Chủ động đi tắt đón đầu, không đi sau thực tiễn

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải nhìn thẳng vào thực tế: nhiệm vụ năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI sẽ nặng hơn, phức tạp hơn khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (Ủy ban) phải tập trung thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quốc hội lần thứ nhất và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, theo đó: xác định rõ những công việc trọng tâm, trọng điểm, nhất là trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật

Cho biết Tổng Bí thư vừa họp về chiến lược phát triển công nghệ lượng tử, Chủ tịch Quốc hội cho rằng: đối với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cần rà soát lại các luật, nghị quyết đã ban hành thời gian qua để xem đã có nội dung nào đề cập lĩnh vực công nghệ lượng tử chưa, phối hợp Chính phủ để nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển lĩnh vực này.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ: Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Ủy ban phải có tư duy đi tắt, đón đầu. “Không chỉ ban hành chính sách, mà còn phải giám sát xem chính sách đó được thực hiện như thế nào, có trúng không, có đúng không, có hiệu quả không”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu.

“Chức năng của Quốc hội đề cập nhiệm vụ và chức năng lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước; Ủy ban phải tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đổi mới căn bản phương thức thực hiện nhiệm vụ mà Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Trung ương giao.

Ủy ban phải có tầm nhìn chiến lược hơn, cách làm phải sáng tạo hơn, chủ động hơn, không chỉ làm đúng chức năng, đúng “bài” được giao, mà phải biết đi trước, đón đầu.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Thường trực Ủy ban nắm chắc chủ trương của Đảng, nhất là Văn kiện Đại hội XIV, các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các Ban Chỉ đạo Trung ương và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Một nhiệm vụ quan trọng khác được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là hoàn thiện thể chế khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật.

Qua cuộc tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật lần này, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban rà soát các luật, nghị quyết thuộc lĩnh vực phụ trách. Ủy ban được yêu cầu chỉ rõ các quy định nào mâu thuẫn, chồng chéo, lỗi thời, không còn phù hợp thì phải đề xuất sửa ngay, không để kéo dài.

Yêu cầu nữa là tiếp tục nghiên cứu, phối hợp hoàn thiện các dự án luật trọng điểm liên quan công nghệ số, kinh tế số, đổi mới sáng tạo.

Đối với lĩnh vực năng lượng, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hoàn thiện thể chế năng lượng mới, năng lượng xanh; thiết lập hành lang pháp lý để thu hút dòng vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng truyền tải điện, lưu trữ năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng xanh, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.

Thẩm tra chính sách, tham mưu chiến lược

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, 7 dự án luật do Ủy ban chủ trì thẩm tra trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai đều là các luật quan trọng, như: Luật Điện lực, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi.

Pháp luật phải quy định cơ chế bảo vệ cán bộ, nhà khoa học dám nghĩ, dám làm, dám đột phá công nghệ; cắt giảm tối đa các thủ tục xét duyệt, nghiệm thu mang tính hành chính, quan liêu trong nghiên cứu khoa học.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban chuyển mạnh từ “thẩm tra hồ sơ” sang “thẩm tra chính sách, tham mưu chiến lược”. Báo cáo thẩm tra phải dựa trên phân tích chính sách, dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro; giảm mô tả, tăng phân tích; giảm kể việc, tăng kiến nghị chính sách.

Cần chủ động trong khảo sát, nghiên cứu; công tâm, vô tư, khách quan, phối hợp chặt với Chính phủ để đánh giá tác động, thẩm tra, bảo đảm hiệu quả, chất lượng.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Phải đổi mới cách nghĩ, cách làm, vì cái chung. Mục tiêu cuối cùng là tháo gỡ điểm nghẽn. Tháo gỡ cho ai? Là tháo gỡ cho doanh nghiệp và người dân, để đất nước phát triển, để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân”.

Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, muốn giám sát đúng, giám sát trúng thì phải có chương trình giám sát cụ thể theo quý, theo tháng, theo năm; đồng thời phải có cơ chế giám sát thường xuyên đối với những vấn đề cần theo dõi liên tục.

Về chuyển đổi số trong nghiệp vụ, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quán triệt yêu cầu chuyển đổi số phải đi vào thực chất, thiết thực, tránh hình thức, phong trào. Ủy ban phải là mô hình mẫu mực của một “Cơ quan Quốc hội số” hiện đại, không giấy tờ, xử lý công việc dựa trên dữ liệu.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực bộ máy, tinh gọn hiệu năng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; “xây dựng Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường trở thành Ủy ban mạnh về chuyên môn, mạnh về dữ liệu, mạnh về chuyên gia”.

Nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải là đột phá chiến lược cao nhất, là động lực chính đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới; chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà là một cuộc cách mạng sâu sắc về quan hệ sản xuất, là phương thức cốt lõi để nâng cao năng suất lao động và tinh gọn bộ máy... Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, các chỉ đạo này chính là mệnh lệnh hành động đối với Ủy ban khóa XVI.

“Mỗi thành viên Ủy ban phải mang tư duy biện chứng của nhà khoa học, nhưng đồng thời phải có tinh thần dấn thân, quyết liệt của người kiến tạo chính sách”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội cho biết: chỉ riêng trong lĩnh vực khoa học-công nghệ đã có 11 luật và nghị quyết quan trọng liên quan trực tiếp được thẩm tra trong năm 2025, chưa kể các luật liên quan khác.

Nhiều nội dung thẩm tra rất khó, như: dự án Luật Đường sắt (sửa đổi); dự thảo Nghị quyết về điện hạt nhân Ninh Thuận; dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao bắc-nam, các dự án đường sắt đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội, các tuyến đường sắt chiến lược Hà Nội-Hải Phòng-Lào Cai và Hà Nội-Bắc Ninh-Quảng Ninh nhằm tạo động lực phát triển đất nước...

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, những kết quả đạt được đã thể hiện sự nỗ lực, cố gắng, quyết tâm và quyết liệt của Ủy ban, chứng minh tinh thần "nói ít, làm nhiều", luôn nỗ lực vượt khó để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Chủ tịch Quốc hội và các đại biểu phát biểu tại cuộc làm việc đánh giá cao thời gian qua, Ủy ban làm tốt công tác tham mưu cho Ban Thường vụ Đảng ủy Quốc hội trong việc thực hiện Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số trong các cơ quan của Quốc hội; tích cực, gương mẫu đi đầu, chủ động sáng kiến xây dựng bộ học liệu gồm 26 chuyên đề triển khai phong trào "Bình dân học vụ số-Quốc hội số"...