Không để quản lý chạy theo vi phạm
Những vụ việc được phát hiện, xử lý thời gian qua cho thấy áp lực quản lý môi trường tại Tây Ninh đến từ nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh. Tại một số khu, cụm công nghiệp và cơ sở sản xuất, kinh doanh vẫn xảy ra tình trạng xả thải không đúng quy định.
Trong 8 tháng qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Công an tỉnh kiểm tra, phát hiện và xử lý nhiều trường hợp vi phạm. Có doanh nghiệp bị phạt hơn một tỷ đồng do vi phạm về nước thải và hệ thống quan trắc tự động; một số hộ kinh doanh bị phạt hàng trăm triệu đồng do xả nước thải sản xuất chưa qua xử lý.
Đáng chú ý, Công an tỉnh đã khởi tố Lê Văn Cường (ấp Long Hậu 1, xã Cần Giuộc) để điều tra về tội gây ô nhiễm môi trường, liên quan việc đổ trái phép gần 600 tấn chất thải rắn công nghiệp.
Việc phát hiện, xử lý vi phạm là cần thiết, nhưng cũng đặt ra yêu cầu quản lý phải nhận diện nguy cơ từ sớm, nhất là tại các cơ sở có lượng chất thải lớn hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Khắc Phục, trước đây phần lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước về môi trường được thực hiện ở cấp tỉnh. Sau khi phân cấp, ủy quyền, khoảng 80-90% công việc được chuyển về cấp xã, phường, giúp chính quyền cơ sở nắm địa bàn, nguồn thải và xử lý công việc sát thực tế hơn.
Tuy nhiên, hiệu quả phân cấp phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ thực thi. Từ thẩm định, cấp phép, đăng ký môi trường đến kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm đều đòi hỏi kiến thức pháp luật, chuyên môn. Trong khi đó, một số cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu, còn lúng túng với quy trình, thời hạn giải quyết các thủ tục mới được phân cấp.
Để nâng cao năng lực, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng về quản lý chất thải rắn; phổ biến quy định, chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, di sản thiên nhiên và biến đổi khí hậu cho Ủy ban Nhân dân các xã, phường trên địa bàn tỉnh năm 2026.
Cùng với việc phân cấp nhiệm vụ, yêu cầu kiểm soát sau cấp phép cũng được đặt ra rõ hơn. Việc một dự án, cơ sở được cấp giấy phép môi trường không đồng nghĩa với việc công tác quản lý dừng lại. Các công trình bảo vệ môi trường, việc chấp hành quy định về xả thải và quá trình vận hành phải tiếp tục được theo dõi.
Ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh tăng cường kiểm tra sau cấp phép, tập trung vào những cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm cao; kiểm tra việc thực hiện các công trình bảo vệ môi trường của những dự án đã được cấp giấy phép. Các khu, cụm công nghiệp và địa bàn có nguy cơ phát sinh điểm nóng môi trường được tăng cường theo dõi, kiểm tra, giám sát.
Lấy dữ liệu để nhận diện nguy cơ
Một cơ sở quan trọng của công tác quản lý môi trường là dữ liệu quan trắc.
Với các cơ sở thuộc diện phải quan trắc tự động, liên tục, thiết bị phải được vận hành đúng quy định, bảo đảm dữ liệu truyền về đầy đủ, chính xác. Khi phát hiện thông số bất thường, cơ quan chức năng cần kịp thời phân tích, xác minh nguyên nhân, đánh giá rủi ro và có biện pháp xử lý phù hợp; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi gian lận, làm sai lệch dữ liệu quan trắc.
Ông Trần Khắc Phục cho biết, Ủy ban nhân dân tỉnh yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát, đánh giá toàn bộ mạng lưới quan trắc định kỳ và tự động, liên tục; tập trung vào chất lượng, tính liên tục của dữ liệu và khả năng đáp ứng yêu cầu quản lý.
Tỉnh cũng tăng cường thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm các cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao, nhất là việc thực hiện công trình, biện pháp bảo vệ môi trường sau khi dự án, cơ sở được cấp phép.
Để yêu cầu này đi vào thực chất, Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo gắn trách nhiệm của cơ quan chuyên môn với chính quyền cấp xã và các lực lượng chức năng; đồng thời nâng cao chất lượng dữ liệu, năng lực phân tích và khả năng phản ứng trước những dấu hiệu bất thường.
Kiểm soát ô nhiễm vì vậy không chỉ được thực hiện ở thời điểm phát hiện vi phạm. Đó là quá trình liên tục, bắt đầu từ nhận diện nguy cơ, kiểm soát nguồn thải, theo dõi hoạt động của cơ sở đến phân tích dữ liệu và hậu kiểm.
Trong bối cảnh Tây Ninh tiếp tục phát triển công nghiệp, đô thị và thu hút đầu tư, tăng năng lực quản lý tại cơ sở, kiểm soát chặt nguồn thải và sử dụng hiệu quả dữ liệu quan trắc, địa phương sẽ chủ động hơn trong phòng ngừa ô nhiễm. Đây là cơ sở để gắn yêu cầu phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
