Cần kiểm soát hóa chất độc hại

Ở nước ta, các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (POP) và thủy ngân đang hiện diện ở nhiều nơi, trong khi hệ thống quản lý, xử lý và thay thế vẫn còn nhiều khó khăn.

Nhà kho phân loại, lưu giữ chất thải nguy hại phát sinh trong quá trình sản xuất tại Công ty Cổ phần Khai khoáng Minh Đức, tỉnh Yên Bái. (Ảnh: Thanh Ngà)
Nhà kho phân loại, lưu giữ chất thải nguy hại phát sinh trong quá trình sản xuất tại Công ty Cổ phần Khai khoáng Minh Đức, tỉnh Yên Bái. (Ảnh: Thanh Ngà)

Chỉ một chiếc bóng đèn huỳnh quang hay một tấm vật liệu cách nhiệt EPS/XPS có thể chứa các hóa chất thuộc danh sách loại bỏ toàn cầu. Ở Việt Nam, khoảng 3.000 tấn vật liệu EPS/XPS được sản xuất mỗi tháng, trong đó thường chứa HBCDD, một chất POP cực kỳ độc hại.

Còn trong lĩnh vực y tế, hàng chục nghìn thiết bị như nhiệt kế, máy đo huyết áp… vẫn sử dụng thủy ngân, một kim loại nặng có thể gây tổn thương thần kinh, rối loạn nội tiết và tích lũy sinh học.

Với tỷ lệ hư hỏng gần 20%, ước tính có tới 500kg thủy ngân bị phát tán mỗi năm chỉ riêng từ các cơ sở y tế. Điều này càng nguy hiểm hơn khi nước ta vẫn chưa có hệ thống thu gom và xử lý đồng bộ các sản phẩm chứa thủy ngân sau sử dụng.

Vụ cháy kho của Công ty cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông (năm 2019) khiến hàng chục kg thủy ngân lan vào môi trường đô thị; hàng nghìn nông dân từng tiếp xúc thuốc trừ sâu chứa POP suốt nhiều thập kỷ và nhiều địa điểm từng bị ô nhiễm bởi chiến tranh.

Những cái tên như dioxin, PCB, PFOS… không còn là khái niệm chuyên môn, mà đã thành nỗi ám ảnh dai dẳng với cộng đồng.

Việt Nam đã tham gia và phê chuẩn Công ước Stockholm (về POP) từ năm 2002 và Công ước Minamata (về thủy ngân) từ năm 2013. Các nội dung về quản lý hóa chất cũng đã được đưa vào Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cùng các nghị định hướng dẫn.

Bên cạnh đó, mới đây, Công ước Stockholm vừa thông qua việc loại bỏ thêm 3 nhóm hóa chất độc hại toàn cầu (chlorpyrifos, PFCAs chuỗi dài, MCCP). Tuy nhiên, thực tế, các hóa chất này vẫn tiếp tục được sử dụng, đặc biệt ở các lĩnh vực sản xuất công nghiệp như nhựa, sơn, xi mạ, vật liệu cách nhiệt, và thiết bị y tế.

Nhưng điều khiến giới chuyên gia lo ngại là khoảng cách giữa luật và thực tiễn vẫn còn rất lớn. Các hóa chất như PBDEs, SCCP, PFOS, dù không sản xuất nội địa, vẫn tiếp tục được nhập khẩu và sử dụng rộng rãi. Các quy định như dán nhãn sinh thái, mua sắm xanh, kiểm soát hóa chất nguy hại… còn quá yếu để thay đổi hành vi của thị trường.

Đặc biệt, tại cấp cơ sở và các doanh nghiệp nhỏ, năng lực kỹ thuật, tài chính và nhận thức còn hạn chế cho nên việc kiểm soát hóa chất gần như bị buông lỏng. Người tiêu dùng cũng không thể phân biệt đâu là sản phẩm an toàn, đâu là thứ tiềm ẩn POP, thủy ngân.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã khởi động dự án về “giảm thiểu phát thải POP và thủy ngân thông qua quản lý vòng đời sản phẩm và nhãn sinh thái”.

Theo đại diện Cục Môi trường, dự án không chỉ đặt mục tiêu cụ thể như giảm 648kg thủy ngân thông qua loại bỏ và thay thế 10.000 thiết bị y tế chứa thủy ngân, 20.000 bóng đèn huỳnh quang, cắt giảm 35 tấn POP từ sản phẩm công nghiệp mà còn hướng đến thiết lập cơ chế tài chính xanh, áp dụng nhãn sinh thái và thúc đẩy tiêu dùng bền vững, để thị trường dịch chuyển theo hướng xanh hóa.

Một xu hướng quan trọng của quản trị hóa chất hiện đại là “quản lý vòng đời sản phẩm” tức kiểm soát từ khâu thiết kế, sản xuất, lưu thông, tiêu dùng cho đến thu hồi và tiêu hủy cuối cùng. Đây là cách tiếp cận mà nhiều quốc gia phát triển đã áp dụng, đặc biệt đối với POP, thủy ngân và các chất khó phân hủy trong tự nhiên.

Ông Patrick Haverman, Phó Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho biết, hợp tác liên ngành là yếu tố then chốt bởi POP, thủy ngân và các hóa chất nói chung tồn tại trong nhiều lĩnh vực và thuộc phạm vi quản lý của nhiều cơ quan khác nhau, do đó cần có sự tham gia tích cực từ các đơn vị của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương, Bộ Y tế.

Theo ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường, thực hiện dự án là hành động thể hiện quyết tâm, hành động của Chính phủ Việt Nam về bảo vệ môi trường trong quản lý các chất ô nhiễm khó phân hủy và thực hiện các cam kết quốc tế nhằm giảm thiểu rủi ro cho môi trường và sức khỏe con người.

Có thể bạn quan tâm

Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải chảy qua địa bàn xã Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên. (Ảnh: nhandan.vn)

Trả lời cử tri về phát triển hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai

Bộ Nông nghiệp và Môi trường trả lời kiến nghị của cử tri tỉnh Hưng Yên về đầu tư nguồn lực cải tạo, nâng cấp, xây dựng mới hạ tầng đồng bộ thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai, nhất là hệ thống đê điều, thủy lợi; nâng cao năng lực dự báo thời tiết, thiên tai, biến đổi khí hậu...

Sản xuất phân đạm Urê tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Đạm Ninh Bình (Tập đoàn Hóa chất Việt Nam).

“Xanh hóa" ngành hóa chất

Ngành công nghiệp hóa chất giữ vai trò nền tảng, cung cấp nguyên liệu đầu vào cho nhiều lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 28/2/2026: Bắc Bộ sương mù dày, Nam Bộ nắng trở lại

[Video] Dự báo thời tiết ngày 28/2/2026: Bắc Bộ sương mù dày, Nam Bộ nắng trở lại

Trong ngày 28/2, hình thế thời tiết trên cả nước ghi nhận sự chuyển biến tích cực khi các hệ thống gây nhiễu động suy yếu nhanh. Vùng áp thấp phía Tây phát triển mạnh mang nắng ấm bao phủ Bắc Bộ và Trung Bộ; đồng thời, rãnh thấp xích đạo giãn trục giúp khu vực phía Nam chấm dứt đợt mưa trái mùa kéo dài nhiều ngày qua.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 27/2/2026: Miền Bắc nắng ráo chấm dứt nồm, miền Nam mưa dông lớn

[Video] Dự báo thời tiết ngày 27/2/2026: Miền Bắc nắng ráo chấm dứt nồm, miền Nam mưa dông lớn

Thời tiết cả nước ghi nhận những biến động trái chiều dưới tác động của hai hệ thống khí áp mạnh. Trong khi vùng áp thấp phía Tây mang nắng nóng trở lại Bắc Bộ, thì tại khu vực Cao Nguyên và Nam Bộ, rãnh xích đạo kích hoạt đợt mưa trái mùa diện rộng với cường độ lớn nhất từ đầu năm đến nay.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 27/2/2026: Bắc Bộ hết nồm ẩm, Nam Bộ đón đợt mưa trái mùa kỷ lục

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 27/2/2026: Bắc Bộ hết nồm ẩm, Nam Bộ đón đợt mưa trái mùa kỷ lục

Ngày 27/2, thời tiết trên phạm vi cả nước ghi nhận sự đối cực về hình thế. Trong khi vùng áp thấp phía Tây xác lập đà phát triển gây nắng nóng tại Bắc Bộ, thì rãnh thấp xích đạo lại kích hoạt đợt mưa trái mùa có cường độ lớn nhất từ đầu năm tại khu vực Cao Nguyên và Nam Bộ.

(Ảnh minh họa)

Cảnh báo mưa lớn, lốc, sét, gió giật mạnh nhiều khu vực tại miền trung và Nam Bộ

Dự báo, từ chiều tối 26/2 đến ngày 27/2, ở khu vực phía nam cao nguyên Trung Bộ, phía bắc Tây Nguyên, Nam Bộ, Khánh Hòa và phía đông tỉnh Lâm Đồng có mưa rào và rải rác có dông với lượng mưa từ 10-30mm, cục bộ có nơi mưa to trên 80mm. Cơ quan khí tượng khuyến nghị người dân hạn chế ra ngoài, đề phòng lốc, sét và gió giật mạnh.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 26/2/2026: Rãnh gió Tây gây dông mạnh ở Bắc Bộ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 26/2/2026: Rãnh gió Tây gây dông mạnh ở Bắc Bộ

Khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ tiếp tục chịu tác động của rãnh gió Tây gây mưa dông diện rộng. Tuy nhiên, xu hướng thời tiết sẽ có sự thay đổi đáng chú ý từ trưa mai khi mưa giảm nhanh. Cùng lúc đó tại phía Nam, rãnh thấp xích đạo bắt đầu nâng trục, báo hiệu một đợt mưa trái mùa sắp diễn ra trên diện rộng.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 25/2/2026: Bắc Bộ mưa dông diện rộng, cảnh báo lốc sét và mưa đá

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 25/2/2026: Bắc Bộ mưa dông diện rộng, cảnh báo lốc sét và mưa đá

Đêm nay và ngày mai, khu vực Bắc Bộ sẽ bước vào một đợt mưa dông diện rộng do tác động của các hình thế thời tiết cực đoan. Đáng chú ý, cơ quan khí tượng phát đi cảnh báo về nguy cơ xảy ra lốc, sét và mưa đá, có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và an toàn giao thông của người dân.

Hình Cây đa cuối cùng Bác trồng tại xã Vật Lại, Ba Vì, Hà Tây nay là Hà Nội ngày 16/2/1969 chỉ vài tháng trước khi Bác từ biệt chúng ta tới hôm nay vẫn tỏa bóng mát cho đời. (Ảnh Tư liệu)

Vì lợi ích trăm năm trồng người - Từ “Tết trồng cây” tới sứ mệnh Net Zero 2050

Hơn nửa thế kỷ trước, giữa những năm tháng đất nước còn đang trong thời kỳ kháng chiến kiến quốc đầy gian khó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại một tầm nhìn vượt thời đại về sự gắn kết giữa thiên nhiên và con người: "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người".