Trong bối cảnh hiện nay, khi các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đang len lỏi vào đời sống học đường với hình thức tinh vi và hấp dẫn, phòng, chống tác hại của thuốc lá trở thành một nhiệm vụ trọng yếu của toàn ngành giáo dục. Không chỉ vì sức khỏe cộng đồng, mà còn vì tương lai của thế hệ trẻ.
Bằng những cách làm cụ thể, đến nay, tất cả trường học trên địa bàn ban hành quy chế cấm hút thuốc trong khuôn viên; 100% học sinh, giáo viên ký cam kết thực hiện… Các hoạt động ngoại khóa, truyền thông về phòng, chống thuốc lá trở thành thường xuyên và có chiều sâu.
Trong Cuộc thi thiết kế bài giảng về phòng chống tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cho giáo viên phổ thông trên toàn quốc năm 2025, do Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) phối hợp Báo Giáo dục và Thời đại tổ chức, tỉnh Phú Thọ có tới 193 tác phẩm dự thi đến từ 138 trường học, trong đó 6 tác phẩm vào vòng chung khảo và 3 tác phẩm xuất sắc đoạt giải.
Đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần trách nhiệm, sự sáng tạo và tâm huyết của đội ngũ giáo viên tỉnh Phú Thọ trong công tác tuyên truyền, giáo dục phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Từ thực tiễn triển khai, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ Nguyễn Quang Minh cho biết: "Chúng tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm. Trước tiên phải kể đến là chính sách rõ ràng, lãnh đạo làm gương. Các trường học ban hành quy chế nội bộ nghiêm túc, đồng thời lãnh đạo, giáo viên phải tiên phong thực hiện để làm gương cho học sinh".
Đáng chú ý, việc triển khai mô hình có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với phụ huynh và các tổ chức xã hội, khi các hội: Phụ nữ, Phụ huynh, Đoàn thanh niên cùng đồng hành, hiệu quả truyền thông được nhân lên gấp bội.
Quá trình triển khai, công tác kiểm tra, giám sát và khen thưởng luôn được minh bạch; tiêu chí phòng, chống thuốc lá được đưa vào đánh giá thi đua; xử lý vi phạm mang tính giáo dục; khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân tiêu biểu.
Nhằm nâng cao hiệu quả và nhân rộng mô hình, ông Nguyễn Quang Minh đề xuất thêm một số giải pháp. Trước tiên cần đổi mới thông điệp truyền thông, tập trung vào thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tổ chức các chiến dịch sáng tạo như clip học sinh tự thực hiện, poster tương tác, phát thanh dưới cờ, livestream... Các trường học cần phát huy vai trò giáo viên chủ nhiệm và học sinh tuyên truyền viên, mỗi lớp có “Đại sứ môi trường học đường không khói thuốc”, phối hợp cùng giáo viên để phát hiện sớm, phản ánh và lan tỏa hành động.
Đặc biệt, cần phối hợp liên ngành để kiểm soát việc bán thuốc quanh trường học. Đặc biệt có sự kết nối Công an, Quản lý thị trường, Y tế để ngăn chặn việc bán thuốc lá điện tử gần trường và trên không gian mạng.
Việc thiết lập chỉ số “Không khói thuốc” trong trường học cũng là cách làm hay, kết hợp theo dõi cam kết, hoạt động ngoại khóa, vi phạm, học sinh vận động người thân bỏ thuốc… để đánh giá và khen thưởng định kỳ.
Mô hình “Trường học không khói thuốc” không chỉ là nhiệm vụ quản lý, mà là sứ mệnh giáo dục - là hành động cụ thể vì sức khỏe học sinh, vì tương lai của đất nước. Khi môi trường học đường không khói thuốc thực sự được hình thành và duy trì, sẽ tạo dựng được nền tảng vững chắc cho một thế hệ khỏe mạnh, có kiến thức, có bản lĩnh và có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
