Để “đầu kéo” Vũng Áng phát triển xứng tầm, nhiệm vụ huy động nguồn lực, ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu gắn với việc triển khai tốt công tác quy hoạch và quản lý tại Khu kinh tế Vũng Áng đang đặt ra bức thiết với tỉnh Hà Tĩnh.
"Nóng mặt, bắt lỗ tai"
Tính đến tháng 5/2025, địa bàn Khu kinh tế Vũng Áng có 153 dự án còn hiệu lực, trong đó có 57 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đầu tư đăng ký 16 tỷ USD; 96 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đầu tư đăng ký 77.000 tỷ đồng. Hiện nay Chi nhánh cấp nước Kỳ Anh (Công ty cổ phần cấp nước Hà Tĩnh) đảm nhiệm việc cấp nước sinh hoạt cho Khu kinh tế Vũng Áng từ nguồn nước sạch xử lý tại hai nhà máy với công suất thiết kế 16.000 m3/ngày đêm (riêng nguồn nước phục vụ Dự án Khu liên hợp Gang thép và cảng Sơn Dương Formosa Hà Tĩnh đang lấy trực tiếp từ nguồn nước hồ Thượng sông Trí để xử lý và sử dụng).
Theo chia sẻ của đại diện Chi nhánh cấp nước Kỳ Anh, mặc dù công suất thiết kế của hai nhà máy cấp nước đạt 16.000 m3/ngày đêm, nhưng thực tế tổng công suất cấp nước chỉ đạt 13.000 m3/ngày đêm. Lý giải về tình trạng này, đại diện đơn vị cấp nước cho biết, năm 2017, Công ty cổ phần cấp nước Hà Tĩnh tiếp nhận và quản lý hiện trạng, chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và tài sản từ Trung tâm cấp nước Khu kinh tế Hà Tĩnh, trong đó có 320 km đường ống cấp nước các loại và 2 trạm xử lý nước có công suất 12.000 m3/ ngày đêm, cung cấp nước sinh hoạt cho Khu kinh tế Vũng Áng và vùng phụ cận.
Mặc dù vậy, quá trình xác định Công ty cổ phần Cấp nước Hà Tĩnh có phải là đối tượng được bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng cấp nước sạch theo hình thức ghi tăng vốn nhà nước cho doanh nghiệp hay không lại gặp trở ngại do vướng mắc giữa hai Luật Quản lý sử dụng tài sản công, Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn thực hiện.
Do Công ty cổ phần Cấp nước Hà Tĩnh mới chỉ được giao quản lý, giám sát vận hành hệ thống cấp nước sinh hoạt tại Khu kinh tế Vũng Áng và vùng phụ cận chứ chưa sở hữu toàn bộ số tài sản bàn giao từ Trung tâm cấp nước Khu kinh tế Hà Tĩnh (148 tỷ đồng), cho nên doanh nghiệp không thể đầu tư, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa các hạng mục đã được bàn giao. Do đó, hệ thống cung cấp nước sinh hoạt cho Khu kinh tế Vũng Áng vốn đã thiếu nay còn xuống cấp, không thể khai thác hết công suất.
Dự kiến đến đầu năm 2026, khi một số dự án lớn chính thức vận hành, nhu cầu về nguồn nước sạch tại đây sẽ tăng thêm 8.000 m3/ngày đêm, trước mắt trong mùa nắng nóng sắp tới khi một số dự án lớn hoạt động, nguy cơ thiếu nước, gián đoạn cấp nước trên diện rộng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
“Nóng mặt, bắt lỗ tai”, Công ty cổ phần Cấp nước Hà Tĩnh đã đề xuất và nhận được sự chấp thuận của UBND tỉnh, cho phép lắp đặt cụm xử lý nước sạch công suất 5.000 m3/ngày đêm phục vụ nhu cầu nước sinh hoạt tại Khu kinh tế Vũng Áng. Theo Phó Giám đốc Chi nhánh cấp nước Kỳ Anh Nguyễn Xuân Hải, cụm xử lý nước sạch đã vận hành, giải quyết đáng kể nhu cầu nước cho các doanh nghiệp trong Khu kinh tế Vũng Áng, tuy nhiên đây chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, khi nhiều nhà máy sản xuất đi vào hoạt động thì nguồn nước vẫn thiếu.
Chính vì vậy, giải pháp căn cơ hiện nay là cần sớm tháo gỡ các vướng mắc trong việc bàn giao tài sản từ Trung tâm cấp nước Khu kinh tế Hà Tĩnh để công ty có điều kiện huy động nguồn lực, duy tu, nâng cấp hệ thống đường ống, bảo đảm đủ công suất cấp nước.
Thiết và yếu
Trục đường kết nối cảng Vũng Áng với Quốc lộ 1 có chiều dài hơn 13 km nằm trên Quốc lộ 12C là tuyến giao thông huyết mạch kết nối quan trọng của cảng Vũng Áng-Sơn Dương với tuyến đường xuyên Á thuộc mạng lưới đường bộ ASEAN (tuyến AH.131) và là đầu mối giao thông kết nối Quốc lộ 1, đường cao tốc bắc-nam, tuyến đường ven biển và các tuyến đường nội tỉnh với Khu kinh tế Vũng Áng.
Sau nhiều năm khai thác, do mặt đường hẹp, lưu lượng phương tiện hàng hóa, phần lớn là xe trọng tải lớn tăng nhanh nên tình trạng ùn tắc, hỏng hóc mặt đường thường xuyên xảy ra, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông. Là lái xe thường xuyên lưu thông trên tuyến, anh Nguyễn Văn Thái ở phường Sông Trí (Hà Tĩnh) lo lắng: "Tôi chở hàng quen tuyến này rồi mà mỗi lần qua đây vẫn thấy run, nhất là những lúc trời mưa, hay đêm xuống, đường trơn trượt, xe đầu kéo chở quặng, thạch cao, xe chở đất, đá ép bên hông hoặc lách qua ca-bin rất nguy hiểm. Mong các ngành chức năng sớm có biện pháp cải tạo, nâng cấp tuyến đường".
Quốc lộ 12C đoạn nối cảng Vũng Áng với đường Hồ Chí Minh được đầu tư, xây dựng từ năm 2006, hiện không đáp ứng tốc độ phát triển kinh tế, xã hội của địa phương và nhu cầu của Khu kinh tế Vũng Áng. Trước thực trạng này, Bộ Giao thông vận tải (trước đây) và tỉnh Hà Tĩnh đã nhiều lần đề xuất chủ trương đầu tư, thực hiện dự án nâng cấp và mở rộng Quốc lộ 12C đoạn Vũng Áng-đường Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, do khó khăn nguồn lực và có sự thay đổi về phân cấp quản lý các tuyến quốc lộ, cho nên cấp có thẩm quyền vẫn chưa bố trí được nguồn vốn.
Theo chia sẻ của đại diện lãnh đạo Ban quản lý Khu kinh tế Hà Tĩnh, ngoài Quốc lộ 12C, nhu cầu đầu tư về hạ tầng để phát triển khu kinh tế rất lớn, trong khi nguồn lực địa phương còn hạn chế, chủ yếu dựa vào nguồn ngân sách hỗ trợ của Trung ương. Các công trình kết cấu hạ tầng thiết yếu trong khu kinh tế cũng chưa thể đáp ứng tốt như: Hệ thống giao thông, cấp thoát nước, xử lý nước thải, hạ tầng cảng biển, logistics…
Một số khu chức năng chưa có hệ thống hạ tầng kỹ thuật kết nối hoặc kết nối chưa đồng bộ, hệ thống hạ tầng thiết yếu nội bộ khu chức năng còn thiếu đồng bộ. Mặc dù Vũng Áng được xác định là khu kinh tế trọng điểm, ưu tiên để tập trung đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách nhà nước, nhưng kết quả huy động nguồn lực không đáp ứng yêu cầu. Đáng chú ý, vốn ngân sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng Khu kinh tế Vũng Áng giai đoạn 2016- 2020 chỉ được bố trí 536,78 tỷ đồng, bằng 8,75% giai đoạn 2011-2015.
Theo các ý kiến, thời gian tới, ngoài việc ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư công từ ngân sách địa phương, ngân sách Trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030, tỉnh Hà Tĩnh cần nghiên cứu, ban hành các cơ chế, chính sách hấp dẫn nhằm huy động các nguồn lực đầu tư khác để hoàn thiện kết cấu hạ tầng trong Khu kinh tế Vũng Áng.
