Chủ động tháo gỡ khó khăn cho giải ngân đầu tư công

Cần có giải pháp căn cơ, lâu dài

- Đến thời điểm này, với sự quyết tâm, đồng lòng của các cấp, các ngành và địa phương, công tác giải ngân vốn ĐTC đã có chuyển biến tích cực, song dường như vẫn chưa thể thoát ra khỏi vòng quay khá chậm chạp vốn có. Xin Bộ trưởng cho biết quan điểm của mình về điều này?

- Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc: Công tác giải ngân vốn ĐTC được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm và chỉ đạo rất sát sao trong thời gian vừa qua. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương về việc phấn đấu giải ngân hết kế hoạch vốn ĐTC nguồn ngân sách Nhà nước (NSNN) đã được giao.

Tính đến ngày 31/3/2023, tỷ lệ giải ngân ba tháng đầu năm 2023 còn thấp, ước khoảng 73.192,092 tỷ đồng, đạt 10,35% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Việc chậm giải ngân vốn ĐTC còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc và tập trung ở tất cả các khâu trong quy trình quản lý dự án đầu tư, trong đó có khó khăn, vướng mắc trong quy định của luật pháp đối với dự án ĐTC.

Dưới sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, cùng với nhiều giải pháp cụ thể, đặc biệt là tháo gỡ các nút thắt về cơ chế chính sách, tôi tin rằng công tác giải ngân vốn ĐTC năm 2023 sẽ có bước tiến mạnh hơn so các năm trước.

- Nhiều chuyên gia cho rằng, để "khơi thông" dòng vốn ĐTC, tạo động lực thật sự cho phát triển kinh tế-xã hội, không thể chỉ quan tâm giải quyết vướng mắc trước mắt, mà cần có giải pháp căn cơ, lâu dài. Bộ trưởng có nhận định gì về quan điểm này?

- Tôi cho rằng quan điểm trên là đúng! Chúng ta cần chủ động tháo gỡ khó khăn.

Trong quy định hiện nay, để "khơi thông" dòng vốn ĐTC, cần có các giải pháp căn cơ, lâu dài là sửa đổi, hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng thông thoáng, giảm vướng mắc chẳng hạn như tách phần giải phóng mặt bằng triển khai trước, phân cấp chủ quản đầu tư, nghiên cứu thêm trường hợp chủ đầu tư có thể chủ động sử dụng một số khoản kinh phí hợp pháp ngoài kế hoạch ĐTC trung hạn để lập dự án, chuẩn bị đầu tư trước thay vì phải đợi tổng hợp hay bổ sung vào kế hoạch ĐTC trung hạn. Các quy trình quản lý hiện hành cũng cần phân cấp mạnh hơn, toàn diện hơn, không quy định giữ một vài khâu quản lý ở trên đối với các nội dung đã phân cấp cho cấp dưới.

Thực tế, với chức năng quản lý, thanh toán vốn ĐTC theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước, Luật ĐTC, Bộ Tài chính đã thực hiện nhiều giải pháp để thúc đẩy giải ngân vốn ĐTC, cụ thể về cơ chế chính sách: Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 99/2021/NĐ-CP quy định về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn ĐTC. Theo đó, thực hiện thanh toán theo quy trình "thanh toán trước, kiểm soát sau" cho từng lần giải ngân cho đến khi giá trị giải ngân đạt 80% giá trị hợp đồng thì mới chuyển sang hình thức "kiểm soát trước, thanh toán sau". Đồng thời, thời gian kiểm soát chi hiện nay đã được rút ngắn xuống chỉ từ một đến ba ngày làm việc. Bảo đảm cân đối đủ nguồn vốn NSNN đáp ứng tiến độ của các dự án đã được Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch ĐTC trung hạn...

Về kiểm soát thanh toán vốn: Hiện nay, Kho bạc Nhà nước (KBNN) đã cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 đối với 11 thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực KBNN, đồng thời đã tích hợp 11 thủ tục hành chính lên cổng thông tin Dịch vụ công quốc gia, trong đó có thủ tục giải ngân vốn ĐTC nguồn NSNN. Theo báo cáo của KBNN, đến nay đã đạt tỷ lệ 100% số đơn vị thuộc đối tượng bắt buộc tham gia dịch vụ công trực tuyến KBNN; số lượng giao dịch chứng từ chi ngân sách nhà nước phát sinh hằng tháng trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến đạt hơn 99,6%...

Minh bạch và đơn giản hóa thủ tục thanh toán vốn

- Trong phạm vi quản lý của mình, ngành Tài chính sẽ phải làm gì để có thể hoàn thành nhiệm vụ mà Thủ tướng Chính phủ đã đề ra cho công tác giải ngân vốn ĐTC năm 2023, thưa Bộ trưởng?

- Tại Chỉ thị số 08/CT-TTg ngày 23/3/2023, Thủ tướng Chính phủ đã xác định mục tiêu phấn đấu tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư nguồn NSNN năm 2023 hơn 95% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Như vậy, áp lực giải ngân các dự án trong năm 2023 là rất lớn.

Để hoàn thành nhiệm vụ mà Thủ tướng Chính phủ đã đề ra, Bộ Tài chính đã chủ động chuẩn bị đủ nguồn vốn đáp ứng nhu cầu kế hoạch năm. Minh bạch và đơn giản hóa thủ tục thanh toán vốn, rút ngắn thời gian tạm ứng, thanh toán xuống chỉ từ một đến ba ngày làm việc. Đồng thời, Bộ cũng đã quyết liệt chỉ đạo KBNN đẩy mạnh việc giao nhận hồ sơ qua dịch vụ công trực tuyến nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại của các chủ đầu tư, công khai minh bạch quá trình xử lý hồ sơ tại cơ quan kiểm soát thanh toán. Hằng tháng, kịp thời tổng hợp tình hình giải ngân của từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương báo cáo Thủ tướng Chính phủ phục vụ công tác điều hành và Tổ công tác của Chính phủ về kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy mạnh giải ngân vốn ĐTC năm 2023.

- Trên thực tế, có khá nhiều dự án dù có tiền nhưng lại không triển khai được, ngược lại, có dự án sau khi bố trí được nguồn mới bắt tay vào lập dự án đầu tư... Theo Bộ trưởng, cần phải làm gì để khắc phục những vướng mắc, hạn chế này?

- Hiện nay, quy định của pháp luật về ĐTC dẫn đến một số khó khăn, vướng mắc gây chậm trễ trong triển khai các dự án sử dụng vốn ĐTC như: dự án khi được giao vốn nhiệm vụ đầu tư mới bắt đầu thực hiện chuẩn bị đầu tư, quy trình này thường kéo dài từ sáu tháng đến một năm, đối với dự án nhóm A có thể tới hai năm mới được phê duyệt Quyết định đầu tư, và khi xong thủ tục phê duyệt dự án mới được thông báo vốn để thực hiện dự án; dự án đã có Quyết định đầu tư, được giao vốn thực hiện dự án mới bắt đầu lập dự toán, tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà thầu (thường kéo dài từ một đến ba tháng); công tác đền bù giải phóng mặt bằng hiện vẫn được quy định trong dự án nên dẫn đến trường hợp dự án đã đấu thầu xong nhưng lại chưa có mặt bằng để thi công...

Trước những bất cập trên, giải pháp cần tính đến là tạo thuận lợi tối đa cho công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng. Do vậy, để xử lý bất cập trên cần báo cáo Quốc hội sửa đổi, hoàn thiện quy định pháp luật và các cơ chế, chính sách liên quan để quy định thông thoáng theo hướng bên cạnh nguồn vốn ĐTC bố trí trong kế hoạch trung hạn và hằng năm thì cho phép sử dụng kinh phí thường xuyên để thực hiện trước công tác chuẩn bị đầu tư. Tách giải phóng mặt bằng ra khỏi dự án, thực hiện trước và độc lập, phân cấp toàn diện việc quản lý dự án, không quy định giữ một vài khâu quản lý ở trên đối với các nội dung đã phân cấp cho cấp dưới.

- Xin cảm ơn Bộ trưởng!