Tầm nhìn đến năm 2030…
Đứng trước những thách thức và cả cơ hội trong thực tiễn, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 2/4/2022 về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nội dung cốt lõi của Nghị quyết này là biến Đồng bằng sông Cửu Long trở thành vùng phát triển hiện đại, sinh thái, văn minh và bền vững. Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là: Tỷ lệ sử dụng nước sạch đô thị đạt 98-100%, nông thôn đạt 70%; Cơ sở giáo dục đạt chuẩn từ mầm non (75%) đến trung học phổ thông (90%); Nâng cao mật độ bác sĩ (10 bác sĩ/vạn dân) và giường bệnh (30 giường/vạn dân).
Trong chương trình hành động, Chính phủ xác định sẽ chuyển dịch từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực để bứt phá, thay vì dựa vào khai thác tài nguyên thô.
Từ chủ trương đó, những năm gần đây, công tác giảm nghèo ở khu vực này đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Tỷ lệ hộ nghèo toàn vùng liên tục giảm qua các năm; nhiều địa phương đã cơ bản xóa hộ nghèo theo chuẩn cũ, từng bước tiệm cận chuẩn nghèo đa chiều mới.
Tuy nhiên, đặc thù của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là có một bộ phận dân cư dễ “tái nghèo”. Thu nhập của người dân phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, thủy sản; tác động của hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, bờ biển khiến sinh kế của nhiều hộ gia đình thiếu ổn định. Bên cạnh đó, một bộ phận lao động trẻ di cư khỏi địa phương, để lại nhóm dân cư dễ tổn thương là người cao tuổi, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số.
Chính vì vậy, giảm nghèo bền vững ở ĐBSCL không thể tách rời yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo sinh kế tại chỗ cho người dân.
Tìm giải pháp bền vững
Trong bức tranh chung của vùng, thành phố Cần Thơ nổi lên là một địa phương triển khai bài bản, đồng bộ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững.
Theo số liệu trong giai đoạn 2021-2025, toàn thành phố có 7.745 hộ nghèo (chiếm 0,85%) và 28.313 hộ cận nghèo (3,11%). Ước tính đến cuối năm 2025, số hộ nghèo giảm còn 5.745 hộ, tương đương 0,63%, phản ánh xu hướng giảm rõ nét.
Không chỉ giảm về số lượng, Cần Thơ chú trọng nâng cao chất lượng cuộc sống của người nghèo. Tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt 82,66%; hơn 11.462 căn nhà cho hộ nghèo, cận nghèo được xây mới hoặc sửa chữa. 100% hộ nghèo được tiếp cận bảo hiểm y tế, trẻ em trong độ tuổi đến trường được tạo điều kiện học tập đầy đủ.
Đặc biệt, thành phố không chạy theo thành tích “xóa nghèo bằng con số”, mà tập trung giải quyết căn nguyên của nghèo đói: thiếu việc làm ổn định, thiếu kỹ năng sản xuất, hạn chế trong tiếp cận thị trường.
Một trong những vấn đề gây nhức nhối nhất tại ĐBSCL những năm qua là làn sóng di cư. Khi sinh kế bị đe dọa bởi sạt lở và xâm nhập mặn, nhiều người trẻ đã chọn rời bỏ quê hương. Tuy nhiên, theo đánh giá từ Ngân hàng Thế giới (WB), người dân không nên đứng trước lựa chọn sinh tử “ở lại hay di cư”, mà cần được trao các điều kiện sống an toàn để chủ động thích ứng.
Giải pháp “Thuận thiên” được nhiều ý kiến chuyên gia khuyến cáo tại các hội nghị, hội thảo thời gian qua. Theo đó, thay vì nỗ lực ngăn chặn dòng nước mặn bằng mọi giá, các địa phương đang chuyển sang mô hình thích ứng có kiểm soát. Chẳng hạn, mô hình lúa - tôm, điển hình của tư duy thuận thiên. Mùa mưa trồng lúa để rửa mặn, mùa khô đưa nước mặn vào nuôi tôm. Thân lúa phân hủy làm thức ăn cho tôm, ngược lại chất thải của tôm giúp lúa phát triển mà không cần nhiều phân bón. Cùng với đó, tận dụng lợi thế nắng và gió, việc đưa điện mặt trời vào canh tác nông nghiệp đã không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn mở ra hướng phát triển mới cho người dân. Và, giải pháp đầu tư hạ tầng đa mục tiêu: Tập trung vào các dự án chống sụt lún, sạt lở và ngập úng nhưng phải gắn liền với quy hoạch không gian sống và tạo việc làm tại chỗ cho người dân cũng đã và đang được ứng dụng hiệu quả.
Rõ ràng, công tác giảm nghèo tại ĐBSCL để đạt được các mục tiêu đến năm 2030 không thể chỉ dựa vào các khoản trợ cấp đơn thuần. Đó phải là một cuộc cách mạng về tư duy: từ chống chọi sang thích ứng, từ số lượng sang chất lượng. Khi người nông dân được trang bị đủ tri thức và công nghệ canh tác trên chính vùng đất mặn, ngọt thất thường, đó mới là lúc sự nghèo khó thật sự lùi xa.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính từng nhấn mạnh: “Ứng phó với biến đổi khí hậu là mệnh lệnh của thời đại”. Với Đồng bằng sông Cửu Long, mệnh lệnh đó gắn liền với sự sống còn về sinh kế và tương lai của hàng triệu đồng bào.
Tiêu điểm: Giảm nghèo bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long
