Nhóm lao động dễ bị tổn thương
Ở tuổi 60, ông Nguyễn Văn T. (phường Hoàng Mai, Hà Nội) vẫn còn đủ sức khỏe và mong muốn được làm việc. Sau hơn 35 năm công tác trong một doanh nghiệp nhà nước, ông nghỉ hưu sớm theo diện tinh giản biên chế. Lương hưu hơn 4 triệu đồng mỗi tháng khiến cuộc sống gia đình vốn có người ốm đau trở nên chật vật. “Còn sức là còn muốn lao động. Tôi không muốn trở thành gánh nặng cho con cháu”, ông T. chia sẻ.
Tháng 11/2025, thông qua một nhóm trên mạng xã hội có tên “Việc làm cho người lớn tuổi Hà Nội”, ông được giới thiệu công việc quản lý kho tại khu công nghiệp phía nam thành phố, mức lương 7 triệu đồng/tháng. Người môi giới yêu cầu ông nộp trước 3 triệu đồng “phí hồ sơ và giữ chỗ”. Tuy nhiên, sau lần hẹn đến nhận việc thì số điện thoại liên hệ bị khóa, địa chỉ công ty cũng không tồn tại. “Số tiền không lớn, nhưng cảm giác bị lợi dụng lúc khó khăn khiến tôi rất buồn”, ông T. nói.
Tương tự, bà Trần Thị H. (55 tuổi, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình), nguyên là nhân viên hành chính một đơn vị sự nghiệp, nghỉ việc theo lộ trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Mong muốn tìm việc bán thời gian để tăng thu nhập nhưng ngại con cháu, bà “lén” nộp hồ sơ vào một cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ theo lời giới thiệu của “cò việc làm” tại địa phương. Sau khi đóng 2,5 triệu đồng tiền “đào tạo tay nghề”, bà chỉ làm được vài ngày thì xưởng đóng cửa. “Chúng tôi không ngại việc vất vả, chỉ sợ không có thông tin chính thống để phân biệt thật - giả”, bà H. bày tỏ.
Theo các chuyên gia, người cao tuổi và lao động sau tinh giản là nhóm dễ bị tổn thương trên thị trường lao động. Phần lớn họ có kinh nghiệm, kỷ luật lao động tốt, song lại hạn chế trong tiếp cận thông tin tuyển dụng chính quy, không quen các nền tảng số, trong khi tâm lý thường e ngại, giấu con cháu việc mong muốn đi làm. Đây là các lý do khiến họ dễ tin vào các lời chào mời hấp dẫn.
Ông Phạm Văn Q. (62 tuổi, tỉnh Bắc Ninh), từng làm công nhân kỹ thuật điện, cho biết ông bị yêu cầu nộp 5 triệu đồng để “hoàn tất thủ tục” đi làm bảo trì nhà xưởng. “Khi tôi đề nghị hợp đồng lao động rõ ràng thì họ tìm cách né tránh. Sau này mới biết nhiều người khác cũng bị lừa”, ông Q. nói.
Đáng lo ngại, nhiều vụ việc không được trình báo do nạn nhân e ngại, cho rằng “mất ít tiền”, hoặc sợ ảnh hưởng danh dự. Điều này khiến hoạt động môi giới việc làm trái phép vẫn âm thầm tồn tại.
Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, mỗi năm có hàng nghìn lượt người trên 50 tuổi đến đăng ký tìm việc. Không ít người đã được giới thiệu việc làm phù hợp với sức khỏe và nguyện vọng. Ngoài ra, trung tâm còn tổ chức phiên giao dịch việc làm lưu động tại các phường xã nhằm đưa thông tin tuyển dụng đến gần nhất với người dân. Bên cạnh đó là các phiên giao dịch việc làm chuyên đề, tư vấn pháp luật lao động, bảo hiểm xã hội… giúp người lao động lớn tuổi hiểu rõ quyền lợi, tránh bị lợi dụng.
Tiếp cận kênh giao dịch việc làm chính thống
Ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết, vào dịp cuối năm, các đơn vị sử dụng lao động, doanh nghiệp đã và đang có nhu cầu tuyển dụng lao động với số lượng lớn trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ. Đây là lĩnh vực mà lao động lớn tuổi có thể đảm nhiệm, nhất là ở các vị trí không đòi hỏi cường độ lao động cao nhưng cần kinh nghiệm và sự ổn định như bảo vệ, nấu ăn, trông coi kho bãi, giám sát sản xuất, bảo trì kỹ thuật, nghề thủ công truyền thống, dịch vụ cộng đồng...
Theo ông Thành, nhiều doanh nghiệp đánh giá cao lao động lớn tuổi vì “tác phong nghiêm túc, ý thức trách nhiệm cao, ít biến động”. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu kênh kết nối hiệu quả và an toàn. “Người lao động lớn tuổi thường tìm việc qua truyền miệng hoặc mạng xã hội, trong khi doanh nghiệp lại tuyển dụng qua các kênh chính quy. Khoảng trống này dễ bị các đối tượng môi giới lợi dụng”, ông Thành nhận định.
Các chuyên gia khuyến cáo, để tránh rủi ro, người lớn tuổi và lao động sau tinh giản cần tỉnh táo trước các lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao”, không nộp bất kỳ khoản phí nào khi chưa có hợp đồng rõ ràng. Đặc biệt, khi có nhu cầu làm việc, cần tìm đến các trung tâm dịch vụ việc làm của Nhà nước tại địa phương. Đây là các đơn vị sự nghiệp công lập, có chức năng tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí, cung cấp thông tin thị trường lao động minh bạch, bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
