Danh hiệu mở ra cơ hội lớn cho một xã vùng cao còn nhiều khó khăn, đồng thời đặt ra yêu cầu mới trong phát triển du lịch của địa phương.
Cơ hội và thách thức
Đây là lần đầu Tà Xùa góp mặt ở hạng mục “Điểm đến du lịch mới nổi hàng đầu châu Á” và đã giành chiến thắng ngoạn mục. Trong danh sách đề cử, Tà Xùa cùng Ninh Bình đại diện cho Việt Nam, cạnh tranh với những tên tuổi đã có chỗ đứng trên thị trường khu vực như đảo Koh Kood (Thái Lan), Melaka (Malaysia), Morioka (Nhật Bản), đảo Sumba (Indonesia), Đài Bắc (Đài Loan, Trung Quốc).
Ở độ cao hơn 1.500m, sở hữu vùng chè Shan tuyết cổ thụ và văn hóa của đồng bào H'Mông, chiếm gần như toàn bộ dân số, đó là “vốn liếng” riêng có của Tà Xùa.
Ông Lương Duy Doanh, Giám đốc FiveStar Travel, Trưởng ban phát triển Đông Tây Bắc thuộc Câu lạc bộ Lữ hành Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) Hà Nội cho rằng, chính cảnh quan, văn hóa bản địa và sự chân thành, mến khách của người dân đã tạo nên một Tà Xùa khác biệt, nguyên bản.
Ở độ cao hơn 1.500m, sở hữu vùng chè Shan tuyết cổ thụ và văn hóa của đồng bào H'Mông, chiếm gần như toàn bộ dân số, đó là “vốn liếng” riêng có của Tà Xùa.
Nhà báo Chu Minh Khôi (Tạp chí Kinh tế Việt Nam) ghi nhận sự chuyển biến nhanh chóng ở Tà Xùa. Nếu như hơn năm năm trước, lần đầu đặt chân đến Tà Xùa, ông nhận thấy nơi đây khá vắng vẻ; quanh trụ sở xã lác đác vài quán ăn nhỏ, mấy homestay đơn sơ.
Nhiều người đến Tà Xùa không vì dịch vụ, mà để được đứng giữa biển mây, giữa thiên nhiên gần như còn nguyên vẹn. Du lịch phát triển đã thật sự thay đổi diện mạo, đời sống của vùng đất. Năm 2025, xã đón khoảng 130.000 lượt khách, doanh thu ước 75 tỷ đồng.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đỗ Văn Xiêm, nhiều hộ đã chuyển từ làm nương rẫy sang mở homestay, cung cấp nông sản cho cơ sở lưu trú. Toàn xã có 88 hộ làm nhà nghỉ cộng đồng; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 37% năm 2024 xuống 33,64% năm 2025.
Năm 2025, bình quân mỗi lượt khách đến đây chi tiêu chưa đến 600.000 đồng; 6 tháng đầu năm 2026, xã đón khoảng 56.000 lượt khách, doanh thu 54 tỷ đồng, mức chi tiêu đã nhích lên nhưng vẫn khá khiêm tốn.
Chính quyền địa phương thừa nhận: hạ tầng kỹ thuật phục vụ du lịch chưa đồng bộ, áp lực quản lý đất đai và trật tự xây dựng tăng nhanh, nguồn nhân lực chưa đồng đều, sản phẩm trải nghiệm văn hóa còn thiếu chiều sâu.
Thạc sĩ Lê Quang Tuấn, Ủy viên Thư ký Hội đồng biên tập Tạp chí Vietnam Travel (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) cảnh báo nguy cơ “bê-tông hóa” cảnh quan, cùng áp lực về rác, nước thải, giao thông và quá tải mùa cao điểm.
Theo ông, nếu phát triển làm mất đi chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn thì lợi thế cạnh tranh của Tà Xùa sẽ tự suy giảm.
Một nguy cơ khác đó là khi dòng vốn từ nơi khác đổ về mà thiếu cơ chế phù hợp, người dân bản địa có thể chỉ đứng ở vai người làm thuê ngay trên quê hương mình trong khi sự tham gia của họ vào phát triển du lịch địa phương cần được coi trọng.
Giữ bản sắc để phát triển bền vững
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới yêu cầu lấy văn hóa làm nền tảng cốt lõi, bản sắc và chất lượng trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh; tái cơ cấu ngành du lịch, chuyển mạnh mô hình phát triển từ số lượng sang chất lượng.
Với Tà Xùa, tinh thần ấy cần biến thành những việc làm cụ thể. Các chuyên gia đề xuất việc đầu tiên cần làm là tổ chức tốt việc quy hoạch, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm, dẫn đến mất kiểm soát.
Theo đó chính quyền địa phương và cơ quan chức năng cần đánh giá, quyết định chỗ nào được xây, xây với mật độ, chiều cao ra sao, chỗ nào cần giữ nguyên trạng, nhất là các điểm ngắm mây, khu vực sống lưng khủng long và vùng chè cổ thụ.
“Không phải chỗ nào đẹp cũng nhất thiết phải xây dựng và không phải nơi nào có thể đón khách cũng nên khai thác với cùng một cường độ. Một điểm đến tốt phải biết giới hạn của mình”, Thạc sĩ Lê Quang Tuấn, nhấn mạnh.
Đi cùng quy hoạch là năng lực xử lý rác thải, nước thải, bảo đảm an toàn trên đường đèo và tính toán sức chứa cho ngày cao điểm. Công trình vi phạm cần được xử lý dứt điểm để không thành tiền lệ.
Tà Xùa không nên đặt mục tiêu trở thành nơi đón nhiều khách nhất, mà cần hướng tới chất lượng trải nghiệm tốt nhất, trở thành điểm đến của những người yêu thiên nhiên và tìm kiếm sự tĩnh lặng.
Bên cạnh lượt khách, cần theo dõi số đêm lưu trú, mức chi tiêu, phần doanh thu được giữ lại với hộ dân. “Mây có thể là hình ảnh nhận diện, nhưng không thể là toàn bộ sản phẩm du lịch”, ông nói.
Một buổi hái chè Shan tuyết cùng nông dân, học nhuộm chàm, vẽ sáp ong, một đêm trong nếp nhà xưa cũ có thể giữ khách ở lại lâu hơn. Quan trọng hơn cả là đặt người dân vào vị trí chủ thể, tham gia từ khi bàn quy hoạch, xây dựng sản phẩm đến khi phân chia lợi ích.
Khi có sinh kế gắn với du lịch và thấy rằng bảo tồn cảnh quan, văn hóa cũng là bảo vệ sinh kế của mình, người dân sẽ là lực lượng giữ gìn điểm đến hiệu quả nhất. Chính quyền có thể hỗ trợ bằng đào tạo kỹ năng đón khách, tiếp cận vốn, kết nối hộ dân với doanh nghiệp lữ hành.
Cùng với đó, Tà Xùa cần được đặt trong mạng lưới điểm đến của Sơn La và cả vùng Tây Bắc để kéo dài hành trình, san sẻ áp lực và lan tỏa lợi ích. Khi quảng bá với thị trường quốc tế, thông tin về mùa mây, đường sá, dịch vụ cũng cần trung thực, để kỳ vọng của du khách không vượt quá khả năng đáp ứng của điểm đến. Danh hiệu mới được nhận nên được xem là điểm xuất phát.
Theo ông Lê Quang Tuấn, thước đo những năm tới không phải là Tà Xùa có thêm bao nhiêu danh hiệu, mà là gia tăng được giá trị từ những gì đang có mà vẫn giữ được những giá trị cốt lõi hay không. Làm được điều đó, Tà Xùa sẽ khẳng định thương hiệu của mình và có đóng góp tích cực vào sự phát triển của du lịch quốc gia, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
![[Video] Sức hút từ không gian trải nghiệm và trình diễn nghệ thuật tại DACC 2026](https://cdn.nhandan.vn/images/AFGUXNWdXbQ2IMTKAyr7cgTm7wdk-Efa-rykKRSmdRYqCzRQRenG9gniPCzswE3C/sk11.jpg.avif)
