Khi chi phí logistics chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong giá thành sản phẩm, nhiều doanh nghiệp cho rằng nếu không sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, kết nối và cơ chế chính sách, năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt sẽ tiếp tục bị bào mòn.
Đây cũng là chủ đề được các doanh nghiệp chia sẻ, kiến nghị tại chương trình cà-phê doanh nhân lần thứ 90 do Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (HUBA) tổ chức mới đây.
Doanh nghiệp “gồng” khi chi phí logistics tăng
Chỉ trong vài tháng, chi phí logistics đã trở thành gánh nặng lớn đối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là các ngành nông sản, thực phẩm và hàng tươi sống. Không chỉ phải đối mặt với giá cước vận tải tăng mạnh, doanh nghiệp còn chịu áp lực từ thời gian giao hàng kéo dài, thiếu phương tiện vận chuyển và hàng loạt khoản phụ phí phát sinh.
Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Phúc Sinh cho biết: Chưa bao giờ chi phí logistics tạo sức ép lớn như hiện nay. Trước đây, chúng tôi chỉ chi khoảng 7-8 tỷ đồng/tháng tiền cước tàu nhưng riêng tháng 6 vừa qua, chi phí này lên tới 17 tỷ đồng. Cộng thêm các khoản phụ phí khác, tổng chi phí logistics lên khoảng 22 tỷ đồng, chiếm hơn một nửa tổng chi phí vận hành trong một tháng.
"Chi phí này đang trực tiếp bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp, làm giảm nguồn lực đầu tư mở rộng sản xuất và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế", ông Thông chia sẻ.
Tương tự, Công ty Vina T&T Group cũng đang phải xoay xở trước áp lực chi phí vận chuyển tăng chóng mặt. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty cho biết: Chỉ trong thời gian ngắn, giá cước tàu biển vận chuyển container lạnh đã tăng từ khoảng 2.800 USD lên 7.800 USD/container, tương đương mức tăng gần 200%.
Điều đáng nói, dù chấp nhận mức giá rất cao, doanh nghiệp vẫn khó đặt được chỗ trên tàu và phải lên kế hoạch vận chuyển từ rất sớm. Trong khi đó, hợp đồng với đối tác nước ngoài đã được ký kết nên doanh nghiệp hầu như không thể điều chỉnh giá bán nên gần như chúng tôi phải tự gánh toàn bộ chi phí phát sinh.
Bên cạnh diễn biến của thị trường, điểm nghẽn lớn của logistics Việt Nam còn nằm ở hệ thống hạ tầng và khả năng kết nối.
Ông Vũ Hải Hà, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Hàng hải dầu khí và Phát triển bất động sản S.O.P.A.S cho rằng: Việt Nam hiện có hơn 300 cảng biển nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng.
Hạ tầng cảng biển và đường sắt vẫn chưa hình thành được mạng lưới kết nối đồng bộ, khiến phần lớn hàng hóa vẫn phải vận chuyển bằng đường bộ, phương thức có chi phí cao nhất và cũng gây áp lực lớn nhất lên hạ tầng giao thông. Riêng chi phí vận tải đã chiếm khoảng 60% tổng chi phí logistics, trong khi ở nhiều quốc gia khác chỉ khoảng 30%", ông Hà phân tích.
Nêu ý kiến, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch HUBA cũng cho rằng: Dấu hiệu đáng lo ngại là khi logistics đang trở thành "điểm nghẽn" của nền kinh tế.
Theo ông Hòa, hiệp hội đã nhận được nhiều phản ánh từ doanh nghiệp về tình trạng chi phí logistics liên tục tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và năng lực cạnh tranh. Nếu không có những giải pháp căn cơ, chi phí logistics sẽ tiếp tục làm giảm lợi nhuận, hạn chế khả năng mở rộng thị trường của doanh nghiệp Việt Nam.
Đồng bộ hạ tầng, chuyển đổi số để giảm chi phí logistics
Nhiều chuyên gia cho rằng, để xử lý tận gốc bài toán logistics cần đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, tổ chức lại chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực quản trị của doanh nghiệp.
Bên cạnh những biến động địa chính trị khiến giá nhiên liệu và cước vận tải tăng mạnh, hệ thống hạ tầng giao thông chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế cũng làm gia tăng đáng kể chi phí lưu thông hàng hóa.
Cùng với đó là các khoản chi cho công nghệ, bản quyền phần mềm, quản trị dữ liệu và nhiều chi phí ẩn khác đang khiến chi phí logistics của doanh nghiệp ngày càng phình to.
Trước thực tế đó, để giảm chi phí logistics, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy quản trị thay vì tiếp tục đầu tư dàn trải. Trong đó, phát triển mô hình kinh tế chia sẻ trong logistics, tăng cường sử dụng chung kho bãi, phương tiện vận tải và hệ thống phân phối để nâng cao hiệu suất khai thác được xem là giải pháp mang lại hiệu quả.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Chi phí logistics của Việt Nam hiện vẫn chiếm khoảng 17-18% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore hay Malaysia. Đây là dư địa rất lớn để cải thiện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Riêng Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trong giai đoạn 2026-2030 sẽ tiếp tục kéo giảm tỷ trọng chi phí logistics trên GRDP của thành phố xuống còn khoảng 11-14%.
Để đạt mục tiêu này, thành phố đang tập trung hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức với đầy đủ năm loại hình vận tải gồm đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, hàng không và cảng biển.
Song song đó, thành phố cũng quy hoạch nhiều tuyến đường sắt mới, trong đó đáng chú ý là tuyến kết nối Bàu Bàng với cụm cảng Cái Mép-Thị Vải. Tuyến vận tải này được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển lớn trong vận chuyển hàng hóa từ các khu công nghiệp đến cảng biển với chi phí thấp hơn nhiều so với đường bộ.
Ngoài hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực cũng được xác định là những trụ cột quan trọng của chiến lược phát triển logistics trong thời gian tới. Thành phố đang nghiên cứu thành lập trung tâm đào tạo chuyên sâu về logistics, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận các mô hình quản trị tiên tiến, công nghệ mới và kinh nghiệm phát triển của các quốc gia có ngành logistics phát triển.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Vũ Hải Hà cũng đề xuất Nhà nước tập trung nguồn lực phát triển các tuyến đường sắt, đường thủy kết nối trực tiếp với cảng biển thay vì tiếp tục đầu tư dàn trải vào nhiều cảng mới. Theo ông, chỉ khi hình thành được mạng lưới vận tải đa phương thức thật sự đồng bộ, logistics mới không còn là "điểm nghẽn" của nền kinh tế.
