 4 cấp độ khí thải, áp dụng tùy theo niên hạn sản xuất:

- Trước 2008 (mô-tô) và trước 2016 (gắn máy): Mức 1

- Từ 2008–2016 (mô-tô) và 2017–30/6/2027 (gắn máy): Mức 2

- Từ 2017–30/6/2026 (mô-tô): Mức 3

- Từ 1/7/2026 trở đi: Mức 4 (cho cả hai loại phương tiện)

Lộ trình thực hiện cũng chia thành 3 giai đoạn: Từ 1/7/2027 tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, từ 1/7/2028 tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương còn lại, từ 1/7/2030 áp dụng toàn quốc.

Tiền đề cho giao thông xanh và sức khỏe cộng đồng

“Việc hoàn thiện quy chuẩn và lộ trình kiểm soát khí thải cho xe ô-tô, mô-tô và xe gắn máy là bước đi quan trọng nhằm giảm phát thải tại các đô thị lớn, nơi đang chịu áp lực giao thông và ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng”, ông Lê Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, khẳng định.

Tuy nhiên, bên cạnh kỳ vọng, lộ trình kiểm soát khí thải mới cũng vấp phải không ít băn khoăn từ các bộ, ngành, doanh nghiệp và địa phương về tính khả thi và mức độ tác động xã hội.

Đại diện Bộ Y tế đề nghị làm rõ cơ sở lựa chọn các loại khí thải được kiểm soát cũng như mức độ tương thích với tiêu chuẩn quốc tế để bảo đảm quyền lợi sức khỏe người dân.

Về phía doanh nghiệp, đại diện Ford Việt Nam và Mitsubishi cho rằng việc áp dụng tiêu chuẩn khí thải Mức 5 cần tính đến thực trạng nhiên liệu trong nước và công nghệ của xe sản xuất mới.

Tại địa phương, quan điểm cũng có sự khác biệt. Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đồng tình với việc siết quy định khí thải tại các đô thị lớn. Trong khi đó, đại biểu đến từ tỉnh Hưng Yên bày tỏ lo ngại về tính khả thi nếu áp dụng tiêu chuẩn cao tại các khu vực chưa đủ năng lực kiểm định.

Làm rõ tinh thần của Dự thảo, ông Trần Hoàng Phong đến từ Cục Đăng kiểm Việt Nam nhấn mạnh: “Bất kể năm sản xuất, nếu phương tiện đáp ứng được mức khí thải quy định thì vẫn được lưu hành. Nếu không đạt, bắt buộc phải bảo dưỡng, sửa chữa để đạt chuẩn”.

Ở góc độ chuyên môn, ông Phùng Đăng Hiếu, chuyên viên cao cấp thuộc Viện Khoa học Môi trường biển và hải đảo, cho rằng, xây dựng lộ trình kiểm soát khí thải là hướng đi tích cực nhưng cần cân nhắc giữa lợi ích môi trường và nhu cầu đi lại, nhất là trong bối cảnh xe máy vẫn là phương tiện chính của người dân.

Đại diện Cục Môi trường khẳng định, quy chuẩn mới được tham chiếu từ tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời điều chỉnh theo điều kiện thực tế trong nước để bảo đảm tính khả thi. Dự thảo Thông tư và Quy chuẩn kỹ thuật khí thải đối với xe mô-tô, xe gắn máy đã cơ bản hoàn thiện và dự kiến sẽ được ban hành trong vòng 1 đến 2 tuần tới.

“Chúng tôi trân trọng tiếp thu ý kiến từ các bộ, ngành, doanh nghiệp và người dân để hoàn thiện hệ thống quy chuẩn. Mục tiêu sau cùng là cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới hệ thống giao thông hiện đại, bền vững”, ông Nam nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng đến tăng trưởng xanh và hiện thực hóa các cam kết giảm phát thải, việc hoàn thiện chính sách kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng một tương lai giao thông sạch, an toàn và thân thiện với môi trường cho thế hệ mai sau.