Những rào cản trong giải ngân
Giải ngân đầu tư công tuy tăng về số liệu tuyệt đối nhưng về tỷ lệ mới đạt 46,7% kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ giao, thấp hơn 0,7% cùng kỳ năm 2021. Còn 16 bộ, cơ quan Trung ương, địa phương chưa phân bổ hết kế hoạch vốn đầu tư công và 16 bộ, cơ quan Trung ương, địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt thấp dưới 20%.
Với ba chương trình mục tiêu quốc gia, mới có 38/63 địa phương đã cân đối, bố trí hơn 13.400 tỷ đồng từ vốn ngân sách địa phương. Đến cuối tháng 9/2022, giải ngân từ ngân sách Trung ương ước đạt gần 927 tỷ đồng, bằng 2,86% kế hoạch.
Từ đầu năm đến nay, Chính phủ đã ban hành 10 nghị quyết, trong đó có hai nghị quyết chuyên đề, gần đây nhất là Nghị quyết số 124/NĐ-CP ngày 15/9/2022 về các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công những tháng cuối năm 2022. Cùng với đó là bốn công điện, bảy văn bản chỉ đạo; hai hội nghị trực tuyến với các bộ, cơ quan Trung ương, địa phương; thành lập sáu tổ công tác, tiến hành ba đợt kiểm tra vào tháng 5, tháng 7 và tháng 8 của năm 2022. Tuy vậy, việc kích hoạt lại các động lực tăng trưởng đang lộ ra nhiều điểm yếu sau dịch bệnh, nhất là từ hoạt động đầu tư của Nhà nước.
Đáng nói, tốc độ giải ngân đầu tư công không phải bây giờ mới chậm. Thực trạng này đã được chỉ ra nhiều năm nay với những nguyên nhân không phải mới xuất hiện. Có thể là do sự chưa thống nhất, đồng bộ trong quy định của thể chế, chính sách liên quan đến hoạt động đầu tư-xây dựng-đất đai, quản lý vốn nhà nước. Hay công tác triển khai thực hiện còn nhiều thiếu sót, như lập kế hoạch đầu tư chưa sát với khả năng thực hiện, còn tình trạng vốn chờ dự án, thủ tục, khảo sát, thiết kế dự án chưa tốt dẫn tới nhiều dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư nhưng vẫn chưa đủ điều kiện giải ngân… Trong quá trình triển khai dự án, những bất cập không nhỏ trong công tác giải phóng mặt bằng, thủ tục thanh toán, quyết toán, năng lực các nhà thầu, nhà đầu tư, quản lý… là những rào cản không hề nhỏ, ảnh hưởng tới tiến độ thực hiện.
Song, phải nhấn mạnh là những khó khăn, khúc mắc này diễn ra trong bối cảnh giá cả nguyên vật liệu tăng liên tục trong khi ứng xử của các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương liên quan các định mức chi phí của các dự án đầu tư công không thể linh hoạt theo giá thị trường. Đến mức, nhiều nhà thầu phải chấp nhận dừng lại, chịu phạt tiến độ hơn là càng làm, càng lỗ. Nhiều nhà thầu không dám tham gia các dự án đầu tư công.
Ðơn giản hóa thủ tục liên quan đầu tư công
Trong hội nghị của Chính phủ về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công và thực hiện ba chương trình mục tiêu quốc gia vừa diễn ra cuối tháng 9, người đứng đầu Chính phủ đã thêm một lần nữa nhắc lại thực trạng này. Cùng với đó là yêu cầu rà soát lại các quy định, chủ động sửa đổi, bổ sung và đề xuất các cấp có thẩm quyền theo hướng cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đầu tư công.
Người đứng đầu Chính phủ cũng yêu cầu đề cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, chậm tiến độ giao vốn, thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn; tiếp tục rà soát lại các dự án, bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, làm việc nào dứt điểm việc đó, tránh chia cắt, dàn trải, manh mún, kéo dài; động viên các nhà thầu, doanh nghiệp chung tay, chung sức, chia sẻ rủi ro, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, nhất là khi giá cả nguyên vật liệu có nhiều biến động.
Nhưng trên hết, Thủ tướng xác định trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, tình hình không bình thường thì làm việc cũng phải khác bình thường. Điều này đặt yêu cầu đẩy nhanh đầu tư công vào tư duy chính sách thật sự mạnh, đột phá, mang tính thay đổi để thông được dòng vốn này.
