Những ngày đầu tháng 4, khu vực Nam Bộ bước vào giai đoạn nắng nóng kéo dài với cường độ mạnh, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng cháy rừng. Theo ghi nhận từ Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Vĩnh Long, thời tiết hiện duy trì trạng thái ít mây, nắng xuất hiện trên diện rộng. Nhiệt độ cao nhất đạt mức 34,3°C và dự báo sẽ còn tiếp tục tăng trong những ngày tới.
Đáng lo ngại hơn, độ ẩm không khí đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, chỉ còn khoảng 40- 45%, thấp hơn nhiều so với trung bình nhiều năm, khiến không khí trở nên khô nóng rõ rệt. Dù rủi ro thiên tai hiện ở cấp độ 1, nhưng tình trạng nắng nóng kéo dài kết hợp với thảm thực vật dày đang khiến mức độ ảnh hưởng thực tế trở nên nghiêm trọng hơn bao giờ hết, nhất là tại các khu vực nhạy cảm.
Tại Vĩnh Long, với tổng diện tích hơn 14.474 ha rừng, trong đó có 621 ha rừng phi lao ven biển, áp lực bảo vệ rừng đang đè nặng. Đây là loại rừng có đặc điểm dễ tích tụ vật liệu cháy trong mùa khô. Dưới tác động của nắng nóng và gió mạnh, lá phi lao rụng dày tạo thành lớp thực bì khô dưới tán rừng. Khi độ ẩm giảm thấp, lớp thực bì này rất dễ bắt lửa và có thể lan nhanh nếu xuất hiện nguồn nhiệt. Các cơ quan chức năng nhận định, dù diện tích rừng không quá lớn nhưng phân bố ở dải ven biển nên nguy cơ cháy trong năm nay có chiều hướng gia tăng.
Trước diễn biến bất lợi, Ủy ban nhân dân tỉnh Vĩnh Long đã chỉ đạo ngành nông nghiệp và môi trường phối hợp chặt chẽ với các địa phương triển khai nghiêm túc các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Trần Trí Quang chỉ đạo giao Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Công an, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh và các đơn vị liên quan chủ động thực hiện chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về tăng cường công tác bảo vệ rừng. Toàn tỉnh hiện thực hiện rà soát phương án theo phương châm “bốn tại chỗ”, bảo đảm nhân lực, phương tiện và vật tư luôn sẵn sàng ứng phó. Đặc biệt, diện tích rừng phi lao ven biển được đưa vào diện quản lý trọng điểm với các đợt tuần tra thường xuyên. Tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cảnh báo sớm và bản đồ số GIS nhằm nâng cao khả năng phát hiện và xử lý nhanh các điểm cháy.
Ông Trần Văn Trí, Giám đốc Chi cục Kiểm lâm và Đa dạng sinh học tỉnh Vĩnh Long cho biết, lực lượng phòng, chữa cháy rừng hiện được bố trí trực 24/24 giờ tại các khu vực trọng điểm. Hệ thống trang thiết bị được kiểm tra, bảo dưỡng thường xuyên để sẵn sàng xử lý mọi tình huống phát sinh. Thực tế ghi nhận trong năm 2025, dù đã tổ chức 844 lượt tuần tra nhưng vẫn xảy ra 2 vụ cháy nhỏ với diện tích 0,03 ha rừng phi lao, cho thấy công tác phòng ngừa tuyệt đối không thể chủ quan.
Tại Cần Thơ, Khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng (Khu bảo tồn), xã Phương Bình với diện tích hơn 2.800 ha đang là tâm điểm của công tác phòng chống cháy rừng. Đây là nơi lưu giữ đa dạng sinh học quý hiếm với hơn 330 loài thực vật và 206 loài động vật, bao gồm cả những loài nằm trong Sách đỏ như rái cá lông mũi, rùa nắp và rắn hổ mang.
Ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khu bảo tồn khẳng định, đơn vị thực hiện phương châm “Phòng là chính, chữa cháy kịp thời”. Hiện nay, Khu bảo tồn đã lắp đặt 5 camera trên các tháp canh để quan sát toàn bộ diện tích rừng. Mức độ cảnh báo rủi ro thiên tai hiện ở cấp độ 3, Khu bảo tồn đã trang thiết bị bố trí sẵn sàng 14 võ lãi, 8 máy chữa cháy chuyên dùng, 2 máy bơm tràn, 3 trạm bơm và thuyền bơm. Cùng với đó là 17 máy bộ đàm trang bị cho cán bộ để bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt. Ngoài lực lượng tại chỗ gần 40 người, đơn vị còn có sự hậu thuẫn của hơn 300 người dân sẵn sàng tham gia ứng cứu khi có sự cố.
Nhằm duy trì độ ẩm cho rừng, từ đầu mùa khô, lãnh đạo Khu bảo tồn đã cho gia cố gần 40 cống đập để giữ nước. Các biện pháp kỹ thuật khác cũng được triển khai quyết liệt như vệ sinh cắt dây leo trên diện tích gần 30 ha, dọn đường tuần tra gần 52 km và dọn hơn 70 ha kênh mương cản lửa. Ông Sơn chia sẻ: “Dự báo đến cuối tháng 4 và đầu tháng 5 khi nước dựt khô cánh rừng thì chúng tôi sẽ vào cao điểm tập trung nội lực để ứng trực suốt”.
Song song với giải pháp kỹ thuật, công tác vận động quần chúng được xác định là yếu tố then chốt. Theo ông Trần Văn Đường, Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ rừng Khu bảo tồn Lung Ngọc Hoàng, đơn vị đã tổ chức tuyên truyền sâu rộng thông qua các buổi họp Tổ nhân dân tự quản, Tổ phòng cháy, chữa cháy rừng và tại các trường học cho cư dân trong và ven khu bảo tồn. Nội dung tuyên truyền tập trung vào tác hại của cháy rừng, hướng dẫn người dân không vào rừng đốt ong lấy mật hay đốn sậy trong mùa cao điểm. Đặc biệt, khi đốt đồng sản xuất phải báo cáo Trạm bảo vệ rừng, làm đường ranh cản lửa và chỉ đốt vào lúc chiều mát. Các biển báo “Cấm vào rừng”, “Cấm lửa”, “Cấp dự báo cháy rừng” cũng được đặt dày đặc tại các ngã ba, ngã tư và khu vực trọng điểm. Đơn vị còn thường xuyên sử dụng loa phóng thanh vào buổi chiều và tối để nhắc nhở người dân nâng cao cảnh giác.
Kiểm tra thực tế công tác bảo vệ rừng trên địa bàn thành phố, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trần Chí Hùng đánh giá cao sự chủ động của đơn vị. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu phức tạp, ông nhấn mạnh các đơn vị chủ rừng không được lơ là, chủ quan; yêu cầu tiếp tục thực hiện nghiêm pháp luật về lâm nghiệp, duy trì chế độ trực tuần tra 24/24 giờ và kiểm soát chặt các khu vực nguy cơ cao. Đồng thời cần tăng cường phối hợp liên ngành giữa kiểm lâm, công an, quân sự và chính quyền địa phương để xử lý nhanh các tình huống phát sinh, hạn chế thấp nhất thiệt hại.
Ngành chức năng cũng khuyến cáo người dân tuyệt đối không sử dụng lửa trong rừng, không đốt đồng hay rác gần rừng khi nắng nóng kéo dài. Khi phát hiện dấu hiệu cháy, cần kịp thời thông báo cho chính quyền hoặc lực lượng bảo vệ rừng để có biện pháp xử lý hiệu quả, bảo vệ an toàn cho những “lá phổi xanh” của khu vực.
