Tin tức Sản phẩm Câu chuyện phát triển Multimedia Hỏi/Đáp

Môi trường

Chống ngập đô thị từ hạ tầng xanh

Ngập lụt đô thị ngày càng trầm trọng khi tốc độ đô thị hóa vượt quá năng lực hạ tầng, quy hoạch thiếu đồng bộ, không gian trữ nước tự nhiên bị thu hẹp và hệ thống thoát nước chưa theo kịp tác động của biến đổi khí hậu. 

Ngập lụt tại một số khu vực ở Hà Nội sau trận mưa tháng 9/2025. (Ảnh: BÍCH LIÊN)
Ngập lụt tại một số khu vực ở Hà Nội sau trận mưa tháng 9/2025. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Thực tiễn đó đòi hỏi giải pháp tổng thể, trong đó phát triển hạ tầng xanh, dành không gian cho nước giữ vai trò then chốt.

Chưa bao giờ bài toán ngập lụt đô thị lại trở nên cấp bách như hiện nay. Năm 2025, chưa đầy một tháng, ba cơn bão liên tiếp gây mưa lớn kỷ lục tại nhiều địa phương phía bắc, trong đó Hà Nội ghi nhận lượng mưa từ 120 mm đến hơn 600 mm trong hai ngày khiến nhiều tuyến phố trung tâm ngập sâu trên 1m, giao thông tê liệt, sinh hoạt người dân đảo lộn. Thực tế này cho thấy những hạn chế của hệ thống thoát nước đô thị vốn đã quá tải ngày càng chịu thêm áp lực do thời tiết thất thường.

Không chỉ Hà Nội, ngập lụt nghiêm trọng còn xảy ra tại Huế, Đà Nẵng-Hội An và nhiều đô thị khác, khi lũ trên các sông dâng cao, nhiều khu dân cư bị cô lập, hoạt động kinh tế, du lịch bị đình trệ. Tại các đô thị phía nam như Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long, triều cườngvà mực nước biển dâng khiến tình trạng ngập úng diễn ra thường xuyên, thậm chí ngay cả khi không có mưa.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Hồng Hạnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế xây dựng và Đô thị, cả nước hiện có khoảng 900 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa đã vượt 44% và dự kiến đạt trên 50% vào năm 2030. Tuy nhiên, quá trình bê-tông hóa, san lấp ao hồ và thu hẹp kênh rạch đã làm suy giảm nhanh không gian thoát nước tự nhiên, khiến ngập lụt ngày càng gia tăng, gây ách tắc giao thông, đảo lộn sinh hoạt và thiệt hại kinh tế ước tính 1%-1,5% GDP đô thị mỗi năm, đồng thời đe dọa sức khỏe cộng đồng và môi trường sống.

Nguyên nhân ngập lụt tại các đô thị hiện nay là do tốc độ đô thị hóa quá nhanh đã phá vỡ quy hoạch hạ tầng, vượt quá năng lực tiêu thoát nước, trong khi công tác quản lý đô thị còn nhiều bất cập. Việc thực thi pháp luật thiếu đồng bộ, nguồn lực đầu tư hạn chế khiến nhiều dự án thoát nước, chống ngập chậm triển khai hoặc chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Cùng với đó, tình trạng không tuân thủ cao độ nền, san lấp ao hồ, kênh rạch làm suy giảm khả năng trữ và thoát nước tự nhiên; hệ thống thoát nước giữa các khu vực thiếu liên kết.

Ở nhiều nơi, tiêu thoát nước đô thị còn phụ thuộc vào công trình thủy lợi nông nghiệp đã quá tải, trong khi thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả. Công tác đánh giá tác động môi trường chưa chặt chẽ cùng việc thiếu dữ liệu đồng bộ về hệ thống thoát nước và xử lý nước thải càng làm gia tăng nguy cơ úng ngập. Đáng chú ý, nhiều hệ thống thoát nước mưa vẫn được thiết kế dựa trên dữ liệu khí tượng cũ, chưa cập nhật tác động của biến đổi khí hậu và mưa cực đoan.

Tiến sĩ, kiến trúc sư Lê Thị Bích Thuận, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng cho rằng: Mạng lưới cống bê-tông không thể “một mình” tiêu thoát toàn bộ nước mưa trong thời gian ngắn, nhất là khi bề mặt đô thị ngày càng bê-tông hóa, mưa lớn cường độ cao xuất hiện thường xuyên hơn và hệ thống cống đã xuống cấp. Hạ tầng như cống ngầm, trạm bơm vẫn cần thiết, nhưng không đủ để giải quyết bài toán ngập lụt và phục hồi môi trường. Do đó, chỉ khi kết hợp hài hòa với hạ tầng xanh gồm cây xanh, hồ điều hòa, bề mặt thấm nước, mương sinh học, đô thị mới hình thành hệ thống hạ tầng có khả năng vừa điều tiết nước, vừa phục hồi các chức năng tự nhiên. Sự chuyển đổi không nằm ở việc bổ sung thêm công trình, mà ở việc thay đổi tư duy từ “chống ngập” sang “thích ứng”, từ “thoát nước” sang “giữ nước”, từ chi phí ngắn hạn sang đầu tư cho tương lai bền vững.

Trong cấu trúc đó, hạ tầng xanh được hiểu là mạng lưới liên kết các không gian xanh và mặt nước tự nhiên hoặc được thiết kế như hồ điều hòa, công viên mưa, vườn mưa, mái xanh, các dòng sông được phục hồi. Hệ thống này giúp phân tán dòng chảy, tăng khả năng thấm và trữ nước, giảm áp lực cho cống ngầm, đồng thời cải thiện chất lượng môi trường và cảnh quan đô thị.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh, giảm ngập úng không chỉ là bài toán hạ tầng kỹ thuật mà còn là thước đo cho trình độ quản trị, mức độ văn minh, xanh và đáng sống của đô thị. Tuy nhiên, nếu chỉ tiếp cận theo hướng mở rộng, nâng cao năng lực tiêu thoát nước, các giải pháp sẽ mang tính tình thế, khó xử lý căn cơ vấn đề. Dẫn chứng từ thực tiễn Hà Nội, Thạc sĩ Trần Quốc Thái và Tiến sĩ Lê Quỳnh Chi, Nhóm chuyên môn Quy hoạch, Trường đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, trong trận mưa lớn ngày 30/9/2025, dù Trạm bơm Yên Sở đã vận hành toàn bộ 20/20 tổ máy với công suất tối đa, tình trạng ngập vẫn không được cải thiện do nước không còn không gian để thoát. Thực tế này cho thấy, bài toán ngập úng không thể chỉ trông chờ vào năng lực bơm, mà cần phải có biện pháp tổng thể.

Vì vậy, cần xác định lại mối quan hệ ứng xử với nước, không thể tiếp tục tư duy “cưỡng chế” dòng chảy hay tìm mọi cách để bơm nước đi thật nhanh. Thành phố cần chuyển sang tư duy “sống chung và dành không gian cho nước”. Điều này đồng nghĩa với việc chấp nhận dành lại một phần quỹ đất đô thị quý giá để khôi phục ao, hồ, vùng trũng, hành lang thấm nước, phục vụ các dòng chảy, biến đô thị thành một thực thể có khả năng “thấm” và “chảy” cùng nước, làm cho Hà Nội tìm lại sự cân bằng bền vững giữa phát triển đô thị hiện đại và đặc tính sông nước vốn có.

Ngập lụt đô thị tại các thành phố lớn là hệ quả của nhiều nguyên nhân mang tính dài hạn. Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cũng đề xuất cần sớm nghiên cứu, áp dụng cơ chế tín chỉ và thu phí nước mưa tại đô thị, bởi mỗi công trình xây dựng đều làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên, gia tăng áp lực cho hệ thống thoát nước. Nguồn thu này cần được tái đầu tư cho hạ tầng thoát nước. Về lâu dài, chống ngập bền vững đòi hỏi một chiến lược tổng thể, khôi phục mối quan hệ hài hòa giữa đô thị và hệ sinh thái nước, kết hợp công nghệ và quản trị hiện đại giúp đô thị thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu ngày càng gia tang.

BÍCH LIÊN

Tin liên quan

ngập lụt hạ tầng xanh đô thị biến đổi khí hậu quản lý nước chống ngập đô thị

Có thể bạn quan tâm

Bộ Nông nghiệp và Môi trường thúc đẩy phát triển 1 triệu ha rừng trồng gỗ lớn đến năm 2030.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường thúc đẩy phát triển 1 triệu ha rừng trồng gỗ lớn đến năm 2030

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tiếp tục đẩy mạnh triển khai Kế hoạch phát triển rừng trồng sản xuất gỗ lớn giai đoạn 2024-2030, phấn đấu đến năm 2030 cả nước có khoảng 1 triệu ha rừng trồng gỗ lớn, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu hợp pháp, chất lượng cao cho chế biến và xuất khẩu.

Bản đồ tâm chấn trận động đất mạnh 3,2 tại xã Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. (Ảnh: Viện Các Khoa học Trái đất)

Liên tiếp xảy ra các trận động đất tại tỉnh Cao Bằng

Theo Trung tâm Báo tin và Cảnh báo sóng thần (Viện Các Khoa học Trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), từ ngày 30/7-3/8 tại tỉnh Cao Bằng liên tục xảy ra ba trận động đất có độ lớn từ 3,2-3,6. Các trận động đất này đều có cấp độ rủi ro thiên tai: 0.

Đại diện các cơ quan tham dự tại Lễ khởi động Dự án thí điểm tái sử dụng nước thải tại khu công nghiệp DEEP C Hải Phòng 2. (Ảnh: ĐỨC TÙNG)

Xây dựng, nhân rộng những khu công nghiệp xanh

Trong bối cảnh nhu cầu nước cho sản xuất tiếp tục gia tăng, còn biến đổi khí hậu và đô thị hóa gây sức ép ngày càng lớn lên nguồn nước, tái sử dụng nước thải sau xử lý đang trở thành một hướng đi quan trọng để tiết kiệm tài nguyên, giảm áp lực môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Hạn hán kỷ lục cấp 4 tại Ninh Thuận (cũ) do chịu ảnh hưởng của đợt El Nino hồi năm 2020. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Cảnh báo “đỉnh điểm” của thời tiết cực đoan do El Nino

Trong bối cảnh nhiều nơi trên thế giới phải chật vật chống chọi với mùa nắng nóng kỷ lục năm nay, các chuyên gia khí hậu cảnh báo, năm 2027 có thể trở thành năm nóng nhất được ghi nhận trong lịch sử, do tác động cộng hưởng từ hiện tượng El Nino siêu mạnh.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 3/8/2026: Bắc Bộ tiếp tục mưa rào, Trung Bộ và Nam Bộ gia tăng nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 3/8/2026: Bắc Bộ tiếp tục mưa rào, Trung Bộ và Nam Bộ gia tăng nắng nóng

Bắc Bộ tiếp tục có mưa rào và dông do rãnh áp thấp vẫn duy trì, mưa tập trung chủ yếu về đêm và sáng. Thanh Hóa và Bắc Nghệ An còn mưa rải rác, trong khi từ Hà Tĩnh trở vào Duyên hải Nam Trung Bộ ban ngày có nắng. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ về chiều tối chỉ còn mưa vài nơi.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 2/8/2026: Bắc Bộ duy trì mưa dông, Trung Bộ nắng gián đoạn

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 2/8/2026: Bắc Bộ duy trì mưa dông, Trung Bộ nắng gián đoạn

Đêm nay và ngày mai, thời tiết ngày tiếp tục phân hóa giữa các khu vực. Bắc Bộ còn mưa rào và dông rải rác, cục bộ mưa to; Bắc Trung Bộ vẫn có mưa xen nắng, trong khi từ Quảng Trị đến Duyên hải Nam Trung Bộ trời nắng. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ duy trì hình thái ngày nắng, chiều tối xuất hiện mưa dông rải rác.

Các bạn đoàn viên thanh niên tham gia trồng cây.

Hành trình xanh trong phát triển bền vững tại Quy Nhơn

Chiều 1/8, tại phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai, Công ty cổ phần đầu tư phát triển hạ tầng Phú Gia đã long trọng tổ chức sự kiện “Hành trình gieo bóng mát - Vun gốc lành, đón đô thị xanh” quy tụ gần 400 đại biểu, người dân trong khu vực cùng tham gia.

Lễ công bố Giải Marathon quốc tế VTV LPBank 2026.

Giải Marathon quốc tế VTV LPBank 2026 diễn ra tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long

Ngày 31/7, tại Hà Nội, Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình tổ chức lễ công bố Giải Marathon quốc tế VTV LPBank 2026. Giải đấu sẽ diễn ra ngày 30/8 tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long (tỉnh Ninh Bình), với chủ đề "Sải bước thăng hoa - qua miền di sản".