Cần cẩn trọng khi tôn tạo, trùng tu đền Đuổm

Danh tướng Dương Tự Minh được các vua triều Lý thế kỷ XII sắc phong làm thủ lĩnh Phủ Phú Lương, cai quản vùng đất rộng lớn, mang lại cuộc sống an bình, thịnh trị. Ông mất tại chân núi Đuổm, người dân nhiều nơi suy tôn là Đức Thánh Đuổm. 
Cổng đền Đuổm ghi "Đền Đuổm, di tích lịch sử thời Lý" là chưa đúng, vì cổng đền Đuổm và lầu Chuông được xây dựng mới năm 1996, 1998.
Cổng đền Đuổm ghi "Đền Đuổm, di tích lịch sử thời Lý" là chưa đúng, vì cổng đền Đuổm và lầu Chuông được xây dựng mới năm 1996, 1998.

Tri ân công lao của ông, người dân lập đền thờ ở nhiều nơi dọc sông Cầu, trong đó có đền Đuổm ở xã Động Đạt, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên được xếp hạng di tích quốc gia. Qua 9 lần trùng tu, tôn tạo, dù không phải là kiến trúc cổ, nhưng lần trùng tu thứ 10 này cần cẩn trọng.

Với tài năng của mình, danh tướng Dương Tự Minh, người dân tộc Tày được các vua triều Lý sắc phong làm thủ lĩnh Phủ Phú Lương, cai quản vùng đất rộng lớn biên giới phía bắc nước Đại Việt, nay thuộc các tỉnh Cao Bằng, Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Kạn, Thái Nguyên. Ông đã mang đến cho người dân cuộc sống an bình, thịnh trị.

Tin cậy và ghi nhận công lao, danh tướng Dương Tự Minh được vua Lý Nhân Tông gả công chúa Diên Bình, vua Lý Anh Tông gả công chúa Thiều Dung; được phong sắc “Uy Viễn Đôn Cao Sơn Quảng Độ Chi Thần”, các triều đại sau truy phong ông là “Cao Sơn Quý Minh Thượng Đẳng Thần”, nhân dân trong vùng suy tôn là Đức Thánh Đuổm.

Nhiều nơi, nhiều vùng dọc sông Cầu, từ vùng thượng nguồn thành phố Bắc Kạn, xuống các huyện Chợ Mới (tỉnh Bắc Kạn), Phú Lương và Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên), người dân lập đền, đình thờ Đức Thánh Đuổm, trong đó có đền Đuổm ở nơi ông mất, nay thuộc xã Động Đạt, huyện Phú Lương. Năm 1993, đền Đuổm được xếp hạng di tích lịch sử-văn hóa-danh thắng quốc gia; năm 2017, Lễ hội đền Đuổm được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Lâm Biên, đền Đuổm không có dấu tích khởi nguyên thời nhà Lý. Nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa địa phương Nguyễn Thanh Bình, cho biết: “Sách Đại Việt sử ký toàn thư tập I dành một số dòng viết về công trạng, sự nghiệp của Thủ lĩnh Phú Lương, Phò mã Dương Tự Minh, nhưng không viết gì về việc ông được thờ cúng ra sao”.

“Sách Đại Nam nhất thống chí, biên soạn thời vua Tự Đức, nhà Nguyễn-thế kỷ XIX, ở tập IV, quyển XX, trang 195 viết: Điểm Sơn (tức núi Đuổm), đỉnh và sườn núi đều có đền. Tương truyền Dương Tự Minh, đời Lý dời đến đấy ở, sau người địa phương lập đền thờ, nay vẫn còn”.

Vẫn theo ông Bình: Sách Đồng Khánh địa dư chí, soạn vào đời vua Đồng Khánh, nhà Nguyễn (1885-1888), phần tỉnh Thái Nguyên viết: “Núi Điểm Sơn, đường lên núi có hai bậc cấp, mỗi đường đều có một đền thờ”, nhưng không có thông tin được xây dựng từ khi nào, cũng không cho biết các ngôi đền được xây dựng nhỏ, lớn cỡ nào, làm bằng chất liệu gì.

Qua đó, ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng, thời gian gần đây một số thông tin báo chí, mạng xã hội viết: Tục truyền, đền Đuổm được xây dựng năm 1180 đời nhà Lý, hoặc đền Đuổm được xây dựng từ thời vua Lý Cao Tông năm 1180 là chưa đúng. Vì đến nay, trong các sách sử chính thống của các vương triều, các sắc phong, thần phả, văn bia cổ trên địa bàn tỉnh, địa chí Thái Nguyên đều không viết đền Đuổm được xây dựng năm 1180.

Phối cảnh tôn tạo, trùng tu đền Đuổm.

Phối cảnh tôn tạo, trùng tu đền Đuổm.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, tư liệu điền dã cho thấy vào khoảng năm 1930, có bà người Việt là vợ ông chủ đồn điền (người dân gọi là chủ đồn điền Na) đứng ra xây lại đền Đuổm (đền Trung thờ Đức Thánh Đuổm) 3 gian nhỏ bằng gạch nung, mái lợp lá cọ. Năm 1949, máy bay Pháp ném bom trúng đền Trung, ngôi đền bị phá hủy, mãi đến đầu năm 1987, người dân địa phương mới dựng lại ngôi đền 3 gian chất liệu bằng gỗ, tre, nứa, mái lợp lá cọ.

Từ năm 1980 đến 2023, đền Đuổm đã trải qua 9 lần tôn tạo, trùng tu. Trong đó, đáng kể nhất là vào hai năm 1996 và 1998, bằng kinh phí chống xuống cấp di tích, cổng tam quan và lầu chuông của đền Đuổm được xây dựng mới. Năm 2003, khu di tích đền Đuổm được trùng tu, tôn tạo để có quy mô, diện mạo các công trình: Đền Trung, đền Thượng, phủ Bà, lầu Chuông… như thời gian vừa qua.

Đại diện Ban Quản lý di tích đền Đuổm cho biết: Mặc dù qua 9 lần trùng tu, tôn tạo đền Đuổm, nhưng do kinh phí eo hẹp, việc trùng tu, tôn tạo chỉ mang tính chất chắp vá, nhỏ lẻ. Kết quả khảo sát của cơ quan chuyên môn cho thấy, hiện trạng các hạng mục công trình như đền Thượng, đền Trung, phủ các vị công chúa, đình Niêng, lầu Chuông đã cơ bản xuống cấp, mối mọt, lún, rạn nứt, thấm dột.

Những năm gần đây, nhân dân địa phương nhiều lần kiến nghị các cấp có thẩm quyền, cơ quan chức năng trùng tu, tôn tạo đền Đuổm cho tương xứng với công lao của Đức Thánh Đuổm, đáp ứng nhu cầu tâm linh, sinh hoạt văn hóa của nhân dân trong vùng và du khách.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên cho biết: Trước khi lập báo cáo kinh tế-kỹ thuật trùng tu, tôn tạo đền Đuổm lần thứ 10, năm 2024, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên phối hợp với chính quyền địa phương mời nhiều nhà sử học, văn hóa, kiến trúc, đại diện cơ quan quản lý văn hóa đến nghiên cứu, khảo sát kỹ thực trạng, thảo luận phương án trùng tu, tôn tạo; sau đó đơn vị tư vấn lập thiết kế tổng thể tu bổ, tôn tạo di tích đền Đuổm.

Tuy nhiên, báo cáo kinh tế-kỹ thuật trùng tu, tôn tạo đền Đuổm đang trong quá trình thẩm định, thì gần đây đã tiến hành hạ giải tam quan, thay đổi một số hiện trạng trong phạm vi di tích, nên dư luận rất quan tâm và xuất hiện thông tin tiêu cực, nhiều chiều về việc trùng tu, tôn tạo di tích.

Liên quan đến sự việc tại di tích đền Đuổm, ngày 17/3, Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ban hành Công văn số 226/DSVH-DT đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên phối hợp với chính quyền địa phương khẩn trương kiểm tra, có biện pháp xử lý; báo cáo kết quả kiểm tra và phương án giải quyết đến Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Vấn đề đặt ra hiện nay là việc tu bổ, tôn tạo đền Đuổm cần tuân thủ các quy định pháp luật về di sản văn hóa, không nóng vội, cẩn trọng nghiên cứu kỹ lưỡng về kiến trúc, văn hóa, triển khai một cách thận trọng, bài bản, khoa học đối với từng hạng mục, hài hòa về tổng thể, bền vững lâu dài, bảo tồn những giá trị cơ bản của di tích, xứng tầm với công lao của danh tướng Dương Tự Minh và phù hợp với nhu cầu tâm linh của người dân địa phương, du khách.

Có thể bạn quan tâm

Đoàn Roadshow gồm 100 xe mô-tô, xe máy xuất phát từ Quảng trường Thanh niên xã Đồng Văn, bắt đầu hành trình trải nghiệm an toàn qua đèo Mã Pì Lèng đến xã Mèo Vạc. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Tuyên Quang quảng bá du lịch trải nghiệm an toàn bằng xe mô-tô, xe máy

Sáng 21/10, tại Quảng trường Thanh niên, xã Đồng Văn, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang phối hợp Công an tỉnh, Hiệp hội Du lịch tỉnh và các địa phương vùng Cao nguyên đá Đồng Văn tổ chức Lễ phát động chương trình Roadshow truyền thông, quảng bá “Du lịch trải nghiệm an toàn bằng xe mô-tô, xe máy” năm 2026.

Công an xã Lùng Tám phát tờ rơi, tuyên truyền, giải đáp các quy định của pháp luật về ma túy cho người dân tại chợ phiên. (Ảnh: ĐỨC THẮNG)

Tuyên Quang chung sức xây dựng xã, phường không ma túy

Từ những buổi tuyên truyền tại thôn, bản, chợ phiên đến việc vận động từng gia đình nâng cao ý thức phòng ngừa, các địa phương trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đang triển khai nhiều giải pháp thiết thực nhằm ngăn chặn ma túy xâm nhập cộng đồng, từng bước xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh ngay từ cơ sở.

Thầy Mo dâng hương tại đền Đông Cuông trong lễ hội cơm mới. (Ảnh: THANH SƠN)

Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông năm 2026

Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông năm 2026 diễn ra trong hai ngày 19 và 20/10 tại thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai. Lễ hội là dịp để địa phương bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, thu hút nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, chiêm bái. 

Công ty TraphacoSapa và Công ty True Health ký kết hợp tác phân phối độc quyền sản phẩm Cacao Actiso. (Ảnh: CÔNG HẢI)

Khai thác thế mạnh để phát triển nguồn dược liệu ở Lào Cai

Ngày 19/10, Công ty TraphacoSapa và Công ty True Health tổ chức ký kết hợp tác phân phối độc quyền sản phẩm Cacao Actiso. Đây được xem là một trong những hướng đi nhằm phát triển dược liệu tại Lào Cai theo hướng nâng cao giá trị, tiến tới xuất khẩu, góp phần khai thác thế mạnh của một trong 8 vùng dược liệu trọng điểm quốc gia.

Đồng chí Lê Văn Lương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên trao quyết định chấp thuận đầu tư cho các nhà đầu tư. (Ảnh: LÊ LAN)

Điện Biên trao 20 quyết định chấp thuận đầu tư và ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác đầu tư với tổng vốn gần 20 nghìn tỷ đồng

Sáng 19/10, tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị Xúc tiến đầu tư quốc tế giữa Điện Biên và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), tỉnh Luangprabang (Lào) với chủ đề “Điện Biên-Cửa ngõ giao thương, hội tụ cơ hội đầu tư”. Tham dự hội nghị có 950 đại biểu, nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước, quốc tế. 

Bản đồ tâm trấn trận động đất độ lớn 4,2 tại xã Tà Hộc, tỉnh Sơn La. (Ảnh: Viện Các khoa học Trái đất cung cấp)

Động đất có độ lớn 4,2 tại tỉnh Sơn La

Theo Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần (Viện Các khoa học Trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), sáng 19/10, tại xã Tà Hộc, tỉnh Sơn La đã xảy ra trận động đất có độ lớn 4,2; độ sâu chấn tiêu 12km và có cấp độ rủi ro thiên tai: 0.

Hợp tác xã Chè Hảo Đạt ở xã Tân Cương ứng dụng khoa học, chuyển đổi số trong quản lý, chăm sóc, chế biến, tiêu thụ chè.

Thái Nguyên nghiên cứu, thí điểm mô hình hợp tác xã xã hội chủ nghĩa

Tỉnh Thái Nguyên xác định xây dựng mô hình hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã xã hội chủ nghĩa là bước đi quan trọng trên hành trình phát triển. Địa phương đang làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn để thí điểm mô hình trên thực tế, sau đó sẽ tổng kết, rút kinh nghiệm, nhân rộng trên địa bàn những năm tới.

Ông Là Văn Chanh, ở bản Pha Nàng, xã Tuần Giáo bên vườn mắc-ca do ông tự mua giống về trồng từ năm 2013, đến nay đã cho thu hoạch.

Ông Chanh mắc-ca Pha Nàng

Người đầu tiên đưa cây mắc-ca về trồng ở bản Pha Nàng, xã Tuần Giáo (Điện Biên) là ông Là Văn Chanh, người dân tộc Thái. Vậy nhưng người dân bản Pha Nàng lại thường gọi ông bằng cái tên rất riêng gắn với loài cây ông dày công chăm bẵm: Ông Chanh mắc-ca Pha Nàng.

Bí thư Chi bộ thôn Cây Nhãn Tạ Văn Quang (thứ 2, từ trái sang) trao đổi cùng người dân trong thôn.

Dân vận từ những việc thiết thực ở cơ sở

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn rộng hơn, yêu cầu phát triển ngày càng cao đặt ra nhiệm vụ đổi mới công tác dân vận ở Tuyên Quang. Từ những việc cụ thể, cấp ủy, chính quyền cơ sở chú trọng lắng nghe, tháo gỡ vướng mắc, chăm lo đời sống người dân, tạo đồng thuận thực hiện các nhiệm vụ của địa phương.

Chị Triệu Thị Ké, y tế thôn Sơn Thành, xã Hồ Thầu đến tận nhà kiểm tra sức khỏe cho trẻ.

Y tế thôn, bản bền bỉ và tận tụy

Sau sáp nhập thôn, tổ dân phố, địa bàn rộng hơn, dân cư phân bố không đồng đều, đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu tại tỉnh Tuyên Quang.

Sa Pa hiện có hơn 300 ha nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và theo hướng công nghệ cao, tạo giá trị hơn 200 tỷ đồng mỗi năm.

Sa Pa ứng dụng công nghệ cao sản xuất nông nghiệp

Tận dụng điều kiện khí hậu lạnh đặc trưng, thời gian qua, người dân phường Sa Pa (Lào Cai) chủ động ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao giá trị, mang lại thu nhập ổn định.