Trước những cú sốc trên thị trường “vàng đen”, nhiều nước châu Âu đẩy nhanh việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, tăng dần các nguồn năng lượng chủ động trong nước.
Châu Âu vốn chưa hoàn toàn phục hồi từ cuộc khủng hoảng năng lượng gây ra bởi chiến sự tại Ukraine, nay lại phải chật vật ứng phó những thách thức, rủi ro mới do xung đột tại Trung Đông. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo, xung đột kéo dài tại Trung Đông và sự sụt giảm nguồn cung năng lượng sẽ khiến lạm phát tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) tăng vọt. Nhà kinh tế trưởng ECB Philip Lane dẫn một bản phân tích của ECB năm 2023 cho thấy, nếu xung đột dẫn tới tình trạng sụt giảm kéo dài nguồn cung năng lượng và làm gián đoạn hoạt động kinh tế trong khu vực, lạm phát do giá năng lượng có thể tăng mạnh. Các nước vùng Vịnh đang chiếm khoảng một phần ba sản lượng dầu xuất khẩu trên thế giới, nên thị trường năng lượng toàn cầu rất nhạy cảm với các biến động ở khu vực Trung Đông.
Nhằm chuẩn bị cho kịch bản gián đoạn kéo dài đối với nguồn cung năng lượng do vòng xoáy bất ổn ở Trung Đông, Ủy ban châu Âu (EC) đã yêu cầu các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) cân nhắc việc cắt giảm sử dụng dầu và khí đốt, nhất là trong lĩnh vực giao thông vận tải. Điều đó có thể đồng nghĩa với việc các chính phủ yêu cầu công dân lái xe hoặc di chuyển bằng đường hàng không ít hơn, nhằm tiết kiệm nhiên liệu cho các mục đích thiết yếu. Theo Ủy viên Năng lượng của EU Dan Jorgensen, lĩnh vực giao thông vận tải của Lục địa già đang đối mặt chi phí tăng cao và tình trạng thiếu hụt nguồn cung.
Giới chức EU ngày càng bày tỏ lo ngại về việc thiếu hụt nguồn cung diesel và nhiên liệu bay. Đây là những mặt hàng mà châu Âu phụ thuộc lớn vào việc nhập khẩu từ Trung Đông. Hiện có khoảng 20% lượng diesel tiêu thụ tại EU và Anh có nguồn gốc từ khu vực vùng Vịnh. Truyền thông mới đây cũng cảnh báo về nguy cơ số lượng chuyến bay bị hủy vào mùa hè sẽ tăng cao nếu tình trạng thiếu hụt nhiên liệu kéo dài. Bên cạnh đó, EC ban hành hướng dẫn khẩn yêu cầu các nước thành viên EU linh hoạt hơn trong việc thực thi quy định nhập khẩu khí đốt. Các cơ quan hải quan EU được yêu cầu phê duyệt các lô khí đốt không có nguồn gốc từ Nga trong vòng 12-24 giờ kể từ khi doanh nghiệp nộp hồ sơ.
Chiến sự tại Trung Đông cũng là “lời cảnh tỉnh” cho thế giới về sự cấp thiết dịch chuyển sang năng lượng tái tạo. Châu Âu đã trải qua một bài học kinh nghiệm sâu sắc từ cuộc xung đột ở Ukraine về tập trung phát triển năng lượng tái tạo, giảm phụ thuộc vào nguồn cung khí đốt từ Nga. Trước sức ép bảo đảm an ninh năng lượng, châu Âu đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ trong phát triển năng lượng tái tạo. Năm 2025 ghi nhận lần đầu tiên Liên minh Cờ xanh đạt được sản lượng điện gió và điện mặt trời cao hơn sản lượng điện sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA) Francesco La Camera nhận định, cuộc khủng hoảng tại Trung Đông một lần nữa cho thấy an ninh năng lượng khó có thể được bảo đảm nếu phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Các cuộc xung đột, đối đầu và cạnh tranh chiến lược gay gắt hiện nay ngày càng bộc lộ xu hướng “vũ khí hóa” năng lượng. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách cho các nước điều chỉnh chính sách năng lượng, xây dựng “đê chắn sóng” vững chắc trước các “cơn bão” địa chính trị khó lường.
