Một triệu ha rừng bị phá hủy
Theo dữ liệu của Ủy ban châu Âu (EC), năm 2025 nhiều khả năng là năm nóng nhất lịch sử với nhiệt độ trung bình toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C so thời kỳ tiền công nghiệp. Nhiệt độ cao kỷ lục kéo theo nguy cơ cháy rừng gia tăng. Tháng 8 vừa qua chứng kiến hàng loạt vụ cháy lớn bùng phát tại Nam Âu, trong bối cảnh nắng nóng kéo dài và gay gắt đã đẩy nền nhiệt ở nhiều nước thuộc khu vực Địa Trung Hải và Balkan vượt ngưỡng 40°C. Thảm thực vật khô hạn sau nhiều đợt nắng nóng, nhất là tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, càng khiến lửa lan nhanh và dữ dội hơn.
Theo số liệu từ Hệ thống thông tin cháy rừng châu Âu (EFFIS), tính từ đầu năm đến nay, các vụ cháy rừng tại 22 trong tổng số 27 nước thành viên EU đã thiêu rụi hơn 1 triệu ha rừng, con số cao nhất kể từ khi có số liệu thống kê năm 2006. Các vụ cháy rừng đã phát thải lượng khí CO2 khổng lồ lên tới 35 triệu tấn, mức kỷ lục vào thời điểm này.
Tại Bồ Đào Nha, vụ cháy rừng tại khu vực Piodao, miền trung nước này, kéo dài 11 ngày, thiêu rụi hơn 64.000 ha đất. Tính từ đầu năm, “giặc lửa” đã phá hủy hơn 250.000 ha rừng trên toàn lãnh thổ quốc gia nằm trên bán đảo Iberia này. Chính phủ Bồ Đào Nha đã phải kích hoạt Cơ chế bảo vệ dân sự (UCPM) của EU. Sau khi kích hoạt UCPM, Bồ Đào Nha nhận được nhiều sự hỗ trợ của các nước EU, gồm máy bay chữa cháy từ Pháp, Hy Lạp, cùng lực lượng cứu hỏa từ Estonia và Malta.
Ở nước láng giềng Tây Ban Nha, các vụ cháy rừng bùng phát từ đầu năm đến nay, đặc biệt tại khu vực phía tây nước này, đã thiêu rụi hơn 400.000 ha. Tây Ban Nha cũng phải lần đầu kích hoạt UCPM, để kêu gọi sự hỗ trợ của các quốc gia EU. Trong tháng 8 vừa qua, Pháp ghi nhận vụ cháy rừng lớn nhất kể từ năm 1949 tại vùng Occitania ở phía nam và sau đó lan rộng 16.000 ha, khiến một người thiệt mạng và 25 người bị thương. Hơn 2.000 lính cứu hỏa được huy động. Dù Pháp không kích hoạt UCPM, nhưng Slovakia đã chủ động triển khai lực lượng cứu hỏa của mình để hỗ trợ Pháp từ ngày 16 đến 31/8.
Nỗ lực ứng phó cháy rừng
Các quốc gia thành viên có thể đề nghị hỗ trợ thông qua UCPM của EU, vốn được thiết lập nhằm tăng cường hợp tác trong ứng phó thảm họa tự nhiên hoặc nhân đạo. Tính đến cuối tháng 8, cơ chế này đã được kích hoạt 16 lần trong mùa cháy rừng năm nay, vốn thường xảy ra từ tháng 6 đến tháng 9. Theo EC, con số này ngang bằng với tổng số lần cơ chế được kích hoạt trong cả năm 2024. Cơ chế UCPM của EU vẫn đang hoạt động hết công suất để khống chế các đám cháy ở hầu hết khu vực Nam Âu.
Tại Hy Lạp, trong mùa cháy rừng năm nay, 323 lính cứu hỏa từ nhiều quốc gia châu Âu đã được triển khai tại Athens, Thessaloniki và Patras theo cơ chế UCPM. Hy Lạp cũng đã hai lần kích hoạt cơ chế này và đồng thời hỗ trợ nhiều quốc gia khác như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Cộng hòa Síp... Tình hình tương tự tại một số quốc gia khác như Bulgaria và Albania (hiện trong tiến trình đàm phán gia nhập EU), buộc chính quyền các nước phải huy động cao nhất lực lượng tham gia chữa cháy.
Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cam kết hỗ trợ Tây Ban Nha và các nước thành viên khác trong liên minh khắc phục hậu quả, trong đó có thể huy động Quỹ hỗ trợ đoàn kết của EU. Để giúp người dân và lực lượng cứu hỏa có thể ứng phó hiệu quả trước thực tế cháy rừng ngày càng thường xuyên, theo Chủ tịch EC, điều quan trọng là nâng cao nhận thức cộng đồng về cách bảo đảm an toàn, đồng thời trang bị cho lực lượng cứu hỏa kiến thức và công cụ cần thiết. Nhiều nước cũng đang tăng cường các biện pháp phòng ngừa. Bulgaria huy động thêm lực lượng vào những ngày có nguy cơ cao. Sau thảm họa cháy rừng lịch sử năm 2022, Slovenia đã thành lập Trung tâm huấn luyện và cứu hộ chuyên biệt tại thị trấn Sezana với sự hỗ trợ tài chính của EU.
Công nghệ cũng được xem là yếu tố quyết định. Tại công trình Pont du Gard của Pháp, công trình dẫn nước được xây dựng từ thời La Mã, hơn 120 thiết bị cảm biến kết nối vệ tinh vừa được lắp đặt để đo áp suất khí quyển, nhiệt độ, độ ẩm, đồng thời phát hiện sớm biến động không khí, khí CO2 hoặc bụi mịn. Dự án này do Công ty Dryad của Đức phát triển. Đến cuối giai đoạn thử nghiệm, dự án sẽ có từ 10.000 đến 13.000 cảm biến được lắp đặt, sẵn sàng đưa vào sử dụng vào đầu mùa hè năm 2026, qua đó giúp tăng khả năng dự báo cháy rừng.
