Chống ngập đô thị từ hạ tầng xanh

Ngập lụt đô thị ngày càng trầm trọng khi tốc độ đô thị hóa vượt quá năng lực hạ tầng, quy hoạch thiếu đồng bộ, không gian trữ nước tự nhiên bị thu hẹp và hệ thống thoát nước chưa theo kịp tác động của biến đổi khí hậu. 

Ngập lụt tại một số khu vực ở Hà Nội sau trận mưa tháng 9/2025. (Ảnh: BÍCH LIÊN)
Ngập lụt tại một số khu vực ở Hà Nội sau trận mưa tháng 9/2025. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Thực tiễn đó đòi hỏi giải pháp tổng thể, trong đó phát triển hạ tầng xanh, dành không gian cho nước giữ vai trò then chốt.

Chưa bao giờ bài toán ngập lụt đô thị lại trở nên cấp bách như hiện nay. Năm 2025, chưa đầy một tháng, ba cơn bão liên tiếp gây mưa lớn kỷ lục tại nhiều địa phương phía bắc, trong đó Hà Nội ghi nhận lượng mưa từ 120 mm đến hơn 600 mm trong hai ngày khiến nhiều tuyến phố trung tâm ngập sâu trên 1m, giao thông tê liệt, sinh hoạt người dân đảo lộn. Thực tế này cho thấy những hạn chế của hệ thống thoát nước đô thị vốn đã quá tải ngày càng chịu thêm áp lực do thời tiết thất thường.

Không chỉ Hà Nội, ngập lụt nghiêm trọng còn xảy ra tại Huế, Đà Nẵng-Hội An và nhiều đô thị khác, khi lũ trên các sông dâng cao, nhiều khu dân cư bị cô lập, hoạt động kinh tế, du lịch bị đình trệ. Tại các đô thị phía nam như Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Đồng bằng sông Cửu Long, triều cườngvà mực nước biển dâng khiến tình trạng ngập úng diễn ra thường xuyên, thậm chí ngay cả khi không có mưa.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Hồng Hạnh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế xây dựng và Đô thị, cả nước hiện có khoảng 900 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa đã vượt 44% và dự kiến đạt trên 50% vào năm 2030. Tuy nhiên, quá trình bê-tông hóa, san lấp ao hồ và thu hẹp kênh rạch đã làm suy giảm nhanh không gian thoát nước tự nhiên, khiến ngập lụt ngày càng gia tăng, gây ách tắc giao thông, đảo lộn sinh hoạt và thiệt hại kinh tế ước tính 1%-1,5% GDP đô thị mỗi năm, đồng thời đe dọa sức khỏe cộng đồng và môi trường sống.

Nguyên nhân ngập lụt tại các đô thị hiện nay là do tốc độ đô thị hóa quá nhanh đã phá vỡ quy hoạch hạ tầng, vượt quá năng lực tiêu thoát nước, trong khi công tác quản lý đô thị còn nhiều bất cập. Việc thực thi pháp luật thiếu đồng bộ, nguồn lực đầu tư hạn chế khiến nhiều dự án thoát nước, chống ngập chậm triển khai hoặc chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Cùng với đó, tình trạng không tuân thủ cao độ nền, san lấp ao hồ, kênh rạch làm suy giảm khả năng trữ và thoát nước tự nhiên; hệ thống thoát nước giữa các khu vực thiếu liên kết.

Ở nhiều nơi, tiêu thoát nước đô thị còn phụ thuộc vào công trình thủy lợi nông nghiệp đã quá tải, trong khi thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả. Công tác đánh giá tác động môi trường chưa chặt chẽ cùng việc thiếu dữ liệu đồng bộ về hệ thống thoát nước và xử lý nước thải càng làm gia tăng nguy cơ úng ngập. Đáng chú ý, nhiều hệ thống thoát nước mưa vẫn được thiết kế dựa trên dữ liệu khí tượng cũ, chưa cập nhật tác động của biến đổi khí hậu và mưa cực đoan.

Tiến sĩ, kiến trúc sư Lê Thị Bích Thuận, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng cho rằng: Mạng lưới cống bê-tông không thể “một mình” tiêu thoát toàn bộ nước mưa trong thời gian ngắn, nhất là khi bề mặt đô thị ngày càng bê-tông hóa, mưa lớn cường độ cao xuất hiện thường xuyên hơn và hệ thống cống đã xuống cấp. Hạ tầng như cống ngầm, trạm bơm vẫn cần thiết, nhưng không đủ để giải quyết bài toán ngập lụt và phục hồi môi trường. Do đó, chỉ khi kết hợp hài hòa với hạ tầng xanh gồm cây xanh, hồ điều hòa, bề mặt thấm nước, mương sinh học, đô thị mới hình thành hệ thống hạ tầng có khả năng vừa điều tiết nước, vừa phục hồi các chức năng tự nhiên. Sự chuyển đổi không nằm ở việc bổ sung thêm công trình, mà ở việc thay đổi tư duy từ “chống ngập” sang “thích ứng”, từ “thoát nước” sang “giữ nước”, từ chi phí ngắn hạn sang đầu tư cho tương lai bền vững.

Trong cấu trúc đó, hạ tầng xanh được hiểu là mạng lưới liên kết các không gian xanh và mặt nước tự nhiên hoặc được thiết kế như hồ điều hòa, công viên mưa, vườn mưa, mái xanh, các dòng sông được phục hồi. Hệ thống này giúp phân tán dòng chảy, tăng khả năng thấm và trữ nước, giảm áp lực cho cống ngầm, đồng thời cải thiện chất lượng môi trường và cảnh quan đô thị.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh, giảm ngập úng không chỉ là bài toán hạ tầng kỹ thuật mà còn là thước đo cho trình độ quản trị, mức độ văn minh, xanh và đáng sống của đô thị. Tuy nhiên, nếu chỉ tiếp cận theo hướng mở rộng, nâng cao năng lực tiêu thoát nước, các giải pháp sẽ mang tính tình thế, khó xử lý căn cơ vấn đề. Dẫn chứng từ thực tiễn Hà Nội, Thạc sĩ Trần Quốc Thái và Tiến sĩ Lê Quỳnh Chi, Nhóm chuyên môn Quy hoạch, Trường đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, trong trận mưa lớn ngày 30/9/2025, dù Trạm bơm Yên Sở đã vận hành toàn bộ 20/20 tổ máy với công suất tối đa, tình trạng ngập vẫn không được cải thiện do nước không còn không gian để thoát. Thực tế này cho thấy, bài toán ngập úng không thể chỉ trông chờ vào năng lực bơm, mà cần phải có biện pháp tổng thể.

Vì vậy, cần xác định lại mối quan hệ ứng xử với nước, không thể tiếp tục tư duy “cưỡng chế” dòng chảy hay tìm mọi cách để bơm nước đi thật nhanh. Thành phố cần chuyển sang tư duy “sống chung và dành không gian cho nước”. Điều này đồng nghĩa với việc chấp nhận dành lại một phần quỹ đất đô thị quý giá để khôi phục ao, hồ, vùng trũng, hành lang thấm nước, phục vụ các dòng chảy, biến đô thị thành một thực thể có khả năng “thấm” và “chảy” cùng nước, làm cho Hà Nội tìm lại sự cân bằng bền vững giữa phát triển đô thị hiện đại và đặc tính sông nước vốn có.

Ngập lụt đô thị tại các thành phố lớn là hệ quả của nhiều nguyên nhân mang tính dài hạn. Từ kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cũng đề xuất cần sớm nghiên cứu, áp dụng cơ chế tín chỉ và thu phí nước mưa tại đô thị, bởi mỗi công trình xây dựng đều làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên, gia tăng áp lực cho hệ thống thoát nước. Nguồn thu này cần được tái đầu tư cho hạ tầng thoát nước. Về lâu dài, chống ngập bền vững đòi hỏi một chiến lược tổng thể, khôi phục mối quan hệ hài hòa giữa đô thị và hệ sinh thái nước, kết hợp công nghệ và quản trị hiện đại giúp đô thị thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu ngày càng gia tang.

Có thể bạn quan tâm

Phế liệu xây dựng từ các ngôi nhà phá dỡ để giải tỏa cho các dự án giao thông đang khiến cho lượng rác thải trở thành quá tải tại các bãi rác Hà Nội. (Ảnh: Trịnh Xuân Giang)

Áp lực ô nhiễm từ phế thải xây dựng và vấn đề tái sinh tài nguyên tại Hà Nội

Quá trình đô thị hóa nhanh tại Hà Nội đang kéo theo lượng lớn phế thải xây dựng phát sinh, gây áp lực nặng nề lên môi trường và hạ tầng xử lý. Trước thực trạng đổ trộm, quá tải bãi thải, việc chuyển đổi từ “thải bỏ” sang “tái chế” theo mô hình kinh tế tuần hoàn là yêu cầu tất yếu nhằm hướng tới phát triển đô thị bền vững.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 19/6/2026: Bắc Bộ mưa dông giảm dần, Trung Bộ tiếp tục nắng nóng gay gắt

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 19/6/2026: Bắc Bộ mưa dông giảm dần, Trung Bộ tiếp tục nắng nóng gay gắt

Đêm nay và ngày mai, mưa dông tại Bắc Bộ có xu hướng giảm dần nhưng vẫn xuất hiện tại nhiều nơi, đặc biệt ở khu vực vùng núi và trung du. Trong khi đó, Trung Bộ tiếp tục duy trì nắng nóng trên diện rộng, nhiều nơi xảy ra nắng nóng gay gắt. Khu vực Nam Bộ ngày nắng, chiều tối và tối có mưa dông trở lại.

Ký Biên bản ghi nhớ hợp tác bảo vệ môi trường và cứu hộ động vật hoang dã giai đoạn 2026-2029.

Việt Nam-Hàn Quốc hợp tác bảo vệ môi trường và cứu hộ động vật hoang dã

Vừa qua, tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, đại diện các tổ chức môi trường của Việt Nam và Hàn Quốc ký Biên bản ghi nhớ hợp tác bảo vệ môi trường và cứu hộ động vật hoang dã giai đoạn 2026-2029, hướng tới tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học, ứng phó biến đổi khí hậu và phát huy vai trò của thanh niên trong các sáng kiến môi trường.

Một góc đô thị phường Phan Rang (tỉnh Khánh Hòa). (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Đầu tư hạ tầng môi trường, kiến tạo nền tảng phát triển bền vững vùng nam Khánh Hòa

Giữa vùng đất vốn được xem là “chảo lửa” của Nam Trung Bộ, bài toán nước sạch, thoát lũ và bảo vệ môi trường đã trở thành thách thức thường trực đối với khu vực phía nam tỉnh Khánh Hòa. Áp lực về tài nguyên nước, hạ tầng kỹ thuật, môi trường đô thị đang đặt ra yêu cầu cấp thiết với chiến lược phát triển lâu dài của địa phương.

(Ảnh minh họa)

Nắng nóng tại Trung Bộ còn kéo dài trong nhiều ngày tới

Hôm nay (18/6), nhiều khu vực tại Trung Bộ có nắng nóng gay gắt, có nơi trên 38 độ C. Dự báo, nắng nóng ở khu vực từ Thanh Hóa đến thành phố Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk còn có khả năng kéo dài trong nhiều ngày tới. Từ ngày 21/6, nắng nóng mở rộng ra khu vực trung du Bắc Bộ.

Hội nghị tập huấn “Nâng cao năng lực cộng đồng trong thực hành đánh giá rủi ro thiên tai và bảo đảm dinh dưỡng khẩn cấp” tại tỉnh Đắk Lắk.

Nâng cao năng lực đánh giá rủi ro thiên tai

Chủ động phòng ngừa, nâng cao nhận thức, năng lực của cấp xã có sự tham gia của người dân để xây dựng kế hoạch, phương án ứng phó với các cấp độ rủi ro thiên tai bao gồm ứng phó dinh dưỡng khẩn cấp và bảo đảm theo phương châm “bốn tại chỗ” là một trong những nhiệm vụ cần thiết, góp phần giảm thiểu rủi ro do thiên tai.

(Ảnh minh họa: KHÁNH TOÀN)

Cảnh báo mưa lớn gây lốc sét, lũ quét, sạt lở đất tại vùng núi và trung du Bắc Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ

Dự báo, ngày và đêm nay (18/6), khu vực vùng núi và trung du Bắc Bộ có mưa dông với lượng mưa 20-40mm, cục bộ có nơi mưa to đến rất to trên 100mm. Khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cục bộ có nơi mưa to trên 80mm. Người dân cần đề phòng lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh, lũ quét, sạt lở đất do mưa lớn.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 18/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng, Trung Bộ có nơi nắng nóng gay gắt

[Video] Dự báo thời tiết ngày 18/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng, Trung Bộ có nơi nắng nóng gay gắt

Khu vực Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông tại vùng núi và trung du do ảnh hưởng của hội tụ gió trên cao, trong khi đồng bằng chỉ có mưa rải rác. Tại miền Trung, nắng nóng vẫn là hình thái thời tiết chủ đạo. Khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ duy trì trạng thái ngày nắng, chiều tối và tối có mưa dông rải rác. 

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 18/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn cục bộ, Trung Bộ duy trì nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 18/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn cục bộ, Trung Bộ duy trì nắng nóng

Trong đêm nay và ngày mai, vùng núi và trung du Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông, cục bộ có nơi mưa rất to do ảnh hưởng của vùng hội tụ trên cao. Trong khi đó, thời tiết tại miền Trung vẫn chủ yếu là nắng nóng. Khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ duy trì hình thái ngày nắng, chiều tối và tối có mưa dông rải rác.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 17/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng, Trung Bộ có nơi nắng nóng gay gắt

[Video] Dự báo thời tiết ngày 17/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng, Trung Bộ có nơi nắng nóng gay gắt

Hôm nay, Bắc Bộ tiếp tục xuất hiện mưa dông trên diện rộng, trong đó vùng núi và trung du có nơi mưa rất to. Trong khi đó, nhiều khu vực Trung Bộ vẫn duy trì nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Khu vực Nam Bộ ngày nắng, chiều tối và tối xuất hiện mưa rào và dông rải rác.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 17/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn diện rộng, Trung Bộ có nơi nắng nóng gay gắt

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 17/6/2026: Bắc Bộ tiếp tục mưa lớn diện rộng, Trung Bộ có nơi nắng nóng gay gắt

Đêm nay và ngày mai, Bắc Bộ tiếp tục là khu vực có diễn biến thời tiết đáng chú ý nhất với mưa dông diện rộng, cục bộ có nơi mưa rất to. Trong khi đó, nhiều nơi ở Trung Bộ vẫn duy trì nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Khu vực Nam Bộ tiếp tục xuất hiện mưa rào và dông rải rác vào chiều tối và đêm.

Trồng cây hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán năm 2026.

Trồng mới 1,5 triệu cây xanh giai đoạn 2026-2030 hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán

Ngày 16/6, tại tỉnh Lạng Sơn, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, Trường cao đẳng Công nghệ và Nông lâm Đông Bắc và Công ty C.P. Việt Nam tổ chức Lễ mít-tinh và phát động trồng cây hưởng ứng Ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán năm 2026.